حزب مؤتلفه اسلامی
 | |
| رئیس | حبیبالله عسگراولادی تا سال ۱۳۸۳ش دبیرکل بود |
|---|---|
| رهبر فعلی | از ۱۴۰۳ش محمدعلی امانی بهعنوان دبیرکل معرفی شد. |
| بنیانگذار(ان) | سه هیئت مذهبی در تهران |
| شخصیتهای برجسته | مرتضی مطهری، سید محمد حسینی بهشتی و محمدجواد باهنر |
| تأسیس | ۱۳۴۲ش |
| سابق | جمعیت یا هیئتهای مؤتلفه اسلامی |
| روزنامه | هفته نامه شما |
| وبگاه | «پایگاه اطلاع رسانی حرب موتلفه» اسلامی |
| کشور | ایران |
حِزب مُؤتَلِفه اسلامی، تَشکُّلی سیاسی ـ اجتماعی با هویت دینی است که در سال ۱۳۴۲ش با ادغام سه هیئت عزاداری در تهران با حمایت امام خمینی شکل گرفت. از ویژگیهای حزب مؤتلفه، ارتباط دائمی با روحانیونی مثل: مطهری، بهشتی و باهنر، بوده است.
مؤتلفه با مبانی فکری مثل خدامحوری، مبارزه با حاکمیت طاغوت، پایبندی به اسلام سیاسی، حمایت از ولایت فقیه، معادباوری، عدالتخواهی، استکبارستیزی، آزادی و کرامت انسانی شکل گرفته است.
از اقدامات مهم هیئتهای مؤتلفه، مشارکت برخی اعضا در ترور حسنعلی منصور، نخستوزیر وقت دوره پهلوی، بود که بر اساس فتوایی منسوب به سید محمدهادی میلانی انجام شد.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ابتدا در چارچوب حزب جمهوری اسلامی و سپس بهصورت مستقل، در عرصههای سیاسی، فرهنگی و اقتصادی جمهوری اسلامی حضور یافت.
حزب مؤتلفه در ابتدای قرن ۱۵ هجری شمسی با چالشهایی چون تحولات نسلی، رقابتهای درونجریانی و کاهش نقش انتخاباتی روبهرو بوده است.
معرفی و اهمیت
جمعیت یا هیئتهای مؤتلفه اسلامی جریان فکری، سیاسی-اجتماعی با گرایش دینی در ایران است[۱] که در سال ۱۳۴۲ش تشکیل شد[۲] و در سال ۱۳۸۲ش به «حزب مؤتلفه اسلامی» تغییر نام داد.[۳] برخی تحلیلگران، حزب مؤتلفه را از احزاب باسابقه[۴] و تأثیرگذار در جریان اصولگرایی در ایران دانستهاند.[۵]
از ویژگیهای حزب مؤتلفه، ارتباط گسترده و دائمی با روحانیت است.[۶] این هیئتها دارای شورای روحانیت بودند و روحانیانی مانند باهنر،[۷] مطهری و بهشتی در هدایت فکری آن نقش داشتند.[۸]
از سال ۱۳۵۷ش تا ۱۳۶۵ش، حزب مؤتلفه بر اساس نظر امام خمینی در حزب جمهوری اسلامی فعالیت میکرد. پس از انحلال حزب جمهوری، مؤتلفه با کسب اجازه از امام خمینی، به طور مستقل به کار خود ادامه داد و تشکیلات خود را ساماندهی کرد.[۹]
چگونگی شکلگیری
هیئتهای مؤتلفه اسلامی از ادغام سه هیئت عزاداری در تهران[۱۰] شامل هیئت مسجد شیخ علی (صادق امانی، اسدالله لاجوردی، صادق اسلامی)، هیئت مسجد امینالدوله (حبیبالله عسگراولادی، مهدی عراقی) و هیئت اصفهانیهای مقیم تهران شکل گرفت.[۱۱] گردانندگان این هیئتها، بازاریان با گرایشهای سیاسی بودند که (به مؤتلفه بازار معروفند) سابقه همکاری با فدائیان اسلام، جبهه ملی و سید ابوالقاسم کاشانی را نیز داشتند.[۱۲]
