آیه استیذان
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| نام آیه | آیه استیذان |
| واقع در سوره | نور |
| شماره آیه | ۵۸ |
| جزء | ۱۸ |
| اطلاعات محتوایی | |
| موضوع | روابط خانواده |
آیه اِستیذان (سوره نور:۵۸) درباره اجازه گرفتن بردگان و اطفال برای ورود به اتاق خصوصی مالکِ برده و زنوشوهر است.[۱] این سه وقت چنانکه در متن آیه اشاره شده، پیش از نماز صبح، پیش از نماز ظهر و پس از نماز عشاء است؛[۲]
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِيَسْتَأْذِنْكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ وَالَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنْكُمْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ مِنْ قَبْلِ صَلَاةِ الْفَجْرِ وَحِينَ تَضَعُونَ ثِيَابَكُمْ مِنَ الظَّهِيرَةِ وَمِنْ بَعْدِ صَلَاةِ الْعِشَاءِ ثَلَاثُ عَوْرَاتٍ لَكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ وَلَا عَلَيْهِمْ جُنَاحٌ بَعْدَهُنَّ طَوَّافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ٥٨﴾ [نور:58] ﴿ای کسانی که ایمان آوردهاید قطعا باید غلام و کنیزهای شما و کسانی از شما که به [سن] بلوغ نرسیدهاند سه بار در شبانه روز از شما کسب اجازه کنند پیش از نماز بامداد و نیمروز که جامههای خود را بیرون میآورید و پس از نماز شامگاهان [این] سه هنگام برهنگی شماست نه بر شما و نه بر آنان گناهی نیست که غیر از این [سه هنگام] گرد یکدیگر بچرخید [و با هم معاشرت نمایید] خداوند آیات [خود] را این گونه برای شما بیان میکند و خدا دانای سنجیدهکار است ٥٨﴾
محتوای آیه ۵۸ سوره نور از دستورات اخلاقی اسلام دانسته شده است.[۳] به گفتهٔ مفسران اجازهگرفتن برای داخل شدن به استراحتگاه زنوشوهر، برای افراد بالغ در همه زمانها واجب است[۴] و اختصاص به زمان خاصی ندارد[۵] اما این حکم، درباره کودکان نابالغ (کودکانی که به بلوغ نرسیدهاند ولی اهل تشخیص هستند و عورت را از غیر عورت تشخیص میدهند.[۶]) مختص به سه زمان خاص (پیش از نماز صبح، پیش از نماز ظهر و پس از نماز عشاء) دانسته شده است[۷] به عقیده مقدس اردبیلی این حکم درباره کودکان نابالغ، از ظاهر آیه قابل برداشت است.[۸]
به عقیده سید محمدتقی مدرسی زمان کنار هم بودن زنوشوهر، عرفی است و نسبت به عرف هر جامعهای متفاوت است، بنابر این ممنوعیت ورود به جایگاه اختصاصی مردان و زنان، منحصر به این سه زمانِ خاص نیست.[۹] مطهری، فقیه و مفسر شیعی، آیه استیذان را مختص به خانههایی که زن در آن است (محل زندگی مشترک میان مرد با همسرش) ندانسته است و از این باب که هرکسی باید تسلط مطلق به داخل زندگی خود داشته باشد قلمرو آیه را گسترده تر دانسته است. [۱۰]
علامه طباطبایی مخاطب آیه را اولیا و والدین دانسته که باید به خدمتکاران و فرزندانشان دستور الهی را ابلاغ کنند.[۱۱] اما مقدس اردبیلی مخاطب آیه مستقیما خود طفال و کودکان دانسته است.[۱۲]
قرائتی مفسر قرآن، در تفسیر نور پیامهایی را از آیه استفاده کرده که برخی از آنها چنیناند: فرزندان نابالغ بايد احكام خانواده را بدانند و مراعات كنند و مسئول آموزش احكام دين به فرزندان، والدين مؤمن هستند. محل خواب والدين، اگر جدا از فرزندان باشد، نياز به اذن دارد. كودكى و بردگى، بهانهاى براى شكست حريم ديگران نيست و مرد بايد در طول شبانه روز، اوقاتى را به همسر خود اختصاص دهد.[۱۳]
پانویس
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج ۲۹، ص۸۳.
- ↑ قربانی لاهیجی، تفسیر جامع آیات الاحکام، ۱۳۸۴ش، ج۹، ص۲۴۵.
- ↑ قربانی لاهیجی، تفسیر جامع آیات الاحکام، ۱۳۸۴ش، ج۹، ص۲۴۰.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: آلوسی، تفسير روح المعاني، ۱۴۱۵ق، ج۹، ص۴۰۴؛ مقدّس اردبیلی، زبدة البیان، المكتبة المرتضوية لإحياء الآثار الجعفرية، ج۱، ص۵۵۰.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۷، ص۲۶۹.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۷، ص۲۶۹؛ طباطبایی، المیزان، منشورات اسماعیلیان، ج۱۵، ص۱۶۳.
- ↑ مقدّس اردبیلی، زبدة البیان، مکتبة المرتضویه، ج۱، ص۵۵۰.
- ↑ مقدّس اردبیلی، زبدة البیان، المكتبة المرتضوية لإحياء الآثار الجعفرية، ج۱، ص۵۵۰.
- ↑ مدرسی، احکام خانواده و آداب ازدواج، ۱۳۸۸ش، ص۲۱.
- ↑ مطهری، یادداشتها، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۱۵۶.
- ↑ طباطبایی، المیزان، منشورات اسماعیلیان، ج۱۵، ص۱۶۳.
- ↑ اردبیلی، زبدة البیان، المكتبة المرتضوية لإحياء الآثار الجعفرية، ص۵۵۰.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۶، ص۲۱۱.
منابع
- آلوسی، محمود بن عبدالله، تفسير روح المعاني، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.
- حریری، محمدیوسف، فرهنگ اصطلاحات قرآنی، قم، هجرت، ۱۳۸۴ش.
- دهخدا، علی اکبر، لغت نامه، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۷ش.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن،قم، نشر دفتر نشر الكتاب، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه موسوی همدانی، قم، مؤسسه انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن،۱۳۸۳ش.
- قربانی لاهیجی، زین العابدین، تفسیر جامع آیات الاحکام، تهران، سایه، ۱۳۸۴ش.
- کاشانی، فتح الله، خلاصه منهج الصادقین، تهران، اسلامیه، ۱۳۶۳ش.
- مدرسی، محمدتقی، احکام خانواده و آداب ازدواج، قم، انتشارات محبان الحسين( ع)، ۱۳۸۸ش.
- مطهری، مرتضی، یادداشتها، قم، نشر صدرا، چاپ پنجم، ۱۳۸۹ش.
- مقدّس اردبیلی، احمد بن محمد، زبدة البیان فی احکام القرآن، تهران، مکتبة المرتضویه، بیتا.
- نجفی، محمدحسن، جَواهر الکلام فی شرحِ شرائعِ الاسلام، تصحیح عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دارُ اِحیاء التُّراثِ العربی، چاپ هفتم، ۱۴۰۴ق.