عبدالحسین صادق عاملی
| عالم و شاعر شیعه | |
 | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | عبدالحسین بن ابراهیم بن صادق بن ابراهیم المخزومی العاملی |
| تاریخ تولد | ۱۲۷۹ق (۱۸۶۲م) |
| زادگاه | نجف |
| تاریخ وفات | ۱۲ ذیالحجه ۱۳۶۱ق (۱۹۴۲م) |
| محل دفن | نبطیه |
| خویشاوندان سرشناس | شیخ عبدالحسین صادق امامجمعه نبطیه (نوه) |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | میرزا حسین خلیلی • میرزای رشتی • شیخ محمد طه نجف • شیخ رضا همدانی • شیخ محمدحسین کاظمی |
| محل تحصیل | نجف |
| اجازه اجتهاد از | آخوند خراسانی • میرزای نائینی |
| تألیفات | المواهب السنیه (۲ جلد) • جامع الفوائد • تنبیه الغافلین (ردِّ وهابیان) • الوجیز فی تفسیر آیات الاحکام • العدة فی رجال الشیعه • سیماء الصلحاء در ردّ نظریه سید محسن امین |
| فعالیتهای اجتماعی-سیاسی | |
| سیاسی | دیدار با شاهزاده فیصل و دولت عربی در دمشق و تأکید بر پیوستن به وحدت سوریه و استقلال از قیمومیت فرانسه |
| اجتماعی | ساخت حسینیه النادی الحسینی |
شیخ عبدالحسین صادق عاملی (۱۲۷۹‑۱۳۶۱ق/۱۸۶۲‑۱۹۴۲م) عالم دینی، ادیب و شاعر شیعه اهل لبنان از خاندان علمی جبلعامل بود. او پس از تحصیل در نجف و دریافت گواهی اجتهاد از آخوند خراسانی و میرزای نائینی، به زادگاه خود بازگشت و به تأسیس نخستین حسینیه در شهر نبطیه در سال ۱۳۲۷ق اقدام نمود که به مرکزی برای عزاداری و فعالیتهای مذهبی و ملی تبدیل شد. صادق عاملی با ساخت مساجد و مدارس دینی به گسترش معارف اسلامی پرداخت و در عرصه سیاسی نیز با بیعت با دولت عربی دمشق (۱۹۱۹م)، بر استقلال از قیمومیت فرانسه تأکید کرد.
او قمهزنی را ترویج میکرد و در تأیید آن کتاب نوشت. اشعار وی با موضوعات مدح، مرثیه و عرفان، گرایشهای نوگرایانهای را نیز دربردارد و تألیفات متعددی در فقه، تفسیر، رجال و کلام از او برجای مانده است.
جایگاه علمی، دینی و سیاسی
شیخ عبدالحسین صادق عاملی، ادیب، شاعر، و از خاندانی علمی و باسابقه در شعر و ادب معرفی گردیده که سالها در نجف و لبنان به تبلیغ پرداخت و در شهر نبطیه به جایگاهی والا رسید. او به تقوا و صفات پسندیده توصیف شده است.[۱] صادق عاملی را بهعنوان چهره تأثیرگذار علمی و فکری در مناطق خیام و نبطیه، بلکه فراتر از این مناطق معرفی کردهاند.[۲] محمدمهدی شمسالدین او را در زمره عالمانی شمرده که در سطح عامه مردم بروز و ظهور داشته است[۳] و آخوند خراسانی و میرزای نائینی، دو فقیه شیعه، بر اجتهاد او گواهی دادند.[۴]
تأسیس حسینیه نبطیه مهمترین اقدام او دانسته شده است که عنوان نخستین حسینیه در جبل عامل و کل شامات در سال ۱۹۰۹م (۱۳۲۷ق) را به خود گرفت.[۵] این مرکز به پایگاهی برای عزاداری حسینی، برگزاری دستههای شیعی، مراسم مذهبی، ملی و میهنی تبدیل شد.[۶] گفته شده که صادق عاملی با بهرهگیری از ضعف دولت عثمانی در جنگ جهانی اول، این آیینها را آشکار ساخت و در فرهنگ شیعه منطقه ادغام کرد.[۷]
