مناجات خمس عشر

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
مناجات خَمسَ عَشَر زمان قرائت
۱ مناجات التائبین روز جمعه
۲ مناجات الشاکین روز شنبه
۳ مناجات الخائفین روز یکشنبه
۴ مناجات الراجین روز دوشنبه
۵ مناجات الراغبین روز سه شنبه
۶ مناجات الشاکرین روز چهارشنبه
۷ مناجات المطیعین روز پنج شنبه
۸ مناجات المریدین روز جمعه
۹ مناجات المحبین روز شنبه
۱۰ مناجات المتوسلین روز یکشنبه
۱۱ مناجات المفتقرین روز دوشنبه
۱۲ مناجات العارفین روز سه شنبه
۱۳ مناجات الذاکرین روز چهارشنبه
۱۴ مناجات المعتصمین روز پنج شنبه
۱۵ مناجات الزاهدین شب جمعه

مناجات خمس عشر، مجموعه دعاهای پانزده‌گانه‌ای که از امام سجاد (ع) نقل شده است. این دعاها، در کتاب‌های الصحیفة الثانیة السجادیة، بحارالانوار و مفاتیح الجنان نقل شده است. محور این مناجات‌ها مباحث اخلاقی و عرفانی است. در شرح این مناجات خمس عشر کتاب‌هایی نوشته شده است.

سند

مناجات خمس عشر در کتاب‌های الصحیفة الثانیة السجادیة و بحارالانوار[۱] آمده است. علامه مجلسی می‌گوید: «این مناجات را در برخی از کتاب‌های اصحاب دیدم که از امام سجاد (ع) روایت کرده‌اند»؛[۲] در حالی که ایشان نامی از آن کتاب‌ها نبرده و سند روایت را هم نقل نکرده است. شیخ حرّ عاملی نیز در «الصحیفة الثانیة السجادیة» این مناجات پانزده‌گانه را از دعاهای سجادیه دانسته و بدون هیچ تردیدی به امام سجاد (ع) نسبت داده است. در مفاتیح الجنان نیز این مجموعه مناجات از بحار الانوار نقل شده است.[۳] چون سند روایت کامل ذکر نشده روایت مناجات خمس عشر مرسل است، اما مطالب و مفاهیم موجود در این مناجات‌ها با اصول و آموزه‌های قرآنی و دعاهای مأثور دیگر موافق است، و علامه مجلسی و شیخ حر عاملی آن را بدون تردید در سند و محتوا ذکر کرده‌اند؛ در نتیجه قابل اعتماد و معتبر است.

از دیدگاه بزرگان

  • محمدتقی مجلسی ـ پدر علامه مجلسی ـ می‌گوید: «شایسته است که سالک الی الله مداومت بر خواندن مناجات خمس عشر داشته باشد»[۴]
  • بعضی از شاگردان سید علی طباطبایی صاحب ریاض از قول وی نقل می‌کردند که ایشان دائما می‌گفت: من چندین سال است که بر قرائت این مناجات مداومت دارم و بر اثر قرائت این مناجات‌ها، خداوند بر قلب من انوار حکمت، معرفت و محبت را تابانده است به صورتی که قابل شمارش نیست و من این مناجات‌ها را در استجابت دعا تجربه نموده‌ام، و سالکان و عبادت کنندگان بر قرائت این مناجات مداومت می‌کنند.[۵]

شرح‌ها

  1. محمد تقی مصباح یزدی در درس اخلاق، سلسله مباحثی در شرح مناجات خمس عشر برگزار کرد و مباحث اخلاقی وی در کتاب سجاده‌های سلوک شرح مناجات های حضرت سجاد(ع)، در دو جلد منتشر شد. جلد اول شرح مناجات اول تا مناجات هشتم و جلد دوم شرح مناجات نهم تا مناجات پانزدهم است.[۶][۷]
  2. مناجات عارفان نام کتابی است به قلم حسین انصاریان، که در بخش دوم آن ترجمه منظوم مناجات خمس عشر آورده شده است.[۸]
  3. علیرضا رجالی تهرانی نیز کتابی به نام زمزمه‌های عارفانه، در شرح مناجات خمسة عشر دارد.[۹]
  4. کتاب شرح مناجات خمسه عشر، به زبان فارسی، که مولف آن عبدالعلی بزرگی در قرن سیزده قمری است.[۱۰]
  5. بلاغت و عرفان در مناجات خمسه‌عشر امام سجاد (ع)؛ تالیف علی شمس‌ناتری، یوسف رسولی.[۱۱]
  6. در ب‍ارگ‍اه‌ ن‍ور: ت‍رج‍م‍ه‌ و ش‍رح‌ م‍ن‍اج‍ات‌ خ‍م‍س‌ ع‍ش‍ره‌؛ ت‍ال‍ی‍ف‌ ن‍ورال‍ل‍ه‌ ع‍ل‍ی‍دوس‍ت‌ خ‍راس‍ان‍ی‌.[۱۲]
  7. مناجات سید ساجدین و زمزم صفا، نام دو کتابی است که محسن غرویان در شرح مناجات خمس عشر نگاشته است. [۱۳]

زمان خواندن هر یک از مناجات‌ها

علامه مجلسی در بحارالانوار زمان قرائت مناجات‌های خمس عشر را به تفکیک آورده[۱۴] ولی شیخ عباس قمی در مفاتیح الجنان زمان قرائت‌ها این مناجات‌ها را ذکر نکرده است.

