سید محمدسعید حبوبی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
سید محمدسعید حبوبی

زادروز ۱۲۶۶ ه.ق
درگذشت ۱۳۳۳ ه.ق - ناصریه
استادان عرفان: ملا حسینقلی همدانی، فقه و اصول: میرزا حبیب الله رشتی، حاج آقا رضا همدانی، محمد شرابیانی، محمد طه نجف
شاگردان سید محسن حکیم، سید محمود حکیم، سید هاشم حکیم، عدنان غریفی، جواد شبیبی، صالح حریری
نقش‌های برجسته عالم، ادیب، از علمای مجاهد عراق
شهر خانگی نجف
منصب رهبری جهاد مردم عراق علیه انگلیس ۱۹۱۴م/۱۳۳۲ق


سید محمدسعید حَبّوبی (۱۲۶۶ ـ ۱۳۳۳ق)، مشهور به حَبّوبی كبیر، فقیه و شاعر امامی و یكی از رهبران جهاد عراق با انگلیس بود. وی اولین كسی بود كه به جواز تأسیس مدارس جدید در بغداد، برای آموزش زبان‌های خارجی، فتوا داد.

از مشهورترین استادان وی می‌توان ملا حسینقلی همدانی، میرزا حبیب الله رشتی، سید مرتضی رضوی كشمیری، را نام برد. سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی و سید محسن حکیم از شاگردان او بوده‌اند. او همچنین در زمان اقامت سید جمال الدین اسد آبادی در نجف، با او هم‌فكری و ارتباط نزدیك داشت.

زندگینامه

حبوبی در ۱۲۶۶ق در نجف به‌ دنیا آمد. نسب پدرش، سیدمحمود، به امام حسن (ع) می‌رسد.[۱] خاندان حبوبی در اصل، اهل حجاز و بیشترشان تاجر بودند. وی تحصیلات را در نجف آغاز کرد. مدتی در حجاز تجارت کرد و سپس به نجف بازگشت. او از رهبران جهاد علیه اشغال عراق از سوی انگلستان بود. سید محمدسعید حبوبی به سبب فشارهای روحی ناشی از شكست در شعیبه، در ناصریه بیمار شد و در ۱۳۳۳ق درگذشت. جنازه او، پس از تشییع تا نجف، در صحن حرم امام علی (ع) دفن شد. حكومت عثمانی نیز در مراسمی از او تجلیل كرد.[۲] شیخ جواد شبیبی نجفی در رحلت وی قصیده‌ای با این مطلع سروده؛


لواءالدین لف فلا جهاد و باب العلم سد فلا اجتهاد


تحصیلات علمی ـ ادبی

من قصیدة: خطرت
خَطَرتْ، فجـدَّ وشـاحُهـا بخـفـــــــــــــوقِ فكأنهـا اتشحت بقـلـب مَشــــــــــــــوقِ
وعـلی الـدلال تـمـــــــــاسكت، فتلاعبت كف النسـیـم بقـدِّهـا الـمَمْشـــــــــــوق
سمة الـوقـور، إذا مشـت، تعتـادهـــــــا لـولا الصّبـا، وتدلّلُ الـمعـشــــــــــوق
شـربت بـوجنـتهـا دمـــــــــی، واستخدمته لخضـاب أنمـلهــــــــــــــا دم الراووق
تـرتجُّ مـن أردافهـا فـی جــــــــــــدول متعـلقٍ مـن خـصرهـا بـدقـیـــــــــــــق
وتعـلّم النـاقـوس نغمة جَرْسِهــــــــــــا فأهلَّ للقسّیس والـبطریــــــــــــــــــق
یـا «أسمَ» جـادكـم الغمـــــــامُ إذا سَرَی متجلِّلا برواعـــــــــــــــــــدٍ، وبروق
جَوْنٌ إذا احتلـب الـمهــــــــــــبّ ضروعه هدرت رواعـدُهُ هدیرَ فـنـیـــــــــــــــق
إنّی وثقت بحـبكـم فتكـــــــــــــــاثرت عِلَلٌ تقـلِّلُه، فقـلَّ وثـوقــــــــــــــــی
كـان الشبـابُ الغضُّ مـوسمَ لـذّتــــــــــی قـد راج سـوق عكـاظِه فـی سـوقــــــــــی
معجم البابطین لشعراء العربیه فی القرنین التاسع عشر و العشرین

محمدسعید علوم مقدماتی را در نجف خواند.[۳] ادبیات را نیز نزد شیخ‌جعفر شرقی/ شروقی و دایی خود شیخ عباس اعسم فراگرفت.