وی همچنین مسجد و مدرسه علوم دینی در منطقه خیام لبنان بنا نهاد؛ در نبطیه نیز مساجدی ساخت و به اقامه نماز جماعت و وعظ میپرداخت.[۸] صادق عاملی در فعالیت سیاسی نیز حضور داشت و در ۱۵ مه ۱۹۱۹م، از سوی بزرگان جبلعامل مأمور شد تا با شاهزاده فیصل و دولت عربی در دمشق بیعت کند و بر پیوستن به وحدت سوریه و استقلال از قیمومیت فرانسه تأکید ورزد.[۹]
مراسم بزرگداشت
سالها پس از درگذشت عبدالحسین صادق، مراسم بزرگداشتی برای او با حضور شخصیتهای مختلف لبنان برگزار شد و شیخ حسن بغدادی (رئیس انجمن و عضو شورای مرکزی حزبالله) در این مراسم بر نقش او در احیای شعائر حسینی و فعالیتهای فقهی و دینیاش تأکید کرد.[۱۰]
زندگینامه
عبدالحسین بن ابراهیم بن صادق بن ابراهیم المخزومی العاملی، در صفر ۱۲۷۹ق (۱۸۶۲م) در نجف اشرف به دنیا آمد.[۱۱] خاندان او از خاندانهای علمی و ادیب شیعه بودند.[۱۲] پدرش شیخ ابراهیم صادق عاملی، شاعر مشهوری است که قصیده علویه عینیه را سروده که با خط نقرهای نوشته شده و بر ضریح امام علی(ع) نصب گردیده و ازجمله قصاید نفیس بهشمار میرود. جدّ پدری او نیز شاعر نامدار شیخ ابراهیم یحیی، شاعر ملیگرا و صاحب تابلوهای هنری است.[۱۳] همچین در گزارشهای خبری گفته شده که همنام او شیخ عبدالحسین صادق، از علمای شاخص لبنان و امام جمعه نبطیه، از نوادگان اوست.[۱۴]
تحصیلات
عبدالحسین صادق، تحصیلات مقدماتی را در مدارس جبلعامل در مَجدَل سِلم، عَیْتا و کَفرا به پایان رساند و علوم عربی، معانی و بیان را نزد اساتید محلی فراگرفت.[۱۵] برای تکمیل دوره عالی دروس حوزوی، در حدود سال ۱۳۰۰ق به نجف رفت و نزد عالمانی چون میرزا حسین خلیلی، میرزای رشتی، شیخ محمد طه نجف، شیخ رضا همدانی، شیخ محمدحسین کاظمی و چند تن دیگر شاگردی کرد.[۱۶] او پس از دریافت گواهی اجتهاد، در حدود ۱۸۹۸م (۱۳۱۶ق) به جبل عامل بازگشت.[۱۷]
درگذشت
شیخ عبدالحسین صادق در ۱۲ ذیالحجه ۱۳۶۱ق (۱۹۴۲م) در نبطیه درگذشت و در حسینیه خودش به خاک سپرده شد.[۱۸] درگذشت او با سوگسرایی شاعران و بازتاب گسترده در مطبوعات عربی همراه بود.[۱۹]
ترویج قمهزنی
عبدالحسین صادق عاملی ازجمله افرادی بود که قمهزنی را تأیید میکرد و در دفاع از آن کتاب «سیماء الصلحاء» نوشت.[۲۰] در سال ۱۳۴۷ق سید محسن امین کتابی با عنوان «التنزیه لأعمال الشبیه» نوشت و در آن قمهزنی را غیرشرعی و شیطانپسند خواند.[۲۱] اقدام امین استقبال برخی مراجع شیعه، از جمله سید ابوالحسن اصفهانی را در پی داشت و او به حرمت قمهزنی فتوا داد.[۲۲] در مقابل این جریان، گروهی از علما، اقدام امین و مدافعانش را منفی و باعث ضربهخوردن به مجالس عزا قلمداد کردند. ازجمله این عالمان میتوان به این افراد اشاره کرد: سید عبدالحسین شرفالدین، محمدحسین مظفر، شیخ مرتضی آلیاسین و شیخ عبدالحسین صادق.[۲۳]