ردیف نام دعا زمان قرائت ردیف نام دعا زمان قرائت ردیف نام دعا زمان قرائت
۱ مناجات التائبین روز جمعه ۶ مناجات الشاکرین روز چهارشنبه ۱۱ مناجات المفتقرین روز دوشنبه
۲ مناجات الشاکین روز شنبه ۷ مناجات المطیعین روز پنج شنبه ۱۲ مناجات العارفین روز سه شنبه
۳ مناجات الخائفین روز یکشنبه ۸ مناجات المریدین روز جمعه ۱۳ مناجات الذاکرین روز چهارشنبه
۴ مناجات الراجین روز دوشنبه ۹ مناجات المحبین روز شنبه ۱۴ مناجات المعتصمین روز پنج شنبه
۵ مناجات الراغبین روز سه شنبه ۱۰ مناجات المتوسلین روز یکشنبه ۱۵ مناجات الزاهدین شب جمعه

ترتیب خواندن مناجات‌ها

از دیدگاه عبدالله جوادی آملی نظم تدوینی مناجات خمس عشر قابل تأمل است و عالمان اخلاق باید نظم این مناجات ها را سامان دهند. وی معتقد است:

... چنانکه نظم تدوینی برخی ادعیه نیز قابل تامل است؛ مثلا، اولین مناجات از «مناجات خمس عشرة» که از امام سجاد (صلوات الله علیه) نقل شده، در ترتیب کنونی آن، «مناجات تائبان» و آخرین آن، «مناجات زاهدان» است؛ در حالی که اگر این پانزده مناجات پانزده مرحله، یا منزلت باشد، مناجات زاهدان، در ردیف مناجات های اولیه است ، نه آخرین مناجات؛ یعنی، انسان، نخست توبه می کند و زهد می ورزد و از رذایل می رهد و سپس به فضایل بار می یابد که عالیترین فضیلت، «حب لقاء الله» و بالاتر از آن، «حب الله» است. همان طور که فقیه کارشناس یا اصولی صاحب نظر، مسائل فقهی یا اصولی را سامان می بخشد و مرتب می کند، عالم اخلاق نیز باید با بررسی های کارشناسانه، درجات سیر و سلوک را از ادعیه و مناجات ها کاملا استنباط کند. پس همان طور که عالمان اخلاق باید آیات، روایات و سیره معصومین (علیهم السلام) را سامان ببخشند، ادعیه و اذکار را نیز باید سامان بدهند؛ زیرا تبیین مراحل و مراتب ادعیه نیاز به بحث های علمی دارد.[۱۵]

پانویس

  1. مجلسی، بحار الأنوار، ج ۹۱، ص۱۴۲ـ۱۵۳
  2. مجلسی، بحار الأنوار، ج ۹۱، ص۱۴۲.
  3. قمی، مفاتیح الجنان، فصل ادعیه
  4. مجلسی، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، ج ۱۳، ص۱۲۸.
  5. طهرانی، الذریعه، ج ۲۲، ص ۲۳۹
  6. پایگاه اطلاع رسانی آثار آیت الله مصباح یزدی
  7. پایگاه اطلاع رسانی آثار آیت الله مصباح یزدی
  8. سایت عرفان
  9. کنسرسیوم محتوای ملی
  10. طهرانی، الذریعه، ج ۲۲، ص ۲۳۹
  11. کتابخانه ملی
  12. کتابخانه ملی
  13. باقریان موحد و دیگران؛ کتاب‌شناسی نیایش‌های شیعه؛ ص ۲۷۲
  14. مجلسی، بحار الأنوار، ج ۹۱، ص۱۵۳ ـ ۱۴۲.
  15. جوادی آملی، مراحل اخلاق در قرآن، ص ۱۵۰

منابع

  • مجلسی، محمدتقی، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، محقق و مصحح: موسوی کرمانی، حسین، اشتهاردی، علی پناه، مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانپور، چاپ دوم، قم، ۱۴۰۶ق.
  • مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار،‌ دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
  • قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، نشر مشعر، قم، ۱۳۸۷ش.
  • آقا بزرگ تهرانی، الذریعه الی تصانیف الشیعه، جلد ۲۲، بیروت، دارالاضواء، بی تا.
  • جوادی آملی، عبدالله، مراحل اخلاق در قرآن، محقق علی اسلامی، انتشارات اسراء، چاپ هفتم، قم، ۱۳۸۶ ش.
  • باقریان موحد، سید رضا، رسول جعفریان، مهدی مهریزی، کتاب‌شناسی نیایش‌های شیعه، موسسه فرهنگی دین پژوهی بشر، تهران، 1392ش.

پیوند به بیرون