ملا قربانعلی زنجانی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ملا قربانعلی زنجانی |
| لقب | حجتالاسلام |
| تاریخ تولد | حدود ۱۲۴۶ق |
| محل زندگی | زنجان |
| تاریخ وفات | ۱۷ ربیعالثانی ۱۳۲۸ق |
| محل دفن | رواق مجاور حرم کاظمین |
| شهر وفات | کاظمین |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | ملاعلی قارپوزآبادی، صاحب جواهر، شیخ مرتضی انصاری، شیخ راضی نجفی، سید حسین کوهکمری |
| شاگردان | عبدالکریم خوئینی زنجانی، ملاعبدالعلی زنجانی، سید یونس موسوی اردبیلی، شیخ اسدالله زنجانی، آخوند ملاعلی زنجانی، سید موسی زرآبادی |
| محل تحصیل | زنجان، نجف |
| تألیفات | رساله توضیحالمسائل، اصول عقاید استدلالی، رساله مختصر سؤال و جواب، حاشیه بر صیغ العقود، حواشی بر فرائد الاصول و مکاسب، تقریرات درس اصول، حواشی بر تبصرة المتعلمین فی احکام الدین |
| سایر | تدریس، افتاء، قضاوت و رسیدگی به امور دینی و اجتماعی |
| فعالیتهای اجتماعی-سیاسی | |
| سیاسی | مخالفت با نهضت مشروطه |
| اجتماعی | مرجعیت دینی، قضاوت و حل اختلافات، کمک به فقرا |
ملا قربانعلی زنجانی (۱۲۴۶-۱۳۲۸ق)، مشهور به حجتالاسلام، از فقیهان شیعه و عالمان بانفوذ زنجان در دوره قاجار بود که مخالفت با نهضت مشروطه از مهمترین وجوه فعالیت او به شمار میرفت.
به گفته شرححالنگاران، ملا قربانعلی حدود سال ۱۲۴۶ق در روستای ارغین از توابع زنجان به دنیا آمد. وی پس از تحصیلات مقدماتی در مدرسه نصراللهخان، نزد ملا علی قارپوزآبادی به تحصیل علوم دینی پرداخت. در ۱۲۶۶ق، همزمان با آغاز ماجرای بابیه و آشوبهای زنجان، برای ادامه تحصیل به نجف رفت[۱] و از محضر صاحب جواهر، شیخ مرتضی انصاری، شیخ راضی نجفی و سید حسین کوهکمری بهره برد و به اجتهاد رسید.[۲] قربانعلی زنجانی پس از درگذشت شیخ انصاری در ۱۲۸۱ق، به زنجان بازگشت و براساس گزارش منابع، در تأسیس و تکمیل حوزه علمیه زنجان، در ادامه فعالیتهای ملاعلی قارپوزآبادی، نقش داشت.[۳]
براساس گزارش منابع، ملا قربانعلی در فقه و اصول تبحر داشت و در عرفان و حکمت نیز آگاهیهایی داشت. گفته شده است که بدون داشتن شورای استفتا شخصاً به پرسشهای شرعی پاسخ میداد و مردم زنجان او را مرجع تقلید خود میدانستند و در امور شرعی، معاملات و حل اختلافات به او مراجعه میکردند. همچنین گزارش شده است که بخشی از وجوهات شرعی و هدایای دریافتی را به فقرا اختصاص میداد.[۴]
از شاگردان ملا قربانعلی زنجانی، عبدالکریم خوئینی زنجانی، عبدالعلی زنجانی، سید یونس موسوی اردبیلی، شیخ اسدالله زنجانی، آخوند ملاعلی زنجانی و سید موسی زرآبادی نام برده شده است.[۵] از آثار او نیز میتوان به رساله توضیحالمسائل، اصول عقاید استدلالی، رساله مختصر سؤال و جواب، حاشیه بر صیغ العقود، حواشی بر فرائد الاصول و مکاسب، تقریرات درس اصول و حواشی بر تبصرة المتعلمین فی احکام الدین اشاره کرد.[۶]
بنابر گزارش منابع، ملا قربانعلی در سالهای پایانی عمر از مخالفان مشروطه بود و آن را اقدامی مشکوک و زمینهساز نفوذ روسیه و انگلیس در ایران میدانست.[۷] براساس برخی منابع، مخالفت وی با مشروطه ناشی از حمایت از قاجار یا استبداد نبود؛ زیرا قاجاریان را غاصب میشمرد و اجرای احکام شرعی را هدف خود میدانست.[۸] گفته شده است که مواضع او در کاهش نفوذ مشروطهخواهی در زنجان مؤثر بو اما پس از ورود مشروطهخواهان به زنجان و تصرف دارالحکومه، میان آنان و هواداران ملا قربانعلی درگیریهایی رخ داد[۹] و سرانجام در ۱۳۲۷ق، فرماندهان نیروهای مشروطهخواه، وی را دستگیر و به عتبات عالیات تبعید کردند.[۱۰]
ملا قربانعلی زنجانی در ۱۷ ربیعالثانی ۱۳۲۸ق در کاظمین درگذشت[۱۱] و در رواق مجاور حرم کاظمین به خاک سپرده شد.
از آثار نوشتهشده درباره او میتوان به کتاب «خط سوم در انقلاب مشروطیت ایران» و «سلطنت علم و دولت فقر» اشاره کرد.
پانویس
- ↑ ابوالحسنی، سلطنت علم و دولت فقر، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۱۹-۴۲.
- ↑ موسوی زنجانی، تاریخ زنجان؛ علما و دانشمندان، ۱۳۵۲ش، ص۶۶-۶۷.
- ↑ موسوی زنجانی، تاریخ زنجان؛ علما و دانشمندان، ۱۳۵۲ش، ص۶۶-۶۷.
- ↑ جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، ۱۳۸۵ش، ج۷، ص۱۱۱.
- ↑ جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، ۱۳۸۵ش، ج۷، ص۱۰۹-۱۱۰.
- ↑ جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، ۱۳۸۵ش، ج۷، ص۱۱۴-۱۱۵.
- ↑ شکوری، خط سوم در انقلاب مشروطیت ایران، ۱۳۷۱ش، ص۶۶-۶۷.
- ↑ خانمحمدی، «بررسی نقش علمای زنجان در انقلاب مشروطیت»، ص
- ↑ شکوری، خط سوم در انقلاب مشروطیت ایران، ۱۳۷۱ش، ص۱۷۵-۱۷۷.
- ↑ معزینیا، «حجت الاسلام»، ص۳.
- ↑ حائری، روزشمار قمری، ۱۳۸۱ش، ص۱۰۷.
منابع
- ابوالحسنی، علی، سلطنت علم و دولت فقر: سیری در زندگانی، افکار و مجاهدات حجهالاسلام ملاقربانعلی زنجانی، بیجا، بینا، ۱۳۷۴ش.
- جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، قم، نشر معروف، چاپ اول، ۱۳۸۵ش.
- خانمحمدی، یوسف، بررسی نقش علمای زنجان در انقلاب مشروطیت، ماهنامه تاریخ اسلام، شماره ۴، ۱۳۸۸ش.
- شکوری، ابوالفضل، خط سوم در انقلاب مشروطیت ایران، زنجان، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۱ش.
- معزی نیا، ویدا، «حجت الاسلام»، نشریه یاد ایام، شماره ۴۹. مرداد ماه ۱۳۸۸ش،
- موسوی زنجانی، ابراهیم، تاریخ زنجان؛ علما و دانشمندان، تهران، کتابفروشی مصطفوی، ۱۳۵۲ش.
پیوند به بیرون