مقاله قابل قبول
پیوند کم
رده ناقص
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
شناسه ارزیابی نشده
عدم جامعیت

عرفات

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
عرفات.jpg

عَرَفات، منطقه‌ای مقدس در شرق مکه که حج‌گزاران در روز عرفه، نهم ذی حجه، از ظهر تا مغرب شرعی در آن منطقه حضور می‌یابند. این حضور یا وقوف، از ارکان حج تمتع است.

اطلاعات کلی

مسیر عرفات تا مسجد الحرام

عرفات، صحرایی با مساحت حدود ۱۸ کیلومتر مربع، در شرق مکه، در میان راه طائف و مکه است و در اطراف آن، کوه‌هایی به شکل نیم‌دایره قرار گرفته است.[نیازمند منبع]

جبل الرحمة، در شمال شرقی عرفات قرار دارد[۱] و از همین رو «جبل العرفات»، یعنی کوه عرفات نیز خوانده شده است.[۲]

سرزمین عرفات، از نظر فقهی جزء حرم محسوب نشده است،[۳] با این حال حدود آن در ادوار مختلف تاریخی با استفاده از علائم و تابلوها، به طور دقیق مشخص بوده است.[۴]

بنابر روایات محلی، در زمان حضرت ابراهیم و ماجرای مهاجرت همسر او هاجر به سرزمین مکه، قوم جُرهُم در عرفات سکونت داشته‌اند.[۵] برخی جغرافی‌نگاران قدیم، عرفات را قریه‌ای کوچک معرفی کرده‌اند.[۶]

دلایل نامگذاری

بر اساس آثار کهن مکه‌شناسی، سرزمین عرفات، عرفه هم خوانده می‌شده است.[۷] بنابر نوشته سخاوی، تاریخ‌نگار قرن دهم قمری، کلمه عرفات مانند قصبات (جمع قصبه به معنای ده) است که بر این اساس، به هر بخش از سرزمین عرفات، عرفه گفته می‌شده و عرفات، نام کل منطقه است.[۸]

بنابر برخی روایات، هنگامی که جبرئیل، مناسک حج را به ابراهیم پیامبر(ع) آموزش داد، در عرفات به او گفت: «أعرَفتَ مناسکَک؟»؛ یعنی «آیا مناسک خود را آموختی؟». و ابراهیم پاسخ داد: «آری». و بدین جهت، در اشاره به «أعرفتَ» در سؤال جبرئیل، آن منطقه عرفات یا عرفه نامیده شد.[۹] برخی منابع، عرفات را جایی دانسته‌اند که آدم و حوا در آن یکدیگر را شناخته و دیدار کرده‌اند[۱۰] همچنین عرفات مکانی معرفی شده که مسلمانان در آن به گناهان خود اعتراف کرده و از خداوند طلب بخشش می‌کنند.[۱۱]

در قرآن کریم، در آیه ۱۹۸ سوره بقره، هنگام ذکر احکام و آداب حج، از عرفات نام برده شده است.[۱۲]

اهمیت

عرفات، با فریضه حج پیوند دارد و از اماکن مقدس اسلامی است. وقوف در عرفات، از ارکان حج تمتع است و حج بدون آن ادا نمی‌شود؛ بر این اساس، حج‌گزاران باید در روز نهم ذی حجه، از ظهر شرعی تا مغرب شرعی در صحرای عرفات اقامت کنند.[۱۳]

پیامبر اکرم(ص) وقوف در عرفات را از ارکان حج برای حج‌گزاران معرفی کرد و خود در حجة الوداع، در عرفات وقوف کرد.[نیازمند منبع] پیش از اسلام، اهالی مکه به واسطه آنکه خود را اهل حرم و برگزیده می‌دانستند، برخی اعمال، از جمله وقوف در عرفات را انجام نمی‌دادند.[۱۴]

در روایات معصومان، اهمیت سرزمین عرفات و همچنین اهمیت وقوف در عرفات، مورد تأکید قرار گرفته است.[نیازمند منبع] اعمال و اذکاری برای وقوف در عرفات ذکر شده است؛ از جمله استغفار و دعا. بنابر روایات، اقامت حج‌گزار در عرفات، مایۀ بخشوده شدن گناهان اوست. بنابر روایتی از امام صادق(ع)، گناهکارترین شخص کسی است که از عرفات بازگردد و گمان کند بخشیده نشده است.[۱۵]

عرفات همچنین در روایات مربوط به دحو الارض، در کنار کعبه و سرزمین منا، از مکان‌هایی است که زمین از آن گسترش یافته است.[۱۶] امام حسین(ع)، دعای خود در روز عرفه را در کنار این کوه قرائت کرد، و از همین رو دعای مذکور، مشهور به دعای عرفه شده است.[نیازمند منبع]

