میرزا جواد ملکی تبریزی
 | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | میرزا جواد آقا مَلکی تبریزی |
| نسب | خاندان ملکالتجار تبریزی |
| محل زندگی | تبریز، نجف، قم |
| تاریخ وفات | ۱۱ ذیالحجه سال ۱۳۴۳ق/ ۱۲ تیر ۱۳۰۴ش |
| محل دفن | قبرستان شیخان قم |
| شهر وفات | قم |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | ملا حسینقلی همدانی • میرزا حسین نوری • آخوند خراسانی |
| شاگردان | ملاعلی معصومی همدانی • اسماعیل بن حسین تائب • سید محمود مدرسی • محمود مجتهدی .. |
| محل تحصیل | تبریز • نجف • قم |
| اجازه روایت از | ملا حسینقلی همدانی،شیخ مرتضی انصاری |
| اجازه روایت به | سید شهابالدین مرعشی نجفی |
| تألیفات | المراقبات • اسرار الصلاة • حاشیه فارسی بر غایة القصوی • رساله لقاءالله |
| سایر | تدریس • کلاس اخلاق خصوصی و عمومی |
میرزا جواد آقا مَلکی تبریزی (درگذشت: ۱۲ تیر ۱۳۰۴ش) فقیه، عارف و استاد اخلاق در حوزههای علمیه نجف و قم بود. وی در تبریز متولد شد،[۱] اما تاریخ دقیق تولد او مشخص نیست و منابع، زمان ولادتش را اواخر قرن سیزدهم یا اوایل قرن چهاردهم هجری قمری دانستهاند. شهرت او به «ملکی» نیز به سبب انتساب خانوادگیاش به خاندان ملکالتجار تبریزی بوده است.[۲]
ملکی تبریزی تحصیلات مقدماتی خود را در تبریز فراگرفت[۳] و سپس برای تکمیل دانش دینی راهی نجف شد. وی در آنجا از محضر عالمانی چون میرزا حسین نوری، آقا رضا همدانی، آخوند خراسانی، سید مرتضی کشمیری[۴] و ملا حسینقلی همدانی بهره برد.[۵] بنابر گزارش منابع، او چهارده سال ملازم ملا حسینقلی همدانی بود و مراحل سلوک عرفانی را زیر نظر وی پیمود.[۶] ملکی تبریزی از شیخ مرتضی انصاری[۷] و ملا حسینقلی همدانی[۸] اجازه روایت داشت.
ملکی تبریزی در سال ۱۳۲۱ق به تبریز بازگشت و به تدریس و ترویج معارف دینی پرداخت. با آغاز ناآرامیها و درگیریهای ناشی از نهضت مشروطه، تبریز را ترک کرد و به قم مهاجرت نمود.[۹] وی در قم، پیش از تأسیس رسمی حوزه علمیه، به تدریس کتاب «مفاتیح الشرایع» اشتغال داشت و از چهرههای فعال علمی و دینی این شهر به شمار میرفت.[۱۰] بر پایه گزارش منابع، ملکی تبریزی دو مجلس اخلاق برگزار میکرد؛ یکی ویژه خواص و اهل سلوک و دیگری برای عموم مردم. همچنین اقامه نماز جماعت در مسجد بالاسر حرم حضرت معصومه(س) را بر عهده داشت.[۱۱]
میرزا جواد در ۱۱ ذیالحجه ۱۳۴۳ق[۱۲] در قم درگذشت و در قبرستان شیخان، دفن شد.[۱۳]
| ردیف | عنوان/نام | توضیحات مختصر |
|---|---|---|
| شاگردان | ||
| ۱ | امام خمینی[۱۴] | با وجود اینکه مشهور است امام خمینی از شاگردان میرزا جواد آقا ملکی تبریزی بودهاند، اما سید علی خامنهای از قول امام خمینی نقل میکند که تنها در دو جلسه درس ایشان شرکت کرده و از این فرصت کم ابراز تأسف نمودهاند.[۱۵] |
| ۲ | سید شهابالدین مرعشی نجفی | از ملکی تبریزی اجازه روایت داشت.[۱۶] |
| ۳ | ملاعلی معصومی همدانی | |
| ۴ | محمدعلی اراکی | از فقها و مراجع. |
| ۵ | سید محمدکاظم شریعتمداری | از مراجع تقلید.[۱۷] |
| ۶ | شیخ حسن لنکرانی | مؤلف "المُلهَماتُ الغَرَويّة"[۱۸] |
| ۷ | عبدالله شالچی[۱۹] | |
| ۸ | حسین فاطمی قمی | |
| ۹ | میرزا جواد سلطان القُرّایی تبریزی | |
| ۱۰ | اسماعیل بن حسین تائب | |
| آثار | ||
| ۱ | رساله لقاءالله | کتابی عرفانی و اخلاقی است که با طرحی ساده و روشن مراتب سیر و سلوک را بیان کرده است.[۲۰] |
| ۲ | اسرار الصلاة | نکات عرفانی درباره نماز. |
| ۳ | المراقبات | اعمال سالانه و معنوی.[۲۱] |
| ۴ | رساله در حج | گفته می شود این کتاب را به روش اخباريين نگاشته است. [۲۲] |
| ۵ | حاشیه بر غایة القصوى | حاشیه بر کتاب شیخ عباس قمی.[۲۳] |
پانویس
- ↑ آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعه، ۱۴۳۰ق، ج۱، ص۷۰.