بر پایهٔ برخی نقلها سید محمدهادی میلانی و امام خمینی در شکلگیری هیئتهای مؤتلفه نقش داشتند.[۱۳]
اصول فکری و دیدگاهها
از جمله مبانی فکری منتسب به حزب مؤتلفه اسلامی میتوان به خدامحوری، مبارزه با حاکمیت طاغوت، پایبندی به اسلام سیاسی، حمایت از ولایت فقیه، معادباوری، عدالتخواهی، استکبارستیزی، آزادی و کرامت انسانی اشاره کرد.[۱۴]
دیدگاههای سیاسی-اجتماعی
برخی از دیدگاههای حزب مؤتلفه عبارتند از:
- پیوستگی دین و سیاست؛ اعضای مؤتلفه مخالف حکومت منهای اسلام بودند و معتقد بودند راه نجاتبخشی که خداوند در اختیار انسان گذاشته، مکتب اسلام است.[۱۵]
- استقلال همه جانبه کشور؛ امام خمینی با استناد به آیه ۱۴۱ سوره نساء استقلال سیاسی، فرهنگی و اقتصادی را از اصول توسعه کشور ایران دانسته است.[۱۶]
- زنان؛ مطابق مقررات اسلامی زنان میتوانند در فعالیتهای سیاسی فعالیت کنند.[۱۷]
- سنت و مدرنیسم؛ بر اساس اسناد و بیانیهها حزب مؤتلفه تلاش کرده است میان پایبندی به سنتهای دینی (عدالت، معنویت و اخلاق) و توجه به مقتضیات زمان (نوگرایی در ایدهها و روشها) جمع کند.[۱۸]
نقش آفرینی در تاریخ معاصر ( از دهه ۴۰ قرن چهاردهم)
حزب مؤتلفه اسلامی در دو دوره زمانی قبل و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی نقشهای متفاوتی ایفا کرده است.
نقش در پیروزی انقلاب اسلامی
از اقدامات مهم هیئتهای مؤتلفه، مشارکت برخی اعضا در ترور حسنعلی منصور، نخستوزیر وقت دوره پهلوی، بود[۱۹] که بر اساس فتوایی منسوب به سید محمدهادی میلانی انجام شد.[۲۰] در سالهای آغازین، این گروه همچون فدائیان اسلام، خواهان مبارزه مسلحانه و سرنگونی رژیم پهلوی بودند. پس از ترور منصور، تعدادی از رهبران اصلی این تشکل دستگیر و زندانی شدند و دامنه فعالیت مؤتلفه تا پیروزی انقلاب اسلامی به فعالیتهای مانند: حمایت مالی از مبارزان و زندانیان سیاسی،[۲۱] چاپ و توزیع اعلامیهها و نوارهای سخنرانی امام خمینی، سازماندهی اعتراضات بازاریان و اصناف،[۲۲] حفظ ارتباطات تشکیلاتی و تأثیرگذاری بر هیئتهای مذهبی مساجد تهران،[۲۳] و تدارک راهپیمایی و اعتصابات در سال ۱۳۵۷ش محدود شد.[۲۴]
فعالیتهای فرهنگی و اقتصادی
تأسیس بنیاد تعاون و رفاه اسلامی در سال ۱۳۴۶ش و مدارس دخترانه رفاه از دبستان تا دبیرستان (با همکاری محمدعلی رجایی، محمد جواد باهنر و بهشتی)[۲۵] و همچنین تأسیس شرکتهای قرض الحسنه با عنوان صندوق ذخیره جاوید با هدف مقابله با بانکداری ربوی از دیگر اقدامات این حزب بود.[۲۶]
