مقاله ضعیف
پیوند کم
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
کپی‌کاری از منابع خوب
بدون استناد
شناسه ناقص
نارسا
عدم جامعیت

ابراهیم (پیامبر)

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از ابراهيم خلیل)
پرش به: ناوبری، جستجو
ابراهیم
مینیاتور پرتاب کردن ابراهیم(ع) در آتش.jpg
ابراهیم در آتش، اثر استاد فرشچیان
اطلاعات پیامبر
نام در قرآن: ابراهیم
نام کتاب: صحف
خویشاوندان مهم: اسماعیلاسحاقهاجرسارهآذرتارخ
معجزات: چهار مرغ
پیامبران هم‌عصر: لوط
دین: حنیف
مخالفان: نمرود
حوادث مهم: ذبح اسماعیل
-
پیامبران حضرت محمد(ص)ابراهیمنوحعیسیموسیسایر پیامبران

حضرت ابراهیم مشهور به ابراهیم خلیل، دومین پیامبر اولوالعزم است، که نسب عرب از طریق حضرت اسماعیل(ع) و اسحاق به او می‌رسد. دین او حنیف بود. همچنین ادیان یهودیت، مسیحیت و اسلام به واسطه انتساب به او به ادیان ابراهیمی شناخته می‌شوند.

زندگی‌نامه

حضرت ابراهیم از پیامبران الهی است که در قرآن و عهدین از او یاد شده است. در قرآن ۶۹ مرتبه از او یاد شده[۱] و سوره‌ای به دلیل پرداختن به داستان زندگی ابراهیم، به نام او نامگذاری شده است.[۲] در قرآن به ایمان، نبوت، هجرتش به سرزمین مبارک، ماجرای فرزنددار شدنش در پیری، پیوندش با لوط و بنای کعبه به کمک اسماعیل و انجام مناسک حج و اینکه پیامبران بعدی از نسل او هستند،[۳] اشاره شده است.

بنابر روایت‌ عهد عتیق ابراهیم‌ به‌ قبایل‌ آرامی‌ که‌ از جزیرة العرب به‌ کرانه‌های‌ فرات‌ کوچیده‌ بودند، نسب‌ می‌برد. [۴] مورخان‌ و نویسندگان‌حرّان‌ را وطن پدر ابراهیم‌ دانسته‌اند.[۵] از عهد عتیق‌ برمی‌آید که‌ ابراهیم‌ در اورِ کلدانیان‌ متولد شده‌ است‌ [۶] برخی‌ زادگاه او را الورکاء (اوروک‌) و بسیاری‌ از منابع‌ اسلامی‌ شهر کوثی‌ که‌ خرابه‌های‌ آن‌ امروزه‌ به‌ نام‌ تل‌ ابراهیم‌ مشهور است‌، دانسته‌اند؛[۷] ابن‌ بطوطه‌ جهانگرد قرن ششم قمری، از محلی‌ به‌ نام‌ بُرص‌ میان‌ حله‌ و بغداد در عراق یاد کرده‌ که‌ گقته‌اند زادگاه‌ ابراهیم‌ بوده‌ است‌.[۸] از حرّان‌ هم‌ به‌ عنوان‌ مولد ابراهیم‌ یاد شده‌ است. [۹]

درباره‌ نام‌ پدر ابراهیم‌ اختلاف‌ است. در عهد عتیق‌ این‌ نام‌، ترح‌ ضبط شده‌ [۱۰] و در قرآن‌ آزر آمده‌ است‌.[۱۱] در تفاسیر قرآن در این زمینه اختلاف‌نظر وجود دارد؛ برخی‌ از تفاسیر دلالت‌ بر این‌ دارد که‌ آزر نام‌ پدر حضرت ابراهیم است‌ در حالی که برخی‌ دیگر این‌ احتمال‌ را نفی‌ می‌کنند و معتقدند نام‌ پدر ابراهیم‌، تارخ بوده است.[۱۲]

ابراهیم‌ در ۷۰ سالگی‌ پدرش متولد شده است[۱۳] بیشتر محققان‌، سده ۲۰ق‌م‌ را تاریخ‌ ولادت‌ ابراهیم‌ دانسته‌اند و برخی‌ از آن‌ها رقم‌ دقیق‌تر ۱۹۹۶ق‌م‌ را ذکر کرده‌اند [۱۴].

