مقاله قابل قبول
پیوند کم
رده ناقص
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
عدم جامعیت

عرفات

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
عرفات.jpg

عَرَفات، منطقه‌ای مقدس در شرق مکه که حج‌گزاران در روز عرفه، نهم ذی حجه، از ظهر تا مغرب شرعی در آن منطقه حضور می‌یابند. این حضور یا وقوف، از ارکان حج تمتع است.

مفهوم شناسی

  • واژه عرفات، عربی و از ماده «ع ر ف» است. این ماده به معنای ادراک و شناختن چیزی همراه با تفکر و تدبر در آثار آن است[۱] و کلمه «معرفت» نیز از همین ماده است.
  • در آثار کهن مکه‌شناسی، مانند اخبار مکة نوشته فاکهی (قرن ۲ قمری) بدین منطقه عرفه نیز گفته‌اند. سخاوی تاریخنگار قرن دهم قمری اهل مکه، بر آن است که کلمه عرفات مانند «قصبات» است و به هر نقطه‌از آن منطقه «عرفه» گویند و نام کل منطقه، «عرفات» است.[۲]
  • در این که چرا منطقه مورد نظر را عرفات یا عرفه گفته‌اند، نظراتی مطرح است از جمله:
  1. بنابر روایات، هنگامی که جبرئیل به ابراهیم پیامبر(ع) مناسک حج را آموخت، در عرفات به او گفت: «یا ابراهیم! آیا مناسک را آموختی؟» و ابراهیم پاسخ داد: «آری.» و بدین سبب آن منطقه عرفات یا عرفه نامیده شد.[۳]
  2. آدم و حوا، در این منطقه یکدیگر را شناختند و دیدار کردند.[۴]
  3. مسلمانان در این منطقه در پیشگاه خدا به گناهان خود اعتراف و طلب بخشایش می‌کنند.[۵]
  • در قرآن کریم هنگام ذکر احکام و آداب حج از عرفات نام برده شده است: «لَیسَ عَلَیکمْ جُناحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّکمْ فَإِذا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفاتٍ فَاذْکرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرامِ وَ اذْکرُوهُ کما هَداکمْ وَ إِنْ کنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّین(بقره/۱۹۸)؛ اگر هنگام حج طالب روزی خدا باشید، مرتکب گناهی نشده‌اید، و چون از عرفات بازگشتید خدا را در مشعر الحرام یاد کنید، از آن رو که شما را هدایت کرده، در حالی که پیش از آن گمراه بودهاید.»

موقعیت جغرافیایی

مسیر عرفات تا مسجد الحرام
  • عرفات، زمینی صحرایی، با مساحت حدود ۱۸ کیلومتر مربع، در شرق مکه، اندکی متمایل به جنوب، در میان راه طائف و مکه واقع است. در پیرامون این منطقه کوههایی به شکل نیم دایره قرار دارد.
  • در شمال شرقی عرفات، جبل الرحمة قرار دارد. این کوه مستقل از کوههایی است که منطقه را در حصار خود گرفتهاند.[۶] به این کوه، «جبل العرفات»(کوه عرفات)نیز می‌گویند.[۷]امام حسین دعای خود را در روز عرفه در کنار این کوه قرائت کردند.
  • به لحاظ فقهی، عرفات جزو حرم محسوب نمی‌شود.[۸]
  • در ادوار مختلف تاریخی تا امروز حدود عرفات را با علائم و تابلو به طور دقیق مشخص کردهاند.[۹]
  • در منابع جغرافیایی[۱۰]و روایات مذهبی مسلمانان[۱۱]از قدیم، حد و مرز عرفات با دقت ثبت شده است.
  • از روزگار قدیم، یکی از راههای طائف از عرفات می‌گذشته و نهر آبی که از طائف به مکه می‌رسیده از عرفات می‌گذشته است.[۱۲]این نهر را عین زبیده می‌خوانده‌اند که بانی آن زبیده خاتون همسر هارون الرشید بوده.[۱۳] گویا یک ایرانی‌الاصل به نام جواد اصفهانی در دوره‌هایی در آوردن آب از طریق عرفات به مکه نقش و خدماتی دیگر هم در عرفات داشته است.[۱۴]

اهمیت

  • عرفات با فریضه مهم حج پیوندهایی دارد و از اماکن مقدس اسلامی به شمار می‌آید. وقوف در عرفات، از ارکان حج تمتع است و بدون آن، حج ادا نمی‌شود. بنابر فقه شیعه، حجگزاران می‌باید در روز نهم ذی حجه از ظهر شرعی تا مغرب شرعی در این صحرا اقامت کنند که این عمل را وقوف گویند.[۱۵]
  • روایاتی از بزرگان دینی، بر اهمیت عرفات و وقوف عرفات در فریضه حج تاکید کرده‌اند؛ مانند «الحَجُّ عرفات؛ حج همان[وقوف در]عرفات است.» پیش از اسلام، اهالی مکه خود را اهل حرم و مردمان برگزیده و از برخی اعمال از جمله وقوف در عرفات معاف می‌پنداشتند.[۱۶] پس از اسلام، پیامبر اکرم(ص) وقوف را از ارکان حج برای همه حجگزاران معرفی کرد و خود در حجّة الوداع، در عرفات وقوف کرد.
  • نظر به اهمیت عرفات و وقوف در آن، اعمال مذهبی بسیاری برای آن در روایات نقل شده از جمله استغفار و دعا که با فضیلت‌ترین اعمال در عرفات محسوب گشته است.
  • بنابر روایات، اقامت حجگزار در عرفات، مایۀ بخشوده شدن گناهان او است. برای نمونه، در روایتی، از امام صادق(ع) آمده است: «گناهکار‌ترین شخص، کسی است که از عرفات بازمی‌گردد و گمان می‌برد که بخشوده نشده است.»[۱۷]
  • بنابر برخی روایات پیامبر(ص) خطبه حجّة الوداع را بر فراز کوه جبل الرحمه واقع در عرفات ایراد کرد.[نیازمند منبع]
  • عرفات در روایات مربوط به دحو الارض، در کنار کعبه و سرزمین منا، از جایهایی است که زمین از آن گسترانیده شده است.[۱۸]

