فی ظلال نهج البلاغه (کتاب)

مقاله نامزد خوبیدگی
از ویکی شیعه
(تغییرمسیر از فی ظلال نهج البلاغة)
فی ظلال نهج البلاغه
اطلاعات کتاب
نام‌های دیگرفی ظِلالِ نَهج البلاغة مُحاولةٌ لِفَهمٍ جدید
نویسندهمحمدجواد مغنیه
تاریخ نگارش۱۹۷۲م
موضوعشرح نهج البلاغه
زبانعربی
تعداد جلدچهار جلد
ترجمه به دیگر زبان‌هافارسی
اطلاعات نشر
ناشردار العلم للملایین
محل نشربیروت
تاریخ نشر۱۹۷۲م
نوبت چاپسوم
نسخه الکترونیکیhttps://noorlib.ir/book/view/3488


فی ظِلالِ نَهْج البَلاغَه کتابی عربی در شرح‌ نهج البلاغه، نوشته محمدجواد مغنیه (درگذشته ۱۴۰۰ق) روحانی و اندیشمند لبنانی است. این شرح ناظر به مباحث مورد نیاز جامعه و از مهم‌ترین شرح‌های نهج البلاغه دانسته شده‌ است. ساده‌نویسی، اختصار و سخنان ناظر به حوادث اجتماعی عصر نویسنده از ویژگی‌های این شرح است. نویسنده در چینش مطالب، اول به لغت‌شناسی و اِعراب جملات و سپس به شرح و تفسیر سخنان امام علی(ع) پرداخته است. این کتاب برای اولین بار در سال ۱۹۷۲م، در چهار جلد منتشر شد.

اهمیت کتاب

کتاب فی ظلال نهج البلاغه به زبان عربی را از مهم‌ترین شرح‌های نهج البلاغه دانسته‌اند.[۱] این شرح دارای رویکردی اجتماعی معرفی شده که به مباحث مورد نیاز جامعه و حل مشکلات آن می‌پردازد.[۲] ساده‌نویسی، اختصار و سخنان ناظر به حوادث اجتماعی عصر نویسنده را از ویژگی‌های بارز این کتاب شمرده‌اند.[۳] گفته شده تاثیر روحیه ظلم‌ستیزانه نویسنده، این کتاب را از دیگر شرح‌های نهج‌البلاغه متفاوت می‌کند.[۴]

این اثر را شرحی معتبر و دارای نظرات تازه‌ دانسته‌اند.[۵] فقدان شرح قسمت‌هایی از متن نهج البلاغه و طولانی‌شدن بعضی مباحث را از نقاط ضعف این شرح دانسته‌اند.[۶]

نویسنده

محمدجواد مُغْنیَّه (۱۳۳۲-۱۴۰۰ق) از عالمان روحانی جبل‌عامل در لبنان، قاضی و رئیس دادگستری شیعیان در آن کشور بود.[۷] مغنیه نویسنده ۶۲ عنوان کتاب[۸] از جمله کتاب‌های التفسیر الکاشف، مع بَطَلة کربلاء، الشیعه و الحاکمون و فقه الامام الصادق در سه جلد است.[۹] او در فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی مسلمانان را به وحدت اسلامی و مبارزه با استعمار دعوت می‌کرد.[۱۰] گفته شده برخی از آثارش جزو متون درسی دانشگاه‌های ایران است.[۱۱]

محتوا و ساختار

کتاب فی ظلال نهج‌البلاغه در چاپ اول از چهار جلد تشکیل شده و در جلد اول به شرح و تفسیر گزیده‌ای از ۸۸ خطبه آغازین نهج البلاغه می‌پردازد.[۱۲] جلد دوم این اثر شرح برگزیده خطبه‌های ۸۹ تا ۱۷۵ نهج البلاغه را در بر دارد.[۱۳] توضیحات مربوط به خطبه ۱۷۶ تا پایان خطبه‌ها و ۴۱ نامه از بخش نامه‌های نهج البلاغه در جلد سوم قرار دارد.[۱۴] تبیین نامه ۴۲ و بقیه نامه‌ها به همراه مطالب مربوط به بخش کلمات قصار نیز جلد چهارم این مجموعه را سامان داده است.[۱۵]

