مقاله نامزد خوبیدگی

شعیب (پیامبر)

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از حضرت شعیب)
پرش به: ناوبری، جستجو
شعیب (پیامبر)
Shoayb1.jpg
تصویر مقام حضرت شعیب در اردن
نام در قرآن: شعیب
محل زندگی: مدین؛ ایکه
آرامگاه: مکه؛ یمن؛ فلسطین؛‌ تستر
نام قوم: قوم مدین؛ قوم ایکه
پیش از: موسی
پس از: یوسف
دین: یکتاپرستی
سن: ۲۴۲
تکرار نام در قرآن: ۱۱ مرتبه
حوادث مهم: ازدواج موسی با دختر شعیب، نابینا شدن شعیب،‌ اصلاح اقتصادی
-
پیامبران
اولوالعزم
حضرت محمد(ص) ابراهیمنوحعیسیموسیسایر پیامبران

شُعَيْب‏ از پیامبران الهی و از نوادگان ابراهیم است، او سومین پیامبر عرب بوده که نامش در قرآن آمده است، سوره‌های اعراف، هود و شعراء بیان می‌کند که او پس از نوح، هود، صالح و لوط به پیامبری برگزیده شد و پیامبر سرزمین یا قوم مدین و ایکه بوده است. قرآن به جریان موسی و شعیب اشاره دارد و شعیب را پدر همسر موسی معرفی کرده است، اما برخی از مفسران شعیب پیامبر را با ‌پدرهمسر موسی که نامش در قرآن و تورات آمده یکی ندانسته‌اند. قرآن مشکل قوم شعیب را فساد مالی دانسته است که حتی با تلاش شعیب و آوردن پیمانه و ترازو باز دچار فساد مالی بودند.

نسب

شعیب از نوادگان ابراهیم(ع) بود. پدرش مدین بن ابراهیم و مادرش از فرزندان لوط است.[۱] بعضی نام پدرش را نویب و مدین را پدربزرگ او دانسته و نامش را شعیب بن نویب بن مدین بن ابراهیم آورده‌اند. زیرا ابراهیم پس از ساره همسری از کنعانیان گرفت و مدین از این همسر است. برخی درباره اینکه آیا یترون پدر زن موسی که نامش در تورات آمده، همان شعیب پیامبر است یا خیر، اختلاف نظر دارند.[۲]

موسى در خانه شعیب

منابع نقل کردند موسى پس از اینکه در آب دادن حیوان‌ها به دختران شعیب کمک و آنان را تا درب خانه شعیب همراهی کرد، یکى از دختران شعیب پیشنهاد استخدام موسى را داد. شعیب از پیشنهاد دخترش استقبال کرد، رو به موسى نمود و پیشنهاد کار و ازدواج با دخترش را به موسی داد و او قبول کرد. موسی پس از اتمام قراردادش، با دختر شعیب ازدواج کرد.[۳]

گزارش تورات از شعیب

در تورات داستان شعیب و قوم او نیامده، تنها یادى که از شعیب کرده این است که بعد از آنکه موسى(ع) آن مرد قبطى را کشت از مصر به مدین فرار کرد (تا آخر داستان) و در آنجا شخصى را ذکر کرده به نام «اعوئیل کاهن مدیان» (و یا به عبارت دیگر عالم دینى شهر مدین).[۴]

شعیب در قرآن و روایات

گزارش قرآن

قرآن کریم در بیش از ۴۰ آیه از پنج سوره اعراف، هود، شعراء، عنکبوت و قصص به شرح حال شعیب اشاره می‌کند و فقط در ۱۱ آیه، کلمه شعیب آمده است. گزارش کرده‌اند بیشتر آیات این سوره‌ها درباره‌ی رسالت شعیب با موضوعاتی مانند مدیریت؛ حقوق جامعه، اخلاقیات، ترویج فرهنگ توحیدی، اصلاحات اقتصادی، آمده و همچنین این آیات به بررسی وضعیت منکرین شعیب و عذاب آنها پرداخته است.[۵] خداوند در قرآن از شعیب حقایق، معارف و ادب نسبت به پروردگارش و مردم را حکایت کرده تا آنجا که خدا به خاطر ادب او، موسی را مدتی به خدمتش می‌گذارد.[۶]