رسانه: هفتهنامه «شما» رسانه رسمی حزب مؤتلفه است[۲۷] که از سال ۱۳۷۵ش تاکنون (۱۴۰۴ش) به مدیر مسئولی مجتبی همدانی منتشر میشود.[۲۸]
دوره بعد از پیروزی انقلاب اسلامی
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران مؤتلفه در عرصههای مختلفی از جمله حضور در کابینه دولتها و کمیتههای انقلاب اسلامی، دادستانی، مدیریت زندانها، بنیاد مستضعفان، دانشگاه آزاد اسلامی، مجلس شورای اسلامی و استانداریها فعالیت داشته است.[۲۹] همچنین به فعالیتهای برونمرزی آن میتوان به کنفرانس بینالمللی احزاب سیاسی آسیا در سال ۱۳۹۶ش در ایران و مشارکت در تأسیس «کنفرانس احزاب حامی مقاومت» اشاره کرد.[۳۰]
تحولات و چالشها در قرن ۱۵ هجری شمسی
برخی گفتهاند در قرن ۱۵ هجری شمسی حزب مؤتلفه با چالشهای متعددی مواجه است، از جمله:
- تغییر نسل و نیاز به جذب جوانان؛
- استفاده از تخصص جوانان در تکنولوژیهای نوین؛
- رقابت داخلی با احزاب اصولگرای جدید مانند جبهه پایداری و شورای وحدت؛
- عملکرد ناموفق در انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری که منجر به کاهش اعتبار و نفوذ حزب شده است.[۳۱]
پانویس
- ↑ خسروپناه، جریان شناسی فکری ایران معاصر، ۱۳۸۹ش، ص۲۵.
- ↑ دارابی، جریانشناسی سیاسی در ایران، ۱۳۸۸ش، ص۲۲۹.
- ↑ لطیفی پاکده، جریانشناسی حزب مؤتلفه اسلامی، ۱۳۹۰ش، ص۳۷.
- ↑ دارابی، جریانشناسی سیاسی ایران، ۱۳۸۸ش، ص۲۳۴.
- ↑ دارابی، جریانشناسی سیاسی ایران، ۱۳۸۸ش، ص۲۳۴.
- ↑ دارابی، جریانشناسی سیاسی ایران، ۱۳۸۸ش، ص۲۳۴.
- ↑ فوزی تویسرکانی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۸۸.
- ↑ جعفریان، جریانها و سازمانهای مذهبی-سیاسی ایران (۱۳۲۰-۱۳۵۷ش)، ۱۳۹۰ش، ص۴۶۴؛ لطیفی پاکده، جریانشناسی حزب مؤتلفه اسلامی، ۱۳۹۰ش، ص۲۸.
- ↑ لطیفی پاکده، جریانشناسی حزب مؤتلفه اسلامی، ۱۳۹۰ش، ص۵۱.
- ↑ فوزی تویسرکانی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۸۷.
- ↑ جعفریان، جریانها و سازمانهای مذهبی-سیاسی ایران (۱۳۲۰-۱۳۵۷ش)، ۱۳۹۰ش، ص۴۶۳.
- ↑ فوزی تویسرکانی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۸۷.
- ↑ جعفریان، جریانها و سازمانهای مذهبی-سیاسی ایران (۱۳۲۰-۱۳۵۷ش)، ۱۳۹۰ش، ص۴۶۴.
- ↑ لطیفی پاکده، جریانشناسی حزب مؤتلفه اسلامی، ۱۳۹۰ش، ص۵۵، ۶۲، ۶۹، ۷۱، ۹۷، ۹۹.
- ↑ لطیفی پاکده، جریانشناسی حزب مؤتلفه اسلامی، ۱۳۹۰ش، ص۱۱۱-۱۱۳.
- ↑ لطیفی پاکده، جریانشناسی حزب مؤتلفه اسلامی، ۱۳۹۰ش، ص۱۱۹.
- ↑ لطیفی پاکده، جریانشناسی حزب مؤتلفه اسلامی، ۱۳۹۰ش، ص۱۲۲.
- ↑ لطیفی پاکده، جریانشناسی حزب مؤتلفه اسلامی، ۱۳۹۰ش، ص۱۲۳-۱۲۴.