پانویس

  1. بروسوی، أوضح المسالک، ۱۴۲۷ق، ص۴۶۸؛ جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ص۱۳۱.
  2. کردی، التاریخ القویم لمکة و بیت الله الکریم، ۱۴۲۰ق، ج۱، ۴۹۲.
  3. شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۴۶۴؛ هروی، الإشارات إلی معرفة الزیارات، ۱۴۲۳ق، ص۷۴.
  4. جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ص۱۲۹ و ۱۳۰؛ همچنین نگاه کنید به: ابن الفقیه، البلدان، ۱۴۱۶ق، ص۷۸؛ بروسوی، أوضح المسالک، ۱۴۲۷ق، ص۴۶۸؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۴۶۳.
  5. طباطبایی، تفسیر المیزان(ترجمه)، ج۱، ص۴۳۶.
  6. الإستبصار فی عجایب الأمصار، ۱۹۸۶م، ص۳۵.
  7. فاکهی، اخبار مکه، ۱۴۲۴ق.
  8. سخاوی، البلدانیات، ۱۴۲۲ق، ص۲۲۵.
  9. أزرقی، أخبار مکه، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۶۷؛ فاکهی، أخبار مکة، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۹.
  10. سخاوی، البلدانیات، ۱۴۲۲ق، ص۲۲۵؛ بی‌آزار شیرازی، باستان‌شناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن، ۱۳۸۰ش، ص۲۴۰.
  11. سخاوی، البلدانیات، ۱۴۲۲ق، ص۲۲۵.
  12. «لَیسَ عَلَیکمْ جُناحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّکمْ فَإِذا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفاتٍ فَاذْکرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرامِ وَ اذْکرُوهُ کما هَداکمْ وَ إِنْ کنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّین: اگر هنگام حج طالب روزی خدا باشید، مرتکب گناهی نشده‌اید، و چون از عرفات بازگشتید خدا را در مشعر الحرام یاد کنید، از آن رو که شما را هدایت کرده، در حالی که پیش از آن گمراه بوده‌اید (سوره بقره، آیه ۱۹۸).
  13. نک: موسوی شاهرودی، جامع الفتاوی مناسک حج، ۱۴۲۸ق، ص۱۷۳ و ۱۷۴.
  14. طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۸۰؛ طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، ج۲، ص۱۱۷.
  15. شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۱۱.
  16. شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۴۱.

منابع

  • ابن الفقیه، احمد بن محمد، البلدان، تصحیح یوسف الهادی، بیروت، عالم الکتب، ۱۴۱۶ق.
  • ازرقی، ابوالولید، أخبار مکة و ما جاء فیها من الآثار، تصحیح ملحس و رشدی صالح، بیروت، ۱۴۱۶ق.
  • امینی، محمد امین، بقیع الغرقد فی دراسة شاملة، تهران، مشعر، ۱۴۲۸ق.
  • بروسوی، محمد بن علی، أوضح المسالک إلی معرفة البلدان و الممالک،‌ بیروت، دار الغرب الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۲۷ق.
  • بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم، جغرافیای قصص قرآن، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ سوم، ۱۳۸۰ش.
  • سخاوی، محمد بن عبد الرحمن، البلدانیات، تصحیح حسام بن محمد قطان،‌ ریاض، دار العطاء، ۱۴۲۲ق.
  • شیروانی، زین العابدین بن اسکندر، بستان السیاحة، تهران، نشر سنایی، اول، بی‌تا.
  • شیخ صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، قم، انتشارات جامعه مدرسین، ۱۴۱۳ق.
  • فاکهی، محمد بن اسحاق، أخبار مکة فی قدیم الدهر و حدیثه، مکه، مکتبه الاسدی، چاپ چهارم، ۱۴۲۴ق.
  • طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ق.
  • طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه.
  • کردی، محمد طاهر، التاریخ القویم لمکة و بیت الله الکریم،‌ بیروت، دار خضر، ۱۴۲۰ق.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۶۵ش.
  • موسوی شاهرودی، سید مرتضی، جامع الفتاوی مناسک حج: با روشی جدید مطابق با فتاوای ده تن از مراجع عظام تقلید، تهران، نشر مشعر، ۱۴۲۸ق.
  • الإستبصار فی عجایب الأمصار، مؤلف ناشناخته، تصحیح سعد زغلول عبدالحمید،‌ بغداد، دار الشؤون الثقافیه، ۱۹۸۶م.
  • هروی، علی بن ابوبکر، الإشارات إلی معرفة الزیارات، تصحیح عمر علی، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیة، ۱۴۲۳ق.