سید حسن موسوی بجنوردی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
سید حسن موسوی بجنوردی
زادروز ۱۳۱۰ یا ۱۳۱۶ ق
زادگاه -
درگذشت ۲۰ جمادی الثانی ۱۳۹۶
آرامگاه نجف
محل زندگی بجنورد، مشهد و نجف
تحصیلات اجتهاد
شناخته‌شده برای فقیه و اصولی و از اساتید مبرز حوزه علمیه نجف
آثار القواعد الفقهیه و کتاب‌های دیگر

سید حسن موسوی بجنوردی (۱۳۱۰ - ۱۳۹۶ق)، فقیه و اصولی امامی قرن چهاردهم و مؤلف کتاب القواعد الفقهیه. وی از شاگردان آقا ضیاء عراقی، میرزا محمدحسین نائینی و سیدابوالحسن اصفهانی بود و در حوزه نجف، علاوه بر فقه و اصول، در ادبیات و فلسفه نیز تخصص داشت. وی همچنین با مجامع علمی و دانشگاهی بغداد، الازهر، تونس و مراکش ارتباط علمی داشت. سید محمدکاظم و سید محمد موسوی بجنوردی فرزندان او هستند.

برخی از مشهورترین شاگردان وی عبارتند از‌ حسین وحید خراسانی، محمدتقی جعفری، سید مصطفی خمینی، و شیخ محمدرضا مظفر.

ولادت و وفات

سید حسن موسوی بجنوردی در سال ۱۳۱۰ق[۱] و یا ۱۳۱۶ق در یکی از روستاهای بجنورد به دنیا آمد. نسب او به سید ابراهیم مُجاب، نواده امام کاظم(ع) می‌رسد.[۲] وی در ۲۰ جمادی الثانی ۱۳۹۶ق(۲۹ خرداد ۱۳۵۵ش) در نجف و بر اثر سکته از دنیا رفت و در مقبره استادش سید ابوالحسن اصفهانی به خاک سپرده شد.

تحصیلات

سید حسن تحصیلات ابتدایی را در بجنورد به پایان رساند، در ۱۵ سالگی به مشهد رفت و ادبیات عرب را نزد ادیب نیشابوری فراگرفت. سپس فلسفه و تفسیر را از حاجی فاضل خراسانی و آقابزرگ شهیدی، اصول را از حاج آقا محمد آقازاده (فرزند آخوند خراسانی) و فقه را از حاج آقا حسین قمی آموخت.[۳]

در ۱۳۴۰ق به توصیه حاجی فاضل خراسانی، برای تکمیل مدارج علمی به نجف رفت و سال‌ها از درس آقا ضیا عراقی، میرزا محمد حسین نائینی و سیدابوالحسن اصفهانی بهره برد.[۴]

تدریس

میرزا حسن بجنوردی در سن ۲۵ سالگی از استادان و مدرسان بنام مشهد در اصول و فلسفه بود.[۵]

پس از درگذشت آقاضیاء عراقی، به تدریس خارج اصول در نجف پرداخت و پس از درگذشت سید ابوالحسن اصفهانی، مسجد شیخ طوسی را حوزه درس خارج فقه و اصول قرار داد. او به زبان عربی درس می‌گفت و گذشته از طلاب ایرانی، طلاب عرب‌زبان نیز در درسش حاضر می‌شدند.

بجنوردی در حوزه نجف، علاوه بر فقه و اصول، به تبحّر در ادبیات و فلسفه و اطلاعات تاریخی و جغرافیایی نیز مشهور بود و با مجامع علمی و دانشگاهی بغداد، الازهر، تونس و مراکش مراوده علمی داشت.[۶]

روش تدریس

سید حسن موسوی بجنوردی، روش متداول تدریس خارج فقه را که استاد، کتابی فتوایی را متن درس خود قرار داده و مسایل آن را یک به یک مطرح و در نفی یا اثبات آن برهان آورده و سرانجام نظریه خود را اعلام کند برای پرورش شاگردان نمی‌پسندید.

او معتقد بود که این شیوه، قواعد اساسی اجتهاد را به شاگرد نمی‌آموزد تا بتواند از آن در موارد مشابه دیگر نیز استفاده کند، ازین رو شاگردان، خود غالباً با حضور طولانی در درس خارج فقه ممکن است به ملکه استنباط احکام نایل شوند.

میرزا حسن بجنوردی معتقد بود که اگر استادان به طرح قواعد کلی فقهی بپردازند و سپس کاربرد و تطبیق آن بر مصادیق را به شاگردان بیاموزند شاگردان زودتر به قدرتِ استنباط احکام می‌رسند.

آثار

  • القواعد الفقهیه؛ وی این کتاب را در دوازده جلد تألیف کرد که در هفت جلد چاپ شده آن ۶۴ قاعده فقهی بررسی شده است. قبل از بجنوردی، شماری از دانشمندان امامی در قواعد فقهی تألیفاتی داشته‌اند،[۷] اما مباحث او گسترده‌تر است، زیرا پس از طرح هر قاعده به کیفیت دلالت و سند و نسبت آن با دیگر قواعد فقهی پرداخته و نیز آن را با پاره‌ای از موارد تطبیق کرده است.
  • منتهی الاصول؛ در علم اصول.
  • قولنا فی الحکمة؛ در فلسفه.
  • رساله‌ای در رضاع.
  • رساله‌ای در اجتماع امر و نهی.
  • حاشیه بر دو رساله علمیه العروة الوثقی و وسیلة النجاة.

شاگردان

برخی شاگردان سید حسن موسوی بجنوردی عبارتند از:

پانویس

  1. موسوی بجنوردی.
  2. امین، ج۲، ص۲۴۲؛ روضاتی، ص۱۰۷؛ قمی، ج۲، ۲۵۹-۲۶۰.
  3. آقابزرگ طهرانی، طبقات، ج۱، ص۳۸۵؛ شریف رازی، ج۳، ص۱۸۴.
  4. آقابزرگ طهرانی، طبقات، ج۱، ص۳۸۵؛ طباطبائی.
  5. موسوی بجنوردی.
  6. موسوی بجنوردی
  7. آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج۱۷، ص۱۸۰ ۱۹۴.

منابع

  • آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت، ۱۴۰۳ق؛
  • آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعة، مشهد، ۱۴۰۴ق؛
  • امین، محسن، اعیان الشیعة، بیروت، ۱۴۰۳ق؛
  • روضاتی، محمدعلی، جامع الانساب، اصفهان، ۱۳۳۵ش؛
  • شریف رازی، محمد، گنجینه دانشمندان، تهران، ۱۳۵۲ش؛
  • طباطبائی، عبدالعزیز، مصاحبه اکبر ترابی با عبدالعزیز طباطبائی، قم، ۱۳۷۳ش؛
  • قمی، عباس، منتهی الامال، تهران، ۱۳۶۲ش؛
  • موسوی بجنوردی، سید محمد، مصاحبه با سایت جماران

پیوند به بیرون