سید اسماعیل صدر

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
سید اسماعیل صدر
زادروز ۱۲۵۸ق
درگذشت ۱۳۳۸ق - کاظمین
استادان میرزای شیرازی
شیخ راضی
شاگردان میرزای نایینی
سید حسین فشارکی
سید شرف الدین عاملی
خویشاوندان سید صدرالدین صدر، سید محمدباقر صدر، سید موسی صدر

سید اسماعیل صدر (۱۲۵۸-۱۳۳۸ق) از مراجع تقلید قرن چهاردهم و سرسلسله خاندان صدر. تحصیلات خود را در اصفهان و نجف و سامرا گذراند و از شاگردان میرزای شیرازی بود. در برابر تهاجمات روسیه، انگلیس و ایتالیا به ممالک اسلامی به همراه دیگر علمای نجف، فتوای جهاد صادر کرد.

زندگی‌نامه

سید اسماعیل بن سید صدرالدین، نسبش به ابراهیم اصغر بن امام موسی بن جعفر می‎رسد. پدرش از اهالی جبل عامل بود که در فتنه جَزّار به عراق و سپس به اصفهان مهاجرت کرده بود.[۱]

سید اسماعیل در سال ۱۲۵۸ق در اصفهان به دنیا آمد.[۲] در شش سالگی پدرش فوت کرد و پس از آن برادرش سید محمدعلی، معروف به آقامجتهد، سرپرستی او را به عهده گرفت. ادبیات عربی و بخشی از اصول و فقه را نزد او خواند. در چهارده سالگی پس از فوت برادر، نزد محمدباقر رازی اصفهانی فرزند صاحب هدایة المسترشدین درس فقه را تکمیل کرد. در ۱۲۸۱ق به قصد شرکت در درس شیخ انصاری عازم نجف شد، اما پیش از رسیدن او به نجف شیخ انصاری درگذشت. در نجف در درس شیخ راضی نجفی و مهدی کاشف الغطاء حاضر شد. پس از سفر حج در ۱۲۸۲ق بیمار شد و برای بهبود به اصفهان بازگشت. در اصفهان مورد احترام مردم قرار گرفت، اما در ۱۲۹۴ق به بهانه بازدید از روستایی، از اصفهان خارج شد و برای ادامه فعالیت علمی به عراق بازگشت. او در سال ۱۳۰۰ق به خراسان سفر کرد و سپس به عتبات بازگشت. پس از وفات شیخ موسی آل شراره در جبل عامل، اهالی آنجا از او دعوت کردند که جبل عامل برود اما او نپذیرفت.[۳] مدت حدود بیست سال در فقه و اصول از میرزای شیرازی در نجف و سامرا بهره برد.[۴] سید اسماعیل صدر، محمدتقی شیرازی و سید محمد اصفهانی سه شاگردی بودند که میرزای شیرازی در ده سال آخر عمرش تدریس را به آنان واگذارده بود. او تا ۱۳۱۴ق، دو سال پس از وفات میرزای شیرازی، در سامرا ماند.[۵] سپس به کربلا رفت و شروع به تدریس کرد.[۶] گروهی از شیعیان ایران و عراق از او تقلید می‌کردند. در اواخر عمر به کاظمین رفت[۷] و در ۳ جمادی‌الاول ۱۳۳۷ق وفات یافت.[۸] در نقلی تاریخ وفات او ۱۲ جمادی‌الاول ۱۳۳۸ق است.[۹] او در یکی از حجرات پایین پای حرم کاظمین دفن شد.[۱۰]

جهت معروف شدن وی و خاندانش به صدر این است که میرزای شیرازی دو شاگرد به نام سید اسماعیل داشت و به خاطر تشابه اسمی، پسوند صدر را به خاطر نام پدر -سید صدرالدین- به نام او اضافه کرد.[۱۱]

سید اسماعیل صدر را از زاهدان و پرهیزگاران دانسته‌اند.[۱۲] به گفته محسن امین خوش اخلاق، پرهیزگار، متواضع، گریزان از شهرت بود. به تنهایی راه می‌رفت و دوست نداشت کسی همراهش باشد. در فتوا بسیار محتاط بود.[۱۳]

فرزندان

سید اسماعیل چهار پسر داشت که همگی از علما بودند.



زندگی علمی

از او اثر مدونی به جا نمانده است. بر دو کتاب انیس التجار نراقی[۱۵] و جامع عباسی[۱۶] حاشیه نوشته است.

