آل حیان‌ تغلبی

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از آل حیان تغلبی)
پرش به: ناوبری، جستجو
آل حیان تغلبی (صیرفی)
شناسنامه خاندان
زمانه قرن دوم تا چهارم هجری قمری
بنیان‌گذار حیان تغلبی
خاستگاه کوفه
وجه نام‌گذاری تغلبی: انتسابشان به قبیله بنی تغلب کوفه/صیرفی: اشتغال حیان تغلبی و فرزندان‌اش به صَرّافی
مکان استقرار
حکومت
افراد سرشناس
از اصحاب و راویان امامان (ع) عمار بن حیان، اسحاق بن عمار، اسماعیل بن عمار ، محمد بن اسحاق، یعقوب بن اسحاق، علی بن محمد کسایی و... .

آل‌حَیّانِ تَغْلِبی، خاندانی از محدثان بزرگ و مشهور شیعه هستند که به قبیله بنی تغلب کوفه انتساب دارند. این خاندان همه از رجال معتبر حدیث و راویان موثق شیعی‌ در قرن دوم تا چهارم هجری قمری هستند که بیشتر آنان از امام جعفر صادق(ع) و برخی هم از امام موسی کاظم(ع) و امام رضا(ع) روایت کرده‌اند.

شخصیت حیان تغلبی

از زندگانی و شخصیت حیان تغلبی که این خاندان منسوب به اوست، اطلاعات دقیق و روشنی در دست نیست جز اینکه گفته شده است که وی در کوفه به صرافی اشتغال داشته است و از این‌رو همه افراد خاندان او به «صیرفی» شهرت یافته‌اند. برخی گفته‌اند فرزندان و نوادگان او نیز به طور سنتی این پیشه را به ارث برده بودند و علت شهرت آنان به صیرفی نیز همین بوده است. این نظر را حدیثی که از امام صادق (ع) روایت شده، و امام در آن به اسحاق بن عمار بن حیان گفته که فرزندت را از صرّافی بازدار، تأیید می‌کند.

مشهورترین افراد آل حیان

مشهورترین افراد آل حیان اینانند:

  1. جعفربن حیان
  2. هذیل‌بن‌حیان
  3. علی بن حیان
  4. عماربن‌حیان
  5. یونس‌ بن‌عمار
  6. یوسف‌بن‌عمار
  7. قیس‌بن‌عمار
  8. اسماعیل‌بن‌عمار
  9. اسحاق‌ بن‌ عمار
  10. بشیر(بشر)بن‌اسماعیل
  11. علی‌بن‌اسماعیل
  12. محمدبن‌اسحاق
  13. یعقوب‌بن‌اسحاق
  14. علی‌بن‌محمد
  15. عبدالرحمن‌بن‌بشیر

بیشتر این اشخاص از راویان موثّق و شناخته شده شیعی‌اند، اما در این خاندان کسانی بیش از دیگران شهرت دارند که از این قرارند:

عمار بن‌ حیان

وی از اصحاب مشهور امام جعفر صادق(ع) بوده و از آن حضرت روایاتی بسیار در باب اعتقادات و اخلاق نقل کرده است. برخی از رجال شناسان اشتباهاً او را با عمار ساباطی، که از فرزندان موسی ساباطی است، یکی دانسته‌اند. یکی از علل شهرت عمار این بوده که همه فرزندان او از محدّثان و متکلمان و از یاران نام آور امام صادق(ع) و امام موسی کاظم(ع) بوده‌اند و اساساً آل حیان از طریق فرزندان عمار و نوادگان او استمرار پیدا کرده و شهرت یافته‌اند.

اسحاق‌ بن‌ عمار

اسحاق در میان فرزندان عمار از اعتبار و شهرت بیشتری برخوردار است. او روایاتی بسیار در مسائل فقه، اخلاق و علم کلام نقل کرده و راویان پس از وی نیز به اعتبار صحت منقولات او، از وی نقل حدیث کرده‌اند. گفته شده اسحاق دارای تألیفی به نام کتاب نوادر بوده است.

اسماعیل‌ بن‌ عمار

وی از اصحاب موجّه و معتبر امام صادق(ع) بوده و از آن حضرت احادیث مختلفی نقل کرده است. برخی او را از اصحاب امام موسی کاظم(ع) نیز دانسته‌اند هرچند ابن شهر آشوب او را فطحی مذهب دانسته است، اما امامی و موثّق بودن وی را همه رجال شناسان پذیرفته‌اند.

محمد بن‌ اسحاق

او از دیگر شخصیت‌های مشهور آل حیان است. موثق بودن وی از راههای مختلف به‌ویژه از طریق این حدیث محرز گردیده است: اسحاق‌بن‌عمار می گوید هنگامی که فرزندم محمد، زاده شد امام صادق(ع) را آگاه ساختم، پس گفت: آیا او را محمد نام ننهادی؟ گفتم آری، چنین کردم. گفت پس هرگز محمد را آزار مکن و دشنام مده. خداوند او را نور چشم تو در زندگی، و جانشینی صالح و صادق پس از مرگ تو ساخته است. گفتم او را به چه کاری بگمارم؟ گفت: او را از کار صرافی بازدار؛ چرا که سبب شده است که فقهای شیعه صرافی را از شغل‌های مکروه بشمارند.