تاریخچه

بنابر روایات محلی، در زمان حضرت ابراهیم و ماجرای مهاجرت همسر او هاجر به سرزمین مکه، قوم جُرهُم در عرفات سکونت داشته‌اند.[۱۹] برخی جغرافی‌نگاران قدیم، عرفات را قریه‌ای کوچک معرفی کرده‌اند.[۲۰]

پانویس

  1. راغب اصفهانی، مفردات، ص۵۶۰.
  2. سخاوی، البدانیات، ص۲۲۵.
  3. ازرقی، اخبار مکه و ما جاء فیها من الآثار، ج۱، ص۶۷؛ فاکهی، أخبار مکة فی قدیم الدهر و حدیثه، ج۵، ص۹.
  4. سخاوی، البدانیات، ص۲۲۵؛ بی‌آزار شیرازی، باستان شناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن، ص۲۴۰.
  5. سخاوی، البدانیات، ص۲۲۵.
  6. بروسوی، أوضح المسالک إلی معرفة البلدان و الممالک، ص۴۶۸؛ جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ص۱۳۱.
  7. کردی، التاریخ القویم لمکة و بیت الله الکریم، ج۱، ۴۹۲.
  8. صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۴۶۴؛ هروی، الإشارات إلی معرفة الزیارات، ص۷۴.
  9. جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ص۱۲۹ و ۱۳۰.
  10. برای نمونه نک: ابن الفقیه، البلدان، ص۷۸؛ بروسوی، أوضح المسالک إلی معرفة البلدان و الممالک، ص۴۶۸.
  11. نک: صدوق، من لایحضره الفقیه، ج ۲، ص ۴۶۳.
  12. شیروانی، بستان السیاحه، ص۵۶۵.
  13. کردی، التاریخ القویم لمکة و بیت الله الکریم ؛ ج۳-۵ ؛ ص۳۲۶.
  14. امینی، بقیع الغرقد فی دراسة شاملة، ص۲۳۰؛ کردی، التاریخ القویم لمکة و بیت الله الکریم ؛ ج۳-۵ ؛ ص۳۲۶
  15. نک: موسوی شاهرودی، جامع الفتاوی مناسک حج، ص ۱۷۳ و ۱۷۴.
  16. طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۸۰؛ طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، ج ۲، ص ۱۱۷.
  17. صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۲۱۱.
  18. صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۲۴۱.
  19. طباطبایی، تفسیر المیزان(ترجمه)، ج۱، ص۴۳۶.
  20. مولف ناشناخته(قرن ۶ قمری)، الإستبصار فی عجایب الأمصار، ص۳۵.

منابع

  • ابن الفقیه، احمد بن محمد، البلدان، مصحح: یوسف الهادی، بیروت، عالم الکتب، ۱۴۱۶ق.
  • ازرقی، ابوالولید، اخبار مکه و ما جاء فیها من الآثار، مصحح: ملحس و رشدی صالح، بیروت، ۱۴۱۶ق.
  • امینی، محمد امین، بقیع الغرقد فی دراسة شاملة، تهران، مشعر، ۱۴۲۸ق.
  • بروسوی، محمد بن علی، أوضح المسالک إلی معرفة البلدان و الممالک،‌ بیروت، دار الغرب الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۲۷ق.
  • بی آزار شیرازی، عبدالکریم، جغرافیای قصص قرآن، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ سوم، ۱۳۸۰ش.
  • سخاوی، محمد بن عبد الرحمن، البلدانیات، مصحح حسام بن محمد قطان،‌ ریاض، دار العطاء، ۱۴۲۲ق.
  • شیروانی، زین العابدین بن اسکندر، بستان السیاحة، تهران، نشر سنایی، اول، بی‌تا.
  • شیخ صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، قم، انتشارات جامعه مدرسین، ۱۴۱۳ق.
  • فاکهی، محمد بن اسحاق، أخبار مکة فی قدیم الدهر و حدیثه، مکه مکرمه، مکتبه الاسدی، چاپ چهارم، ۱۴۲۴ق.
  • طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ق.
  • طباطبایی، محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه
  • کردی، محمد طاهر، التاریخ القویم لمکة و بیت الله الکریم،‌ بیروت، دار خضر، ۱۴۲۰ق.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۶۵ش.
  • موسوی شاهرودی، سید مرتضی، جامع الفتاوی مناسک حج(با روشی جدید مطابق با فتاوای ده تن از مراجع عظام تقلید)، تهران، نشر مشعر، ۱۴۲۸ق.
  • مولف ناشناخته، الإستبصار فی عجایب الأمصار، مصحح عبدالحمید، سعد زغلول،‌ بغداد، دار الشوون الثقافیه، ۱۹۸۶م.
  • هروی، علی بن ابو بکر، الإشارات إلی معرفة الزیارات، مصحح عمر علی، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیة، ۱۴۲۳ق.