رالف رزقالله، نویسنده و روانشناس لبنانی، درباره رویکرد عبدالحسین صادق معتقد است که او، برخلاف سید محسن امین، از شعائر مذهبی در جهت تقویت جایگاه اجتماعی و سیاسی خود و گردآوردن شیعیان پیرامون خود بهره میگرفت.[۲۴]
اشعار و ویژگیهای شعری
شیخ عبدالحسین صادق را در زمره شاعران مشهور شمردهاند که اشعارش بهدلیل متانت و شیوایی دارای شهرت است و آن را سرشار از نکات ادبی و ابعاد هنری متناسب با موقعیتها توصیف کردهاند.[۲۵] او موضوع عاشورا را با شور و شوقی حماسی در اشعارش بررسی کرده و چند قصیده در این باره سروده است.[۲۶] داستانی نقل شده که شیخ عبدالحسین، یکی از امامان را در خواب دید. آن امام بیتی در رثای امام حسین(ع) خواند و شیخ عبدالحسین پس از آن، قصیدهای سرود و همان بیت را مطلع آن قرار داد.[۲۷]
اشعار او را بازتابدهنده وقایع سیاسی و اجتماعی دوران زندگانیاش دانستهاند.[۲۸] در برخی شعرهای او علاوه بر مدح پیامبر(ص)، مرثیه اهلبیت(ع)، فناوریهای نوین (کشتی بخار، تلگراف، قطار) نیز توصیف شده است.[۲۹] فهرست موضوعی اشعار وی شامل غرور، حسرت، عرفان، ستایش، دعوت به اصلاح و مرثیه دستهبندی شده است.[۳۰]
بیت مشهوری از او در رثای امام حسین(ع) به یادگار مانده است:
شیخ عبدالحسین صادق در طول زندگیاش هرگز شعرهایش را چاپ نکرد و پسرش حبیب صادق (محقق و فعال سیاسی و فرهنگی) اشعار خطی را گردآوری، ویرایش و منتشر کرد.[۳۱] جلد اول «عَرْفُ الوَلاء» (بیروت، ۱۹۵۶)، جلد دوم «سقط المطاع» (چاپ العصریه، صیدا) و جلد سوم نظرات و مناظرات نام دارد.[۳۲] همچنین قطعاتی از اشعار او در کتاب «شعراء الغری» و مجله لبنانی «العرفان» منتشر شده است.[۳۳]
تألیفات علمی
آثار عبدالحسین صادق شامل تألیفات فقهی، ادبی، تاریخی و کلامی است:[۳۴]
- المواهب السنیه (۲ جلد)
- سقط المتاع
- عرف الولاء (مجموعه اشعار)
- جامع الفوائد
- تنبیه الغافلین (ردِّ وهابیان)
- الوجیز فی تفسیر آیات الاحکام
- العدة فی رجال الشیعه
- اشعار در مورد ارث، ردیه بر مخالفان
- النظارات و المنظرات (تأملات و مناظرات) – نسخه خطی
- خصائص صالحان (با سبکی موفق هرچند مختصر).[۳۵]
پانویس
- ↑ خاقانی، الکوکب الدری من شعراء الغری، ۱۴۲۲ق، ص۳۷۹؛ شبر، ادب الطف، ۱۴۰۹ق، ج۱۰، ص۲۷۳ ج۹، ص۲۲۹؛ مهنا، مشاهیر الشعراء والادباء، ۱۴۱۰ق، ص۱۴۲.
- ↑ ابوصیبع، جبل عامل فی العهد العثمانی، ۲۰۱۷م، ص۱۸۵.
- ↑ قبلان، عصر الامام: الامام موسی الصدر ...، ۱۴۳۷ق، ص۱۳۰.
- ↑ شبر، ادب الطف، ۱۴۰۹ق، ج۹، ص۲۲۹.
- ↑ مهنا، مشاهیر الشعراء والادباء، ۱۴۱۰ق، ص۱۴۲؛ عدنان، «التطبیر: حرام.. أم ضرر حلال کعادة التدخین؟»، سایت السفیر.
- ↑ شبر، ادب الطف، ۱۴۰۹ق، ج۹، ص۲۲۹؛ «احتفال تکریمی للعلامة الراحل الشیخ عبدالحسین صادق» خبرگزاری العهد.
- ↑ عدنان، «التطبیر: حرام.. أم ضرر حلال کعادة التدخین؟»، سایت السفیر.
- ↑ مرون، حرکة الاصلاح الشیعی، ۲۰۰۸م، ص۵۲۲؛ مهنا، مشاهیر الشعراء والادباء، ۱۴۱۰ق، ص۱۴۲.