اساتید

شاگردان

فعالیت سیاسی-اجتماعی

فتوای فقهای نجف در لزوم وحدت مسملین
«چون دیدیم که اختلاف فرقه‌های پنج گانه مسلمین، اختلافاتی که مربوط به اصول دیانت نیست، موجب انحطاط دول اسلام و استیلاء اجانب شده، به جهت حفظ کلمه جامع دینیه و دفاع از شریعت محمدیه، فتاوای مجتهدین عظام که رؤسای شیعه جعفریه هستند با مجتهدین اهل سنت، اتفاق نموده بر وجوب تمسک به حبل اسلام. چنان که خداوند عزوجل در آیه شریفه فرموده: «واعتصموا بحبل الله جمیعاً و لا تفرّقوا» و اتفاق شد بر وجوب اتحاد تمام مسلمین در حفظ بیضه اسلام و نگهداری جمیع مملکت‌های اسلامی از عثمانی و ایرانی از تشبثات دول بیگانه و حمله‌های سلطنت‌های صلیبیه. متحد شد رأی ما جمیعاً برای حفظ حوزه اسلامیه بر این که تمام قوت و نفوذ خود را بر این خصوص مبذول داریم.»
موسی نجفی، حاج آقا نور الله اصفهانی، ص ۴۲
...عشایر و ایلات مملکت که قوای دفاعیه دولت و ملت است.. ذلت اسارت در چنگال اجانب و به روز سیاه خوانین قفقاز و ترکستان و غیرهم نشتن را بر خود روا ندارند...[۲۰]
  • فتوای جهاد علیه ایتالیا در حمله به لیبی؛ سید اسماعیل صدر به همراه آخوند خراسانی و شیخ عبدالله مازندرانی و شیخ الشریعه اصفهانی بیانیه صادر کردند و از مسلمین خواستند که به دفاع از ممالک اسلامی برخیزند.
هجوم روس به ایران و ایتالیا به طرابلس موجب ذهاب اسلام و اضمحلال شریعت و قرآن است. بر عموم اسلامیان واجب است اجتماع نموده و از دولت متبوعه خود رفع تعدیات غیرقانونی روس و ایتالیا را جداً بخواهند. و تا رفع این غائله عظمی نشود آسایش و استقرار را بر خود حرام و این حرکت اسلام پرورانه را جهاد فی سبیل اللّه مثل مجاهدین بدر و حنین شناسند. محمد کاظم خراسانی اسماعیل بن صدرالدین عاملی عبداللّه مازندرانی شیخ الشریعه اصفهانی[۲۱]
  • فتوای جهاد علیه انگلیس در حمله به عراق: در آغاز جنگ جهانی اول در ۱۳۳۲ق/ ۱۹۱۴م که متفقین به دولت عثمانی اعلام جنگ دادند،‌وی نیز همانند دیگر علما و مراجع بزرگ عراق بر ضد تجاوزات متفقین به سرزمین های عثمانی، اعلام جهاد داد.

پانویس

  1. ریحانة الادب، ج۳، ص ۴۲۱.
  2. محسن امین، اعیان الشیعه، ج۳، ص ۴۰۳
  3. محسن امین، اعیان الشیعه، ج ۳، ص ۴۰۳
  4. محمد حرزالدین، معارف الرجال، ج ۱، ص ۱۱۶
  5. محمد حرزالدین، معارف الرجال، ج ۱، ص ۱۱۶
  6. ریحانة الادب، ج ۳، ص ۴۲۲
  7. محسن امین، اعیان الشیعه، ج ۳، ص ۴۰۳
  8. ریحانة الادب، ج ۳، ص ۴۲۳
  9. محمد حرزالدین، معارف الرجال، ج ۱، ص ۱۱۷
  10. ریحانة الادب، ج ۳، ص۴۲۳
  11. ریحانة الادب، ج ۳، ص ۴۲۳
  12. ریحانة الادب، ج ۳، ص ۴۲۱
  13. محسن امین، اعیان الشیعه، ج ۳، ص ۴۰۴
  14. ریحانة الادب، ج ۳، ص ۴۲۳؛ محسن امین، اعیان الشیعه، ج ۳، ص ۴۰۴؛محمد حرزالدین، معارف الرجال، ج ۱، ص ۱۱۶
  15. نراقی، مهدی، انیس التجار، ص ۱۰
  16. امینی، الغدیر، ج۱۱، ص۳۵۰
  17. محسن امین، اعیان الشیعه، ج ۳، ص ۴۰۴
  18. محمد حرزالدین، معارف الرجال، ج ۱، ص ۱۱۶؛ محسن امین، اعیان الشیعه، ج ۳، ص ۴۰۴
  19. رضا استادی، ده فتوای مذهبی-سیاسی، مجله نور علم، شهریور ۱۳۶۵، ش ۱۷
  20. رک: سید حسن نظام الدین زاده، هجوم روس و اقدامات رؤسای دین برای حفظ ایران، به کوشش نصرالله صالحی، تهران، شیرازه، ۱۳۷۷ ص ۱۲۳ و ۱۱۶؛ به نقل از مقاله تأملاتی در باب فتاوای جهادیه علمای شیعه در قرن سیزدهم و چهاردم، محمد حسن رجبی
  21. اسنادی درباره هجوم انگلیس و روس به ایران، ۴۸۶

منابع

  1. محمدعلی مدرس، ریحانة الادب، ج۳، انتشارات خیام، تهران.
  2. سید محسن امین، اعیان الشیعة، ج ۳، دار التعارف للمطبوعات، بیروت.
  3. محمد حرزالدین، معارف الرجال فی تراجم العلماء و الادباء، ج ۱، منشورات مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی، قم، ۱۴۰۵.
  4. آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعة، نقباء البشر فی القرن الرابع عشر، دار المرتضی، ۱۴۰۴.
  5. محمد تركمان، اسنادی درباره هجوم انگليس و روس به ایران، دفتر مطالعات سياسی و بین‌المللی.
  6. سید حسن نظام الدین زاده، هجوم روس و اقدامات رؤسای دین برای حفظ ایران، به کوشش نصرالله صالحی، تهران، شیرازه، ۱۳۷۷.
  7. رضا استادی، ده فتوای مذهبی-سیاسی، مجله نور علم، شهریور ۱۳۶۵، ش ۱۷.
  8. موسی نجفی، اندیشه سیاسی و تاریخ نهضت حاج آقا نورالله اصفهانی،موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.