نویسنده کتاب فی ظلال نهج البلاغه در مقدمه تصریح کرده که در چینش مطالب، اول به لغت‌شناسی و اِعراب جملات و سپس به شرح و تفسیر سخنان امام علی(ع) پرداخته است.[۱۶] همچنین وی برخی مطالب را با عنوان «لِلْمِنبَر» برای دسترسی آسان و استفاده سخنرانان بیان می‌کند.[۱۷] نویسنده در تحت این عنوان به موضوعات تاریخی، توحیدی، اخلاقی، اهل‌بیت(ع)، قیامت و ... پرداخته است. او پس از خطبه ۱۷۵، عنوان «لِلْمِنبَر» را به‌کار نمی‌گیرد.[۱۸] وی با تقسیم خطبه‌های طولانی به قسمت‌های کوچک و شماره‌گذاری آن‌ها نیز مراجعه به شرح خود را راحت‌تر کرده است.[۱۹]

گفته شده نویسنده با پرداختن به موضوع استعمار و صهیونیزم مهم‌ترین ابزار آن را جنگ رسانه‌ای می‌داند. او مسلمانان را در مبارزه با استعمار به پایبندی به اصول اسلامی، وحدت، مقاومت و جهاد فرا می‌خواند.[۲۰] به باور مغنیه حاکم جامعه اسلامی باید به اعتمادسازی و همیاری با مردم، محبت، عدالت‌ورزی و مصلحت‌طلبی اکثر افراد جامعه بپردازد.[۲۱]

چاپ و ترجمه

کتاب فی ظلال نهج البلاغه در بیروت به کوشش مؤسسه انتشاراتی «دار‌العِلم لِلمَلايين» در چهار جلد در سال ۱۹۷۲م چاپ و منتشر شد[۲۲] و در ۱۹۹۹م به چاپ چهارم رسید.[۲۳] گروهی از مترجمان کتاب را با عنوان «در سایه‌سار نهج البلاغه» در سال ۱۳۸۷ش و در ۶ جلد به فارسی ترجمه و منتشر کردند.[۲۴]