یعقوب‌ بن‌ اسحاق

وی از اصحاب امام جعفر صادق(ع) و امام موسی کاظم(ع) بوده و از آن دو امام روایاتی نقل کرده است. روایات او عمدتاً در باب مسائل اعتقادی و کلامی است.

علی‌ بن‌ محمد کسایی

او در قرن ۴ق/۱۰م می‌زیسته است. از سال تولد و زندگی او اطلاعی در دست نیست. همین اندازه گفته شده است که از راویان موثق شیعی در دوران نخستین غیبت امام دوازدهم (ع) به شمار می‌اید. ابوالقاسم جعفر بن‌ محمد بن‌ قولویه قمی (متوفی۳۶۸ق/۹۷۸م) در کامل الزیارات روایاتی از وی نقل کرده است. شیخ طوسی او را از رجالی به شمار آورده که چیزی از امامان (ع) روایت نکرده است.[۱]

دیگر افراد

دیگر افراد آل حیان نیز همه از رجال معتبر حدیث و راویان موثق شیعی‌اند که بیشتر آنان از امام جعفر صادق(ع) و برخی هم از امام موسی کاظم(ع) و امام رضا(ع) روایت کرده‌اند.

پانویس

  1. ابن قولویه، کامل الزیارات، ص ۴۸۱

منابع

  • آقابزرگ: طبقات اعلام‌الشیعة فی‌القرن‌الرابع، بیروت، دارالکتاب‌العربی، ۱۳۹۰ق، ص۲۰۸.
  • ابن‌بابویه قمی، حسین، من لایحضره‌الفقیه، بیروت، ۱۴۰۱ق، ج ۴، صص ۵، ۹، ۷۴.
  • ابن‌ حجر عسقلانی، احمد بن‌ علی، لسان‌المیزان، حیدرآباد دکن، ۱۳۳۰ق، ج ۱، ص ۳۶۷.
  • امین، محسن، اعیان‌الشیعة، بیروت، دارالتعاریف، ۱۴۰۳ق، ج ۲، صص ۹۲-۹۳.
  • بحرالعلوم، محمدمهدی، رجال، تهران، مکتبه‌الصادق، ۱۳۶۳ش، ج ۱، صص ۲۹۰-۳۲۲.
  • حلی، علی‌ بن‌ داود، کتاب‌الرجال، دانشگاه تهران، ۱۳۴۲ش، صص ۵۲، ۲۹۷.
  • خویی، ابوالقاسم، معجم رجال‌الحدیث، بیروت، ۱۴۰۳ق، ج ۱۱، صص ۲۷۵-۲۷۶؛ ج ۱۲، صص ۱۶۶، ۲۵۱-۲۵۲؛ ج ۱۴، ص۹۷؛ ج ۱۵، صص ۶۹-۷۳؛ ج ۲۰، صص ۱۷۳-۱۷۴، ۲۲۵-۲۲۶.
  • شوشتری، نورالله، مجالس‌المؤمنین، تهران، ۱۳۷۵ق، ج ۱، صص ۳۸۰-۳۸۱.
  • طوسی، محمد بن‌ حسن، اختیار معرفةالرجال، به کوشش میرداماد استرآبادی، مؤسسة‌ال بیت، ج ۲، ص ۷۰۵.
  • غروی حایری، محمد بن‌ علی، جامع‌الرواة، بیروت، دارالاضواء، ۱۴۰۳ق، ج ۱، صص۸۲-۸۷، ۱۰۰، ۱۲۳، ۵۵۸-۵۵۹، ۶۰۲، ج ۲، ص ۳۶۰.
  • قهپایی، علی، مجمع‌الرجال، قم، ۱۴۰۵، صص ۱۷، ۱۸، ۱۶۵.
  • قمی، ابن قولویه، کامل الزیارات، نشر الفقاهة، ۱۴۱۷ ه ق.
  • مامقانی، محمدحسن، تنقیح‌المقال، نجف، ۱۳۵۲ق، ج ۱، صص ۱۱۵-۱۱۷، ۱۴۰-۱۴۱، ۱۷۱؛ ج ۲، صص ۳۳، ۷۸-۷۹، ۱۴۱، ۲۷۰، ج ۳، صص ۳۳۶، ۳۴۳، ۳۴۴.
  • مدرس، محمدعلی، ریحانةالادب، تبریز، ۱۳۴۶ش، ج ۸، صص ۲۵۶-۲۵۷.
  • نجاشی، احمد بن‌ علی، رجال، قم، مکتبةالداوری، صص ۵۱-۵۲، ۲۵۶.
  • نوری، حسین، مستدرک‌الوسائل، تهران، المطبعةالاسلامیة، ۱۳۸۲ق، ج ۳، صص ۵۶۱-۵۶۲، ۶۹۹.

پیوند به بیرون