گزارش روایات

برخی روایات گزارش کردند که مخالفت قوم شعیب در برابر او آنقدر شدید بود که چند نفر از نمایندگان او را به طرز فجیعی کشتند.[۷] ولی با همه‌ی این مخالفت‌ها نقل کردند سخن گفتن او با قومش به قدری جذاب و گیرا بوده است که پیامبر اسلام (ص) فرمود کان شعیب خطیب الانبیاء ، شعیب خطیب و سخنران در بین پیامبران بود[۸] راوندی در روایتی از حضرت سجاد (ع) نقل کرده است: نخستین کسی که پیمانه و ترازو برای مردم ساخت حضرت شعیب(ع) بود و آنان با پیمانه و ترازو سروکار پیدا کردند ولی پس از مدتی شروع به کم‌فروشی نمودند و همین سبب عذاب آنان شد.[۹]

شعیب در آثار مسلمانان

درباره‌ی شخصیت شعیب کتاب‌ها و مقاله‌های متعددی نگاشته شده است که برای آشنایی بیشتر به برخی آثار پژوهشگران اشاره خواهد شد.

  • شکیبایی ایمان، موسوی‌ گرمارودی، ۱۳۹۲ش.
  • شعیب در مدین، جعفر سبحانی، ۱۳۷۳ش.

شاعران مسلمان همچون مولانا، فردوسی، حافظ، سعدی و بزرگانی دیگر واژه شعیب را در اشعار خود استفاده کرده‌اند.

بانگ شعیب و ناله‌اش وان اشک همچون ژاله‌اش چون شد ز حد، از آسمان آمد سحرگاهش ندا [۱۰]
شبان وادی ایمن گهی رسد به مراد که چند سال به جان خدمت شعیب کند [۱۱]

نابینایی شعیب

شعیب بر اساس برخی منابع مانند یعقوب و اسحاق نابینا بوده است.[۱۲] دانشمندان متعددی چون میبدی در تفسیر کشف الاسرار؛ سید هاشم بحرانی در تفسیر البرهان، تفسیر سورآبادی، طباطبایی در المیزان و برخی دیگر با استناد به آیه وَإِنَّا لَنَرَاکَ فِینَا ضَعِیفًا [۱۳] به نابینا بودن وی اشاره کرده‌اند. آنان علت نابینا شدن شعیب را زیادی گریه او برای حُبّ و اشتیاق زیاد به خداوند دانسته‌اند.[۱۴]

رسالت

نقشه محل زندگی حضرت شعیب و قومش

شعیب بعد از یوسف بن یعقوب و قبل موسی بن عمران و معاصر ایشان به پیامبری مبعوث شد.[۱۵] نقل شده است که او سومین پیامبر عرب بوده که داستان‌هایی درباره‌ی او در قرآن آمده است[۱۶]

قوم مدین و اصحاب ایکه

نوشتار اصلی: اصحاب ایکه

«مدین» یا «مدین شعیب» شهری در شرق خلیج عقبه است. شعیب نخست در مدین سکونت داشته و از اهل مدین خواست خداوند یکتا را عبادت واز اعمال قبیح پرهیز کنند، امّا آنان انکار کردند و شعیب و پیروانش را از مدین اخراج کردند. شعیب آنان را نفرین کرد و خداوند هم آنان را به عذاب زلزله مبتلا ساخت و شهر و مردمش نابود را کرد.[۱۷]

سوره شعراء آیات ۱۷۶ و ۱۷۷، اشاره می‌کند که شعیب پس از عذاب اهل مدین، به طرف قوم ایکه رفت. ظاهراً شهری به نام ایکه هم بوده که نزدیک مدین قرار داشته است. این شهر امروزه به نام تبوک مشهور است.[۱۸] قرآن اشاره دارد که قوم ایکه نیز به کفر و شرک روی آورده بودند و نصایح شعیب را نمی‏‌پذیرفتند. خداوند ۷ یا ۹ روز محل زندگی آنان را داغ و سپس بر آنان آتش بارید و همه کشته شدند.[۱۹]

اصلاحات اقتصادی

قرآن در آیه فَأَوْفُوا الْكَيْلَ[ اعراف–۸۵] اشاره کرده است که اهالی مدین اهل کم‏‌فروشی، گران‌فروشی اجناس، عدم رعایت ضوابط تجارت و معامله بودند. شعیب برای اصلاح آنان وسیله اندازه‌گیری کالا در تجارت و معامله آورد ولی آنان قبول نکردند.[۲۰] برخی بر این عقیده‌اند ترازو و وسایل اندازه‌گیری کالاها ابتکار شعیب است.[۲۱]

محل دفن

مورخین درباره‌ی عمر شعیب اختلاف نظر دارند. بعضی معتقدند، ۲۴۲ سال و کسانی هم عمرش را ۲۵۴ و ۴۰۰ سال نوشته‌‏اند. و هم‌چنین درباره‌ی محل درگذشت و دفن او نیز اختلاف است و چهار مکان برای دفن او ذکر شده است:

