هزارستان

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از هزاره‌جات)
پرش به: ناوبری، جستجو

هزارستان منطقه وسیع کوهستانی در ارتفاعات مرکزی افغانستان است که بیشتر ساکنان آن شیعه‌مذهب و از قوم هزاره هستند. این منطقه تا اواسط دوران اسلامی، غور یا غرجستان خوانده می‌شده و جزیی از خراسان بزرگ بوده است. هزارستان تا پیش از سده نوزدهم میلادی، منطقه‌ای مستقل بوده است.

مذهب، نژاد و زبان

اغلب جمعیت هزارستان، شیعه جعفری، و از قوم هزاره هستند. آنها اغلب به زبان فارسی با گویش هزارگی سخن می‌گویند.

مرزهای هزارستان

هزارستان هیچگاه مرز روشنی نداشته است، اما به طور تقریبی، بامیان در شمال، سرچشمه رودخانه هلمند در جنوب، فیروزکوه در غرب و گذرگاه سالنگ در شرق را دربرمی‌گیرد.[۱] براساس تقسیمات کشوری کنونی افغانستان، هزارستان از ولایات مرکزی بامیان و دایکندی و بیشتر مناطق استان‌های وردک، غزنی، سرپل، سمنگان، غور و پروان تشکیل شده است.[۲]

هزارستان فعلی، تا اواسط دوران اسلامی، و تا پیش از ظهور چنگیز[۳]، غور یا غرجستان خوانده می‌شد. غور کنونی، یکی از ولایات افغانستان است که در محدوده هزارستان واقع شده است.

هزارستان پس از عبدالرحمن خان

پس از ظهور عبدالرحمن خان در مرداد ۱۲۵۹هـ.ش، هزاره‌ها به دلیل سیاست‌های قومی و مذهبی او مورد تاخت و تاز قرار گرفتند و بنابر برخی منابع تاریخی، بیش از ۶۰ درصد جمعیت هزاره، یا کشته شدند و یا از هزارستان به کشورهای همسایه و مناطق دیگر افغانستان گریختند.[۴]

هزارستان تا زمان عبدالرحمن یک منطقه نیمه‌مستقل[۵] بود و مردم در انجام مراسم دینی خود آزاد بودند، اما پس از تصرف زمین‌های کشاورزی، مراتع و خانه‌های آنها از سوی عبدالرحمن، و در نتیجه مهاجرت بسیاری از هزاره‌ها، بسیاری از مناطق از ساکنان هزاره خالی شد. برای نمونه، در منطقه دره‌میدان تا اوایل قرن نوزدهم، هم هزاره‌ها و هم تاجیک‌ها زندگی می‌کردند، اما در اواخر قرن نوزدهم، این منطقه از هزاره‌ها خالی شد و پشتون‌ها جایگزین آنها شدند.

آب و هوا

آب و هوای هزارستان نسبت به دیگر مناطق افغانستان بسیار سرد است. زمستان در هزاه‌جات ۶ ماه طول می‌کشد و بارش برف در برخی از ماه‌ها به حدی است که در گذشته، راه عبور و مرور را چندین ماه قطع می‌‌کرده است. برف در دایکندی ۵ ماه و در دیگر مناطق هزارستان ۴ ماه روی زمین باقی می‌ماند.[۶]

هزارستان در فصل تابستان و پاییز، خوش آب و هواست.[۷]

پانویس‌ها

  1. هزاره‌جات، دانشنامه آریانا.
  2. هزاره‌جات، دانشنامه آریانا.
  3. میر غلام محمد غبار، غور یا غرجستان.
  4. عبدالحمید ناصری، طریقه تشیع و قله‌های تعصب در افغانستان، بهار ۱۳۷۴، شماره ۱۲، ص ۷۴.
  5. ل. تیمورخانوف. تاریخ ملی هزاره، ص ۱۷۰.
  6. هزاره‌جات، دانشنامه آریانا.
  7. هزاره‌جات، دانشنامه آریانا.