نخاوله
 | |
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| منشعب از | قبیله خزرج |
| صدر خاندان | عثمان بن سعید عمری، محمد بن عثمان عمری |
| مذهب | تشیع |
| مکان استقرار | مدینه |
| ویژگی | طایفهای از اعراب مدینه |
| شخصیتها | |
| عالمان | محمدعلی العمری |
نُخاوِلِه یا نخلیون[۱] طایفهای از شیعیانِ مدینه هستند که گفته میشود بهعلت شیعه بودن، در دورههای مختلف از سوی معتصبان مذهبی دچار اذیت و آزار شدهاند.[۲] به گفته تاریخنگاران، نخاوله، برگرفته شده از نخل به پیشه و اشتغال این قوم اشاره دارد. گفته شده نخلیون بیشتر از طریق کار در نخلستانهای مدینه، مخارج زندگی خویش را تامین میکردهاند.[۳] در یک سفرنامه حج به قلم نویسندهای ناشناخته، از نخاوله با عنوان «خزیری» یاد شده که لباسهایی به رنگ آبی میپوشیده و در مزارع اهلسنت به کارگری مشغول بودهاند.[۴]
به گفته پژوهشگران، نسبتهای ناروایی که به نخاوله داده شده، هرچند در برخی منابع مطرح است، اما دلیل تاریخیِ مستندی برای صحت آن ارائه نشده.[۵] صبری پاشا نیز این نسبتها را بیسند دانسته و افزوده که علاوهبر شیعه بودن، نامها و ازدواجهای آنها بیشتر درونگروهی بوده است.[۶] همچنین بسیاری از تاریخنگاران این نسبتها را سیاسی و بیپایه میدانند؛ از جمله احمد سباعی که معتقد است این شایعات با هدف ایجاد تفرقه از سوی حکومت عثمانی ترویج شدهاند.[۷] از نظر اقتصادی نیز نخاوله در بسیاری منابع دارای وضعیت مالی مناسبی نبودهاند[۸] و بخشی از درآمدشان از کمکهای زائران ایرانی مدینه (نذورات و اجارهدادن محل اقامت در ایام حج) تأمین میشده است.[۹] نخاوله همچنین برگزارکننده مجالس مذهبی شیعی مانند عزاداری محرم و صفر بوده و زائران شیعه از جمله ایرانیان و هندیان در این ایام در مجالس آنان شرکت میکردهاند.[۱۰]
برخی عالمان دینی شیعی در میان نخاوله پرورش یافتهاند؛ از جمله محمدعلی العمری که از رهبران اثرگذار و فعال در حقوق شیعیان عربستان بود.[۱۱] اجداد العمری بهدلیل فعالیتهای علمی و دینی همراه با کشاورزی به نخاوله معروف شده و نسب وی به عثمان بن سعید عمری، از نواب اربعه و فرزند او محمد بن عثمان عمری میرسد.[۱۲] محل سکونت و فعالیت شیخ عمری در منطقه نخاوله بود و اقدامات علمی، فرهنگی، اجتماعیاش طی چند دهه او را بهعنوان زعیم شیعیان مدینه مطرح کرد.[۱۳]
جمعیت نخاوله در دورههای تاریخی و زمان دقیقِ شهرت این نام در مدینه روشن نیست؛ اما بنابر تحفةالحرمین (گزارشِ سفرنامه نایب الصدر شیرازی) در اوایل قرن ۱۴ق حدود دو هزار نفر بودهاند و در حومه مدینه زندگی میکردهاند،[۱۴] درحالیکه ایوب صبری پاشا جمعیتشان را در قرن ۱۴ق دوازده هزار نفر ذکر کرده است.[۱۵] همچنین گفته شده محله نخاوله در پشت حصار متصل به خندق مدینه قرار داشته[۱۶] و در طول قرنها میزبان زائران شیعه بودهاند.[۱۷]
پانویس
- ↑ صبری پاشا، موسوعة مرآة الحرمین، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۲۱۰.
- ↑ برای نمونه نک: صبری پاشا، موسوعة مرآة الحرمین، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۲۱۰.
- ↑ برای نمونه نک: صبری پاشا، موسوعة مرآة الحرمین، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۲۱۰.
- ↑ جعفریان، ص۸۰۷.
- ↑ صبری پاشا، موسوعة مرآة الحرمین، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۲۱۰.
- ↑ موسوعة مرآة الحرمین، ۵، ۲۱۰.
- ↑ سباعی، تاریخ مکه از آغاز تا پایان دولت شرفای مکه (۱۳۴۴ق)، ۱۳۸۵ش، ص۱۳۶.
- ↑ جعفریان، ص۸۰۷.
- ↑ برای نمونه: هستهای اصفهانی، ص۷۰۲؛ نایب الصدر شیرازی، ص۳۸۰-۳۸۳؛ حسینی، ۵۸۰؛ فراهانی، ص۲۲۰
- ↑ قشقایی، ص۴۶۲، ۴۵۹، ۴۶۰؛ مرجانی آئین کلائی، ص۷۷۷.
- ↑ حسينيه شيعيان مدينه، محل نيايش با پروردگار، خبرگزاری حج و زیارت.
- ↑ گفتوگوی منتشرنشدهای با فرزند شیخ عمری، پایگاه خبری تحلیلی فردا.
- ↑ الشيعة النخليون اصرار رغم تكالب الأعداء، نشریه ماهیانه صدی المهدی.
- ↑ نایب الصدر شیرازی، ص۳۸۰-۳۸۳.
- ↑ صبری پاشا، موسوعة مرآة الحرمین، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۲۱۰.
- ↑ حسینی، ص۵۸۴.
- ↑ صبری پاشا، موسوعة مرآة الحرمین، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۲۱۱.
منابع
- جعفریان، رسول، «سفرنامه حج ابوالقاسم مرجانی آئین کلائی»، تهران، نشر علم، اول، ۱۳۸۹ش.
- جعفریان، رسول، «تحفة الحرمین و سعادة الدارین: سفرنامه حج نوشته محمدمعصوم نایب الصدر شیرازی»، همان.
- جعفریان، رسول، «سفرنامه حاج ایازخان قشقایی»، همان.
- جعفریان، رسول، «سفرنامه مکه معظمه؛ نوشته میرزا داود حسینی»، همان.
- جعفریان، رسول، «سفرنامه مکه: گزارش سفر حج نوشته نویسنده ناشناخته»، همان.
- صبری پاشا، ایوب، موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، قاهره، دار الافاق العربیه، ۱۴۲۴ق.
- سباعی، احمد، تاریخ مکه از آغاز تا پایان دولت شرفای مکه(۱۳۴۴ ق)، ترجمه رسول جعفریان، نشر مشعر، تهران، ۱۳۸۵ش.
- حسينيه شيعيان مدينه، محل نيايش با پروردگار، خبرگزاری حج و زیارت.
- گفتوگوی منتشرنشدهای با فرزند شیخ عمری، تاریخ انتشار: ۶ بهمن ۱۳۸۹ش.
- الشيعة النخليون اصرار رغم تكالب الأعداء، نشریه ماهیانه صدی المهدی.