- ↑ «احتفال تکریمی للعلامة الراحل الشیخ عبدالحسین صادق» خبرگزاری العهد.
- ↑ «احتفال تکریمی للعلامة الراحل الشیخ عبدالحسین صادق» خبرگزاری العهد.
- ↑ مامقانی، تنقیح المقال، ۱۳۸۱ش، ج۲، ص۲۸۹.
- ↑ شبر، ادب الطف، ۱۴۰۹ق، ج۱۰، ص۲۷۳.
- ↑ مهنا، مشاهیر الشعراء والادباء، ۱۴۱۰ق، ص۱۴۲.
- ↑ «تجلیل امام جمعه شهر نبطیه از ایران برای دفاع از کیان اسلام و اهل بیت(ع)»، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی.
- ↑ مرون، حرکة الاصلاح الشیعی، ۲۰۰۸م، ص۵۲۲؛ مهنا، مشاهیر الشعراء والادباء، ۱۴۱۰ق، ص۱۴۲.
- ↑ شبر، ادب الطف، ۱۴۰۹ق، ج۹، ص۲۲۹؛ غروی، مع علماء النجف الاشرف، ۱۴۲۰ق، ج۲، ص۲۱۵؛ مرون، حرکة الاصلاح الشیعی، ۲۰۰۸م، ص۵۲۲.
- ↑ «عبدالحسین صادق»، بوابة الشعراء.
- ↑ مقرم، وفاة الصدیقة الزهراء، ۱۴۳۵ق، ص۱۸۶.
- ↑ شبر، ادب الطف، ۱۴۰۹ق، ج۹، ص۲۳۰؛ جمعی از بانوان، گلشن ابرار بانوان، ۱۳۹۴ش، ج۳، ص۷۸.
- ↑ مظاهری، رسانه شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۱۱۳.
- ↑ مظاهری، رسانه شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۱۱۰.
- ↑ مظاهری، رسانه شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۱۱۲.
- ↑ مظاهری، رسانه شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۱۱۳.
- ↑ حسن، طقوس التشیع، ۲۰۱۴م، ص۶۹۴و۶۹۵.
- ↑ امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۴۳۵؛ حرزالدین، معارف الرجال، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۴۲؛ حسون، رسائل الشعائر الحسینیة، ۱۴۴۱ق، ج۱، ص۱۰۸.
- ↑ نورالدین، عاشوراء فی الادب العاملی المعاصر، ۱۴۰۸ق، ص۱۰۱.
- ↑ شبر، ادب الطف، ۱۴۰۹ق، ج۹، ص۲۲۹.
- ↑ «احتفال تکریمی للعلامة الراحل الشیخ عبدالحسین صادق» خبرگزاری العهد.
- ↑ شبر، ادب الطف، ۱۴۰۹ق، ج۹، ص۲۳۰.
- ↑ ابنحمزه، «العلّامة عبد الحسین صادق شاعر التصوّف والحنین والدعوة إلی الإصلاح»، سایت الاخبار.
- ↑ ابنحمزه، «العلّامة عبد الحسین صادق شاعر التصوّف والحنین والدعوة إلی الإصلاح»، سایت الاخبار.
- ↑ مجموعة من الباحثین، دور العلماء الشیعة بلبنان و الشام فی العلوم الإسلامیة، ۲۰۱۸م، ص۱۱۰؛ نورالدین، عاشوراء فی الادب العاملی المعاصر، ۱۴۰۸ق، ص۱۰۱؛ ابنحمزه، «العلّامة عبد الحسین صادق شاعر التصوّف والحنین والدعوة إلی الإصلاح»، سایت الاخبار.
- ↑ «عبدالحسین صادق»، بوابة الشعراء.
- ↑ «احتفال تکریمی للعلامة الراحل الشیخ عبدالحسین صادق» خبرگزاری العهد.
- ↑ شبر، ادب الطف، ۱۴۰۹ق، ج۹، ص۲۲۹؛ غروی، مع علماء النجف الاشرف، ۱۴۲۰ق، ج۲، ص۲۱۵؛ مرون، حرکة الاصلاح الشیعی، ۲۰۰۸م، ص۵۲۲؛ ابنحمزه، «العلّامة عبد الحسین صادق شاعر التصوّف والحنین والدعوة إلی الإصلاح»، سایت الاخبار.