- ↑ مدرسی تبریزی، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش، ج۵، ص۳۹۷.
- ↑ جمعى از پژوهشگران حوزه علميه قم، گلشن ابرار، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص ۵۰۲.
- ↑ امين، مستدركات أعيان الشيعة، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۲۵۸.
- ↑ عارف ربانی حاج میرزا جواد ملکی تبریزی (م ۱۳۴۴ق)، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ آقابزرگ تهرانى، طبقات أعلام الشيعة، ۱۴۳۰ق، م ج۱۷، ص۳۲۹.
- ↑ قسم الموسوعة مجمع الفكر الإسلامی، موسوعة مؤلفى الامامية، ۱۴۲۸ق، ج۸، ص۴۹۹.
- ↑ قسم الموسوعة مجمع الفكر الإسلامی، موسوعة مؤلفى الامامية، ۱۴۲۸ق، ج۸، ص۴۹۹.
- ↑ جمعى از پژوهشگران حوزه علميه قم، گلشن ابرار، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص ۵۲۱.
- ↑ موسسه امام صادق(ع)، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۱۴، ص۱۶۳.
- ↑ جمعى از پژوهشگران حوزه علميه قم، گلشن ابرار، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص ۵۲۱.
- ↑ حسنزاده آملی، «میرزا جوادآقا ملکی تبریزی»، ص۸۲.
- ↑ جمعى از پژوهشگران حوزه علميه قم، گلشن ابرار، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص ۵۲۲.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج۲۲، ص۱۵۲.
- ↑ «بیانات در دیدار اعضای مجمع عالی حکمت اسلامی»، تارنمای دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ قسم الموسوعة مجمع الفكر الإسلامی، موسوعة مؤلفى الامامية، ۱۴۲۸ق، ج۸، ص۴۹۹.
- ↑ جواهر كلام، تربت پاكان قم، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۳۸۴.
- ↑ امين، مستدركات أعيان الشيعة، ۱۴۰۸ق، ج۶، ص۱۴۰.
- ↑ پژوهشکده باقرالعلوم (ع).
- ↑ «رساله لقاءالله»، سایت حکمت و عرفان در پرتو قرآن و عترت.
- ↑ ملکی تبریزی، المراقبات، ۱۳۹۳ش، ص۹و۱۰.
- ↑ مشار، مؤلفين كتب چاپى فارسى و عربى از آغاز چاپ تاكنون، ۱۳۴۰ش، ج۲، ص۴۱۸.
- ↑ جمعى از پژوهشگران حوزه علميه قم، گلشن ابرار، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص ۵۲۲.
منابع
- آقابزرگ تهرانى، محمدمحسن، الذريعة إلى تصانيف الشيعة، لبنان، دار الأضواء، چاپ سوم، ۱۴۰۳ق.
- آقابزرگ تهرانى، محمدمحسن، طبقات أعلام الشيعة، لبنان، دار إحياء التراث العربی، چاپ اول، ۱۴۳۰ق.
- امين، سید حسن، مستدركات أعيان الشيعة، لبنان، دار التعارف للمطبوعات، چاپ اول، ۱۴۰۸ق.
- «بیانات در دیدار اعضای مجمع عالی حکمت اسلامی»، تارنمای دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای؛ تاریخ درج مطلب:۲۳ بهمن ۱۳۹۱ش، تاریخ بازدید: ۲۲ مرداد۱۳۹۸ش.
- جمعى از پژوهشگران حوزه علميه قم، گلشـن ابـرار، قم، نشر معروف، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.
- جواهر كلام، عبد الحسين، تربت پاكان قم، قم، انصاریان، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
- حسنزاده آملی، حسن، «میرزا جوادآقا ملکی تبریزی»، در نشریه کیهان اندیشه، شماره ۸، مهر و آبان ۱۳۶۵ش.
- رضایی، علی، «رساله لقاءالله»، سایت عرفان و حکمت در پرتو قرآن و عترت، تاریخ درج: ۶ شهریور ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۱۵ بهمن ۱۴۰۱ش.
- عارف ربانی حاج میرزا جواد ملکی تبریزی (م ۱۳۴۴ق)، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، مجله پیام حوزه، شماره ۱۰ و ۱۱.
- مجمع الفكر الإسلامی، موسوعة مؤلفى الامامية، قم، مجمع الفكر الإسلامی، چاپ اول، ۱۴۲۸ق.
- مدرسی تبریزی، محمدعلی، ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب، نشر خیام، تهران، ۱۳۶۹ش.
- مشار، خان بابا، مؤلفين كتب چاپى فارسى و عربى از آغاز چاپ تاكنون، بی جا، بی نا، ۱۳۴۰ش.
- مؤسسه امام صادق(ع)، موسوعة طبقات الفقهاء، قم، مؤسسة الإمام الصادق(ع)، چاپ اول، ۱۴۱۸ق.