زیارتگاه منسوب به حضرت ابراهیم در عراق

خلیل الله

بر اساس آیات قرآن، خداوند ابراهیم را به عنوان خلیل برگزیده است.[۱۵] از این‌رو به خلیل الله ملقب شده است. برپایه روایاتی که در علل الشرایع نقل شده، کثرت سجده، رد نکردن خواسته دیگران و درخواست نکردن از غیرخدا،[۱۶] اطعام دادن و عبادت شب در حالی‎که مردم در خواب بوده‌اند[۱۷] از دلایل انتخاب او به عنوان خلیل از سوی خدا بوده است. همچنین از امام هادی نقل شده، دلیل برگزیدن شدن ابراهیم به عنوان خلیل، کثرت صلوات فرستادن او بر محمد و خاندانش بوده است.[۱۸]

برخی از مفسران خلیل را از ریشه خُلّت به معنای دوستی دانسته‌اند؛[۱۹] به گفته فضل بن حسن طبرسی، مفسر شیعی منظور از اینکه ابراهیم خلیل خدا بود یعنی با دوستان خدا دوست و با دشمنان خدا دشمن بود و منظور از اینکه خدا خلیل ابراهیم بود یعنی او را در برابر دشمنان یاری می‌داد چنان‌که او را از آتش نمرود نجات داد و آن را بر او سرد کرد همچنین هنگام ورود به مصر او را از پادشاه مصر محافظت کرد و امام و پیشوای مردم قرار داد.[۲۰]هر چند گفته شده برخی، خلیل را از ریشه خَلّت به معنای نیازمند دانسته و گفته‌اند که ابراهیم خلیل الله بود یعنی در همه چیز خود را نیازمند خدا می‌دانست.[۲۱]

همچنین ابراهیم را ابوالانبیا لقب داده‌اند[نیازمند منبع] چرا که پیامبران بعدی همه از نسل او هستند.[۲۲]

نبوت

قرآن و عهدین ابراهیم را پیامبر الهی معرفی کرده‌اند از نظر قرآن او جزو پیامبران اولوالعزم به شمار می‌رود. همچنین ادیان ابراهیمی (یهود، مسیحیت و اسلام) به او منسوب است.

ابراهیم در این دعوت به یکتاپرستی با بت‌پرستان، ستاره‌پرستان و نمرود گفتگوهایی انجام داد، او در گفتگو با بت پرستان از طلوع و افول ستارگان و خورشید علیه آنان استدلال کرد و در مناظره با نمرود از او خواست که اگر او خدا هست خورشیدش را از مغرب بیاورد.

بنای کعبه

ابراهیم از سوی خدا مأموریت یافت که کعبه را بنا کند و مردم را برای انجام مناسک حج فراخواند. در کنار کعبه جایگاهی قرار دارد که در آن سنگی نگهداری می شود که رد پای ابراهیم بر آن نقش بسته است. بر اساس روایات براهیم برای انجام فرمان خدا که ا او خواسته بود مردم را به انجام مناسک حج فرا خواند، بر روی سنگی قرار گرفت و فرمان خدارا انجام داد که جای پای وی در سنگ ماند.[۲۳] در نقلی دیگر، اثر پاها به هنگام ساخت قسمت‌های بالای دیوار کعبه که ابراهیم بر روی سنگ مذکور می‌ایستاد ایجاد شده است.[۲۴]

معجزات

  • چهار مرغ؛ اشاره به ماجرایی دارد که در آیه ۲۶۰ سوره بقره آمده است در این ماجرا، حضرت ابراهیم چهار پرنده را ذبح و با هم مخلوط کرد و بر فراز چند کوه قرار داد. سپس آن‌ها را فرا خواند، آنها زنده شدند و به سوی او آمدند. در برخی اشعار فارسی نیز به این ماجرا اشاره شده است.
  • سرد شدن آتش؛ ابراهیم پس از آن که دید قومش از پرستش بت‌ها دست برنمی‌دارند، بت‌ها را شکست و این‌ کار را به‌ بت‌ بزرگ‌ نسبت‌ داد و از قوم‌ خود خواست که‌ علت‌ آن‌ را از بت‌ بپرسند. اما بت‌ قادر به‌ سخن‌ گفتن‌ نبود و قوم‌ در برابر این‌ حجت‌ فرو ماندند، او را در آتش انداختند ولی آتش‌ بر او سرد شد. [۲۵]