جستارهای وابسته

پانویس

  1. نوری، محمد، حضرت شعیب: پیامبر جامعه ساز، ۱۳۹۴ش، ص ۱۱.
  2. طباطبایی، ترجمه الميزان، ۱۳۷۴ش، ج‏ ۱۶، ص ۶۳؛ نوری، محمد، حضرت شعیب: پیامبر جامعه ساز، ۱۳۹۴ش، ص ۱۱.
  3. نوری، محمد، حضرت شعیب: پیامبر جامعه ساز، ۱۳۹۴ش، ص ۱۰۴.
  4. نوری، محمد، حضرت شعیب: پیامبر جامعه ساز، ۱۳۹۴ش، ص ۱۴۹.
  5. نوری، محمد، حضرت شعیب: پیامبر جامعه ساز، ۱۳۹۴ش، ص ۲۳و۳۳.
  6. سوره قصص،آیه ۲۷و۲۸؛ نوری، محمد، حضرت شعیب: پیامبر جامعه ساز، ۱۳۹۴ش، ص ۱۴۸.
  7. مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج‏ ۱۲، ص ۳۸۳.
  8. تفسیر نورالثقلین،۱۴۱۵ق،ج ۲، ص ۳۹۴.
  9. راوندي، قصص الأنبياء عليهم السلام، ۱۴۰۹ق، ص ۱۴۲.
  10. مولوی، دیوان شمس، غزلیات، غزل شماره ۳
  11. حافظ، دیوان،غزلیات،غزل ش ۱۸۸
  12. نوری، محمد، حضرت شعیب: پیامبر جامعه ساز، ۱۳۹۴ش، ص ۱۲.
  13. سوره‌هود، آیه۹۱
  14. نوری، محمد، حضرت شعیب: پیامبر جامعه ساز، ۱۳۹۴ش، ص ۱۴.
  15. طباطبایی، الميزان،۱۴۱۷ق، ج‏ ۱۰، ص ۳۷۳.
  16. طباطبایی، الميزان،۱۴۱۷ق، ج ‏۱۰، ص ۳۷۷.
  17. سوره اعراف، آيه ۸۵-۹۳.
  18. نوری، محمد، حضرت شعیب: پیامبر جامعه ساز،۱۳۹۴ش، ص ۲۲.
  19. سوره شعراء، آیه ۱۷۶.
  20. قرائتی، تفسير نور، ۱۳۸۳ش، ج‏ ۴، ص ۱۱۴.
  21. نوری، محمد، حضرت شعیب: پیامبر جامعه ساز، ۱۳۹۴ش، ص ۳۴.
  22. نوری، محمد، حضرت شعیب: پیامبر جامعه ساز، ۱۳۹۴ش، ص ۲۲.

منابع

  • قرآن
  • خرمشاهی، دانشنامه قرآن، تهران، انتشارات دوستان، انتشارات ناهید، چاپ اول، پاییز ۱۳۷۷ش.
  • شهيدى، جعفر، شرح مثنوى (شهيدى)، تهران، شركت انتشارات علمى فرهنگى، چاپ اول، ۱۳۷۳ش.
  • عروسى حويزى عبد على بن جمعه، تفسير نور الثقلين، قم، انتشارات اسماعيليان، ۱۴۱۵ق.
  • عفتی، قدرت الله، دیوان صحبت لاری، قم، انتشارات دفتر فرهنگ معلولین، ۱۳۹۲ش.
  • علامه طباطبايى، الميزان في تفسير القرآن‏، قم‏، مكتبة النشر الإسلامی، چاپ پنجم،‏ ۱۴۱۷ق‏ .
  • علامه طباطبايى، ترجمه تفسير الميزان‏، قم‏، ناشر دفتر انتشارات اسلامى‏، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش‏‏.
  • قرائتى، محسن، تفسير نور، تهران، مركز فرهنگى درس‌هايى از قرآن، چاپ يازدهم، ۱۳۸۳ش .
  • قطب الدين راوندى، سعيد بن هبة الله، قصص الأنبياء (ع)، مشهد، مركز پژوهش‌هاى اسلامى، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.
  • مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، بحار الأنوارالجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار (ط - بيروت)،دار إحياء التراث العربي، چاپ دوم، ۱۴۰۳ ق.
  • مولوی، به کوشش بدیع الزمان فروزانفر، کلیات شمس یا دیوان کبیر، تهران، انتشارات دانشگاه تهران؛ امیرکبیر، ۱۳۵۵ش.
  • نوری، محمد، حضرت شعیب: پیامبر جامعه ساز، قم، دفتر فرهنگ معلولین، چاپ اول، ۱۳۹۴ش.

پیوند به بیرون