منابع
- ابنحمزه، حسین، «العلّامة عبد الحسین صادق شاعر التصوّف والحنین والدعوة إلی الإصلاح»، سایت الاخبار، تاریخ انتشار: ۷ فوریه ۲۰۰۸م، تاریخ بازدید: ۱۴ شهریور ۱۴۰۵ش.
- ابوصیبع، سیف نجاح، جبل عامل فی العهد العثمانی 1882 - 1914، دار الرافدین، ۲۰۱۷م.
- «احتفال تکریمی للعلامة الراحل الشیخ عبدالحسین صادق» خبرگزاری العهد، تاریخ انتشار: ۲۸ آوریل ۲۰۱۳م، تاریخ بازدید: ۱۴ شهریور ۱۴۰۵ش.
- امین، سید محسن، اعیان الشیعه، بیروت، دار التعارف، ۱۴۰۳ق.
- «تجلیل امام جمعه شهر نبطیه از ایران برای دفاع از کیان اسلام و اهل بیت(ع)»، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۴ شهریور ۱۴۰۵ش.
- جمعی از بانوان، گلشن ابرار بانوان؛ زندگی بانوان فرهیخته شیعه، قم، سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۹۴ش.
- حرزالدین، محمد، معارف الرجال، قم، کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی، ۱۴۰۵ق.
- حرزالدین، محمدحسین، تاریخ النجف الاشرف، قم، دلیل ما، ۱۳۸۵ش.
- حسن، حمزه، طقوس التشیع؛ الهویة و السیاسة، بیروت، مؤسسة الانتشار العربی، ۲۰۱۴م.
- حسون، محمد، رسائل الشعائر الحسینیة، قم، دلیل ما، ۱۴۴۱ق.
- حسون، محمد، قراءة فی رسالة التنزیه (للسید محسن الأمین)، قم، سعید بن جبیر، ۱۴۲۳ق.
- خاقانی، علی، الکوکب الدری من شعراء الغری، بیروت، دار المحجة البیضاء، ۱۴۲۲ق.
- شبر، جواد، ادب الطف او شعراء الحسین، بیروت، دارالمرتضی، ۱۴۰۹ق.
- «عبدالحسین صادق»، بوابة الشعراء، تاریخ بازدید: ۱۴ شهریور ۱۴۰۵ش.
- عدنان، طباجه، «التطبیر: حرام.. أم ضرر حلال کعادة التدخین؟ حکایة عاشوراء النبطیة من المسرحیة.. الی الدم الذی یسیل من الرؤوس حزناً»، سایت السفیر، تاریخ انتشار: ۳۰ ژانویه ۲۰۰۷م، تاریخ بازدید: ۱۴ شهریور ۱۴۰۵ش.
- غروی، محمد، مع علماء النجف الاشرف، بیروت، دار الثقلین، ۱۴۲۰ق.
- قبلان، عبد الامیر، عصر الإمام: الإمام موسی الصدر و المسألة الشيعية في لبنان : إشکالية الظاهرة و الدور، بیروت، دار المحجة البیضاء، ۱۴۳۷ق.
- کورانی، علی، الانتصار، بیروت، دار السیرة، ۱۴۳۴ق.
- مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی احوال الرجال، قم، مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث، ۱۳۸۱ش.
- مجموعة من الباحثین، دور العلماء الشیعة بلبنان و الشام فی العلوم الإسلامیة، دار النشر الإمام علي بن أبي طالب، ۲۰۱۸م.
- مرون، سابرینا، حرکة الاصلاح الشیعی، بیروت، دار النهار، ۲۰۰۸م.
- مظاهری، محسن حسام، رسانه شیعه، جامعهشناسی آیینهای سوگواری و هیأتهای مذهبی در ایران، تهران، شرکت چاپ و نشر بینالملل، ۱۳۸۷ش.
- مقرم، عبدالرزاق، وفاة الصدیقة الزهراء، نجف، المطبعة الحیدریة، ۱۴۳۵ق.
- مهنا، عبدالله علی، مشاهیر الشعراء والادباء، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
- نورالدین، حسن، عاشوراء فی الادب العاملی المعاصر، بيروت، الدار الاسلاميه، ۱۴۰۸ق.