حبوبی پس از آنكه مدتی در حجاز به تجارت پرداخت، به نجف بازگشت. وی با شركت فعال در انجمنهای ادبی، كه با حضور شاعران بزرگ نجف، مانند سید موسی طالقانی و سید جعفر حلّی، برگزار می‌شد، استعداد ادبی خود را نشان داد.[۴]

اساتید

محمدسعید حبوبی اخلاق و عرفان را نزد ملا حسینقلی همدانی آموخت و از او بسیار تأثیر پذیرفت. استادان وی در فقه واصول، میرزا حبیب‌اللّه رشتی، محمدحسین كاظمی، شیخ‌ محمد شرابیانی و حاج‌آقا رضا همدانی بودند. او بیشتر تحصیلات فقهی خود را نزد شیخ محمد طه نجف گذراند و پس از فوت این استادش در ۱۳۲۳ق، در درس دیگری شركت نكرد و به تألیف و تدریس فقه و اصول پرداخت. وی از محمد طه نجف، ملاحسینقلی همدانی و سید مرتضی رضوی كشمیری اجازه روایت گرفت و سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی، از او اجازه روایت داشت.[۵]

تدریس و شاگردان

شیوه تدریس او مشابه آخوند خراسانی بود و عالمان بسیاری در درس وی شركت می‌كردند.[۶] برخی شاگردان حبوبی در ادبیات و علوم دیگر، سید محسن حکیم، سید محمود حكیم، سید هاشم حكیم، عدنان غریفی، جواد شبیبی و صالح حریری بودند.[۷]

رهبری جهاد

محمدسعید حبوبی و سایر علمای مجاهد در جنگ شعبیه ۱۹۱۴
مجسمه محمدسعید حبوبی در میدان شهر ناصریه

حبوبی پس از اشغال لیبی از سوی ایتالیا در ۱۳۲۹ق، به‌همراه آخوند خراسانی و جمعی دیگر از فقها، با صدور فتوا، مسلمانان را به دفاع از اسلام و جنگ با دشمنان فراخواند.[۸]

وی همچنین نقش مهمی در قیام جهادی مردم عراق در برابر نیروهای اشغالگر انگلستان در ۱۳۳۲/۱۹۱۴ق داشت و در اجتماع بزرگ مردم نجف در مسجد هندی، آنان را به جهاد دعوت نمود و بر وجوب دفع کفار از سرزمین‌های اسلامی تأکید کرد.[۹]

حبوبی، علاوه بر صدور فتوایی به همراه سید مصطفی کاشانی مبنی بر وجوب حفظ تمامیت ارضی عراق،[۱۰] اولین کسی بود که با پذیرش رهبری مجاهدان، آنان را به جبهه گسیل داشت[۱۱] و سپس همراه با چند تن از علما در ذیحجه ۱۳۳۲ق به سوی ناصریه حرکت کرد و برای تشویق عشایر به جهاد، تا محرّم ۱۳۳۳ق در میان آنان ماند.[۱۲]

وی در ربیع‌الآخر ۱۳۳۳ق، همراه با هزاران تن از عشایری که در ناصریه به او پیوسته بودند، به طرف جبهه شعیبه (ناحیه‌ای در حدود پانزده کیلومتری جنوب‌شرقی بصره) حرکت کرد.[۱۳] وی کمک‌های مالی حکومت عثمانی را نپذیرفت و عواید حاصل از رهن املاکش را صرف جهاد نمود.[۱۴]

در نبرد شدیدی که در شعیبه میان مجاهدان عراقی و ارتش عثمانی از یک‌سو و نیروهای انگلیسی از سوی دیگر روی داد، بسیاری از مجاهدان شهید شدند و سپاه آنان به ناصریه عقب‌نشینی کرد.[۱۵] به پاس مجاهدت‌های محمدسعید حبوبی، مجسمه وی در میدان اصلی شهر ناصریه نصب شده است.

خصوصیات

حبوبی به تقوا، حسن خلق، خوشرویی، تواضع، هوشمندی و بردباری مشهور بود.[۱۶]

او در صحن حرم امام علی (ع) نماز جماعت اقامه می‌كرد.[۱۷]

محمدسعید حبوبی اولین كسی بود كه به جواز تأسیس مدارس جدید در بغداد، برای آموزش زبان‌های خارجی، فتوا داد.[۱۸]

وی در زمان اقامت سید جمال الدین اسدآبادی در نجف، با او همفكری و ارتباط نزدیك داشت.[۱۹]