- ↑ جعفریان، جریانها و سازمانهای مذهبی-سیاسی ایران (۱۳۲۰-۱۳۵۷ش)، ۱۳۹۰ش، ص۴۶۵.
- ↑ جعفریان، جریانها و سازمانهای مذهبی-سیاسی ایران (۱۳۲۰-۱۳۵۷ش)، ۱۳۹۰ش، ص۴۶۵.
- ↑ فوزی تویسرکانی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۸۹؛ دارابی، جریانشناسی سیاسی ایران، ۱۳۸۸ش، ص۲۳۲.
- ↑ دارابی، جریانشناسی سیاسی ایران، ۱۳۸۸ش، ص۲۳۱.
- ↑ جعفریان، جریانها و سازمانهای مذهبی-سیاسی ایران (۱۳۲۰-۱۳۵۷ش)، ۱۳۹۰ش، ص۴۶۹.
- ↑ فوزی تویسرکانی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۸۹؛ دارابی، جریانشناسی سیاسی ایران، ۱۳۸۸ش، ص۲۳۲.
- ↑ لطیفی پاکده، جریانشناسی حزب مؤتلفه اسلامی، ۱۳۹۰ش، ص۴۷.
- ↑ لطیفی پاکده، جریانشناسی حزب مؤتلفه اسلامی، ۱۳۹۰ش، ص۴۹.
- ↑ دارابی، جریانشناسی سیاسی ایران، ۱۳۸۸ش، ص۲۳۲.
- ↑ لطیفی پاکده، جریانشناسی حزب مؤتلفه اسلامی، ۱۳۹۰ش، ص۳۴.
- ↑ دارابی، جریانشناسی سیاسی ایران، ۱۳۸۸ش، ص۲۳۲.
- ↑ «نمایندگی ایران در کنفرانس احزاب شانگهای و بریکس با حزب مؤتلفه بوده است»، خبرگزاری مهر؛ «بیست و نهمین کنفرانس بینالمللی احزاب آسیایی در تهران برگزار شد»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «از شکلگیری مؤتلفه تا حفظ آن، هفته نامه شما؛ «موتلفه اسلامی از هیات تا حزب؛ چرا حزب بازار افول کرده است؟»، خبرگزاری تابناک.
منابع
- «از شکلگیری مؤتلفه تا حفظ آن، »، هفتهنامه شما، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۱۴ دی ۱۴۰۴ش.
- «بیست و نهمین کنفرانس بینالمللی احزاب آسیایی در تهران برگزار شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: بهمن ۱۳۹۶ش، تاریخ بازدید: ۱۶ دی ۱۴۰۴ش
- دارابی، علی، جریانشناسی سیاسی در ایران، تهران، سازمان انتشارت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ هفتم، ۱۳۸۸ش.
- روحانی، سید حمید، نهضت امام خمینی، تهران، انتشارات راه امام، چاپ یازدهم، ۱۳۶۰ش.
- خسروپناه، عبدالحسین، جریان شناسی فکری ایران معاصر، قم ، تعلیم و تربیت اسلامی، ۱۳۸۹ش.
- جعفریان، رسول، جریانها و سازمانهای مذهبی-سیاسی ایران (۱۳۲۰-۱۳۵۷ش)، تهران، علم، چاپ سیزدهم، ۱۳۹۰ش.
- فوزی تویسرکانی، یحیی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران(ج۱)، تهران، عروج، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
- لطیفی پاکده، لطفعلی، جریانشناسی حزب مؤتلفه اسلامی، قم، انتشارات زمزم هدایت، ۱۳۹۰ش.
- «نمایندگی ایران در کنفرانس احزاب شانگهای و بریکس با حزب مؤتلفه بوده است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۶ آبان ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۱۶ دی ۱۴۰۴ش.
- مدنی، جلال الدین، تاریخ سیاسی معاصر ایران، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۷۸ش.
- «موتلفه اسلامی از هیات تا حزب؛ چرا حزب بازار افول کرده است؟» ، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۳۰ آذر ۱۴۰۳ش، تاریخ درج مطلب: ۱۴ دی ۱۴۰۴ش.