پانویس

  1. رفعت، «روش‌شناسی شرح فی ظلال نهج البلاغه»، ص۱۰۳.
  2. باوفا و میراحمدی، «واکاوی رویکرد اجتماعی شیخ محمدجواد مغنیه در شرح فی ظلال نهج البلاغه»، ص۲۱۷ ـ ۲۱۸.
  3. رفعت، «روش‌شناسی شرح فی ظلال نهج البلاغه»، ص۱۰۵.
  4. رفعت، «روش‌شناسی شرح فی ظلال نهج البلاغه»، ص۱۰۴.
  5. قنبری، «بررسی و نقد کتاب: در سایه‌سار نهج البلاغه»، ص۲۷.
  6. رفعت، «روش‌شناسی شرح فی ظلال نهج البلاغه»، ص۱۲۷ و ۱۳۰.
  7. مغنیه، تجارب، ۱۴۲۵ق، ص۲۵ و ۲۶؛ «پیشگامان تقریب: الف) محمدجواد مغنیه، فقیهی نوگرا»، ص۱۲۰؛ «محمدجواد مغنیه»، سایت فرهیختگان تمدن شیعه.
  8. محرقی، «مقدمه»، ص۷.
  9. «محمدجواد مغنیه»، سایت فرهیختگان تمدن شیعه.
  10. مردی، «مغنیه و شرف الدین»، ص۵۰ ـ ۵۱.
  11. «پیشگامان تقریب: الف) محمدجواد مغنیه، فقیهی نوگرا»، ص۱۱۲.
  12. مغنیه، فی ظلال نهج البلاغه، ۱۹۷۹م، ج۱، ص۴۵۸ ـ ۴۶۴ و ۱۵.
  13. مغنیه، فی ظلال نهج البلاغه، ۱۹۷۹م، ج۲، ص۵۴۸ ـ ۵۵۸.
  14. مغنیه، فی ظلال نهج البلاغه، ۱۹۷۹م، ج۳، ص۵۶۶ ـ ۵۷۴.
  15. مغنیه، فی ظلال نهج البلاغه، ۱۹۷۹م، ج۴، ص۴۸۷ ـ ۴۹۳.
  16. مغنیه، فی ظلال نهج البلاغه، ۱۹۷۹م، ج۱، ص۱۲.
  17. مغنیه، فی ظلال نهج البلاغه، ۱۹۷۹م، ج۱، ص۱۲.
  18. رفعت، «روش‌شناسی شرح فی ظلال نهج البلاغه»، ص۱۱۳.
  19. مغنیه، فی ظلال نهج البلاغه، ۱۹۷۹م، ج۱، ص۱۳.
  20. باوفا و میراحمدی، «واکاوی رویکرد اجتماعی شیخ محمدجواد مغنیه در شرح فی ظلال نهج البلاغه»، ص ۲۳۳.
  21. باوفا و میراحمدی، «واکاوی رویکرد اجتماعی شیخ محمدجواد مغنیه در شرح فی ظلال نهج البلاغه»، ص ۲۲۴.
  22. باوفا و میراحمدی، «واکاوی رویکرد اجتماعی شیخ محمدجواد مغنیه در شرح فی ظلال نهج البلاغه»، ص ۲۱۵؛ «زبان ساده و شيوه كارآ‌مد؛ ويژگی بارز كتاب فی ظلال نهج‌البلاغه»، سایت ایکنا.
  23. قنبری، «بررسی و نقد کتاب؛ در سایه‌سار نهج البلاغه»، ص۲۷.
  24. قنبری، «بررسی و نقد کتاب: در سایه‌سار نهج البلاغه»، ص۲۷؛ باوفا و میراحمدی، «واکاوی رویکرد اجتماعی شیخ محمدجواد مغنیه در شرح فی ظلال نهج البلاغه»، ص ۲۱۵.

منابع

  • باوفا مرجان؛ میراحمدی، عبدالله، «واکاوی رویکرد اجتماعی شیخ محمدجواد مغنیه در شرح فی ظلال نهج البلاغه»، در مجله پژوهش‌های نهج البلاغه، شماره ۷۳، تابستان ۱۴۰۱ش.
  • «پیشگامان تقریب: الف) محمدجواد مغنیه، فقیهی نوگرا»، در مجله اندیشه تقریب، سال اول، شماره سوم، تابستان ۱۳۸۴ش.
  • رفعت، محسن، «روش‌شناسی شرح فی ظلال نهج البلاغه»، در مجله علوم حدیث، شماره ۵۵، بهر ۱۳۸۹ش.
  • «زبان ساده و شيوه كارآ‌مد؛ ويژگی بارز كتاب فی ظلال نهج‌البلاغه»، سایت ایکنا، تاریخ انتشار: ۱۴ اسفند ۱۳۸۴ش، تاریخ بازدید: ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
  • قنبری، بخشعلی، «بررسی و نقد کتاب: در سایه‌سار نهج البلاغه»، در مجله کتاب ماه دین، شماره ۱۵۷، آبان ۱۳۸۹ش.
  • محرقی، علی، «مقدمه»، در کتاب محمدجواد مغنیه، منامه، مکتبة فخراوی، ۱۴۱۷ق.
  • «محمدجواد مغنیه»، سایت فرهیختگان تمدن شیعه، تاریخ انتشار: ۱۲ مهر ۱۳۹۴ش، تاریخ بازدید: ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
  • مردی، عباسعلی، «مغنیه و شرف الدین»، در مجله آینه پژوهش، شماره ۸۹ و ۹۰، آذر و اسفند ۱۳۸۳ش.
  • مغنیه، محمدجواد، تجارب، تحقیق: ریاض الرباغ، مهر، انوار الهدی، چاپ اول، ۱۴۲۵ق.
  • مغنیه، محمدجواد، فی ظلال نهج البلاغه، بیروت، دار العلم للملایین، ۱۹۷۹م.