پانویس

  1. حبوبی، مقدمه جواهری، ص ۸.
  2. جبوری، النجف الاشرف و حركة الجهاد، ص ۲۱۶.
  3. آقابزرگ طهرانی، طبقات، قسم۲، ص ۸۱۴ـ ۸۱۵.
  4. حرزالدین، معارف الرجال فی تراجم العلماء و الادباء ج ۲، ص ۲۹۲؛ آقابزرگ طهرانی، طبقات، قسم۲، ص ۸۱۵ ـ ۸۱۶؛ خاقانی، شعراء الغری، ج ۲، ص ۵۶.
  5. مرعشی‌ نجفی، الاجازه الكبیرة، ص ۱۸۹ ـ ۱۹۰.
  6. آقابزرگ طهرانی، طبقات، قسم ۲، ص ۸۱۶ ـ ۸۱۸؛ خاقانی، شعراء الغری، ج ۹، ص ۱۴۸؛ حبوبی، ص ۱۰.
  7. امین، مستدركات اعیان الشیعة، ج ۴، ص ۲۸۳، ج ۹، ص ۵۶؛ آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج ۹، قسم ۳، ص ۷۰۸ـ ۷۰۹؛ امینی، معجم رجال الفكر و الادب فی النجف خلال الف عام، ج ۱، ص ۴۰۸.
  8. جهادیه، ص ۴۵ ـ۴۶؛ رسایل و فتاوای جهادی، ص ۲۳۸ ـ ۲۳۹.
  9. وردی،لمحات اجتماعیة من تاریخ العراق الحدیث، ج ۴، ص ۱۲۷ـ۱۲۸؛ رهیمی، تاریخ الحرکة الاسلامیة فی العراق، ص ۱۶۵، ۱۷۳؛ جبوری، النجف الاشرف و حرکة الجهاد، ص ۹.
  10. جهادیه، ص۶۶؛ رسایل و فتاوای جهادی، ص ۲۸۵.
  11. رهیمی، تاریخ الحرکة الاسلامیة فی العراق، ص ۱۶۵؛ جبوری، النجف الاشرف و حرکة الجهاد، ص ۱۴.
  12. وردی، لمحات اجتماعیة من تاریخ العراق الحدیث،ج ۴، ص ۱۲۹ـ۱۳۰.
  13. وردی، لمحات اجتماعیة من تاریخ العراق الحدیث، ج ۴، ص۱۳۰؛ جبوری، النجف الاشرف و حرکة الجهاد، ص ۱۴ـ۱۶.
  14. وردی، لمحات اجتماعیة من تاریخ العراق الحدیث،ج ۴، ص ۱۳۴؛ خاقانی، شعراء الغری، ج ۹، ص۱۵۰؛ جبوری،النجف الاشرف و حرکة الجهاد، ص ۵۲.
  15. رهیمی، تاریخ الحرکة الاسلامیة فی العراق، ص ۱۷۰ ـ ۱۷۱؛ جبوری، النجف الاشرف و حرکة الجهاد، ص ۲۰۲ ـ ۲۰۳.
  16. سماوی، الطَّلیعة من شعراء الشیعة، ج ۲، ص ۲۴۲؛ امینی، معجم رجال الفكر و الادب فی النجف خلال الف عام،‌ج ۱، ص ۳۸۷ ـ ۳۸۸.
  17. حرزالدین، معارف الرجال فی تراجم العلماء و الادباء، ج ۲، ص ۲۹۲ ـ ۲۹۳.
  18. رهیمی، تاریخ الحركة الاسلامیة فی العراق، ص ۱۶۵، پانویس ۷.
  19. وردی، لمحات اجتماعیة من تاریخ العراق الحدیث،ج ۳، ص ۲۹۷ ـ ۲۹۸؛ رهیمی، تاریخ الحركة الاسلامیة فی العراق، ص ۱۳۱.

منابع

  • آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، چاپ علی‌نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت، ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
  • آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعة: نقباء البشر فی القرن الرابع عشر، مشهد، ۱۴۰۴.
  • امین، مستدركات اعیان الشیعة، بیروت، ۱۴۰۸ـ۱۴۱۶/ ۱۹۸۷ـ۱۹۹۶.
  • امینی، محمدهادی، معجم رجال الفكر و الادب فی النجف خلال الف عام، نجف، ۱۴۱۳/۱۹۹۲.
  • جبوری، کامل سلمان، النجف الاشرف و حركة الجهاد: عام ۱۳۳۲ـ۱۳۳۳ه / ۱۹۱۴م، بیروت، ۱۴۲۲/۲۰۰۲.
  • جهادیه، فتاوی جهادیه علما و مراجع عظام در جنگ جهانی اول، به كوشش محمدحسن كاووسی عراقی و نصراللّه صالحی، تهران: وزارت امورخارجه، مؤسسه چاپ و انتشارات، ۱۳۷۵ش.
  • حبوبی، محمدسعید، دیوان، چاپ عبدالعزیز جواهری، بیروت ۱۳۳۱، چاپ افست قم، ۱۳۶۹ش.
  • حرزالدین، محمد، معارف الرجال فی تراجم العلماء و الادباء، قم، ۱۴۰۵.
  • خاقانی، علی، شعراء الغری، نجف ۱۳۷۳/۱۹۵۴، چاپ افست قمف ۱۴۰۸.
  • رسائل و فتاوای جهادی، تدوین، تحقیق و تحشیه از محمدحسن رجبی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، ۱۳۷۸ش
  • رهیمی، عبدالحلیم، تاریخ الحركة الاسلامیة فی العراق: الجذور الفكریة و الواقع التاریخی (۱۹۰۰ـ ۱۹۲۴) ، بیروت ۱۹۸۵.
  • سماوی، محمد، الطَّلیعة من شعراء الشیعة، چاپ كامل سلمان جبوری، بیروت، ۱۴۲۲/۲۰۰۱.
  • علی‌وردی، لمحات اجتماعیة من تاریخ العراق الحدیث، بغداد ۱۹۶۹ـ۱۹۷۹، چاپ افست قم، ۱۳۷۱ش.
  • مرعشی نجفی، شهاب الدین، الاجازه الكبیرة، اعداد و تنظیم محمد سمامی حائری، قم، ۱۴۱۴.

پیوند به بیرون