مهاجرت ابراهیم

به‌ روایت‌ قرآن مجید، ابراهیم‌ با ابطال‌ شرک و پرستش‌ اجرام‌ آسمانی‌ که‌ در آن‌ هنگام‌ رایج‌ بود، مردم‌ را به‌ پرستش‌ خدای یگانه دعوت‌ کرد [۲۶]. این‌ روایت‌ قرآنی‌ بی‌آنکه‌ در عهد عتیق‌ از آن‌ نشانی‌ باشد، در میان‌ یهود معروف‌ بوده‌ و یوسفوس‌ بدان‌ اشاره‌ کرده‌ است[۲۷] و در کتب‌ یهودی‌ دوره‌های‌ بعد نیز دیده‌ می‌شود [۲۸] بعضی‌ از روایت‌ها حاکی‌ از آن‌ است‌ که‌ این‌ واقعه‌ هنگام‌ نزاع ابراهیم‌ با قوم‌ خود روی‌ داد و در واقع‌ اظهار اعتقاد ابراهیم‌ به‌ اجرام‌ آسمانی‌ و سپس‌ رویگردانی‌ وی‌ از آن‌ها برای‌ متوجه‌ ساختن‌ قوم‌ به‌ بی‌اعتبار بودن‌ این‌ آیین‌ و متوجه‌ ساختن‌ آنها به‌ وحدانیت‌ خداوند بوده‌ است‌ (طوسی‌، ۴/۱۸۵، ۱۸۶). چنانکه‌ به‌ گفته مسعودی‌، ساره‌ همسر ابراهیم‌ و لوط برادرزاده‌اش‌ پسر هاران‌، نخستین‌ کسانی‌ بودند که‌ به‌ وی‌ گرویدند.[۲۹]

همین‌ گرایش‌ که‌ به‌ درگیری او با قوم‌، پدر، و فرمانروای‌ معاصرش‌ انجامید، به‌ گفته‌‌ی قرآن‌ او را به‌ مهاجرتی‌ واداشت‌ که‌ در تاریخ‌ ادیان‌ سامی‌ دارای‌ اهمیت‌ خاص‌ است‌. در سفر پیدایش‌ عهد عتیق‌ درباره علل‌ این‌ مهاجرت‌ سخنی‌ نیامده‌ و خروج‌ به‌ سوی‌ حرّان‌ به‌ پدر ابراهیم‌ نسبت‌ داده‌ شده‌ است‌. که‌ پس‌ از مرگ‌ پسرش‌ هاران‌، اور کلدانیان‌ را با خانواده‌اش‌ ترک‌ گفت‌[۳۰]. در قرآن‌ از مبدأ و مقصد جغرافیایی‌ این‌ هجرت‌ سخنی‌ نیست‌، ولی‌ علل‌ مهاجرت‌ او به‌روشنی‌ بیان‌ شده‌ است‌.

عهدین

در عهد عتیق‌ برای اشاره به، حضرت ابراهیم از ابرام استفاده شده است[۳۱] جوالیقی‌ نیز اِبراهام‌، اِبراهْم‌ و اِبراهِم‌ را نامی‌ کهن‌ و غیرعربی‌ دانسته‌ است‌.[۳۲]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. فیروزمهر، «مقایسه قصه ابراهیم علیه السلام در قرآن و تورات‌»، ص۸۸
  2. خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۲۴۰.
  3. سوره عنکبوت، آیه۲۷.
  4. سوسه‌، ۲۵۲
  5. طبری‌، تاریخ‌، ۱/۳۴۶؛ نووی‌، ۱(۱)/۱۰۱)
  6. (پید، ۱۱: ۲۸-۳۰)
  7. طبری‌، تاریخ‌، ۱/۲۵۲؛ یاقوت‌، ذیل‌ کوثی‌
  8. ابن بطوطه، ص‌ ۱۰۱.
  9. ثعلبی‌، ۷۲
  10. پید، ۱۱: ۲۴، متن‌ عبری‌؛ قس‌: ترجمه فارسی‌ که‌ تارح‌ آمده‌
  11. (انعام‌ /۶/۷۴)
  12. (ابن‌ هشام‌، ۱/۲، ۳؛ طبری‌، تاریخ‌، ۱/۳۴۶؛ ابن‌ قتیبه‌، ۳۰)
  13. (پید، ۱۱: ۲۶)
  14. هاکس‌، ۴؛ قس‌: سوسه‌، ۲۵۰، ۲۵۱.
  15. سوره نساء، آيه۱۲۵.
  16. صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۳۴.
  17. صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۳۵.
  18. صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۳۴.
  19. برای نمونه نگاه کنید به: طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۱۷۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۱۶۳-۱۶۴.
  20. طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۱۷۹.
  21. طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۱۷۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۱۶۳.
  22. سوره عنکبوت، آیه۲۷.
  23. صدوق، علل الشرایع، مکتبة الداوری، ص۴۲۳
  24. ازرقی، اخبار مکه، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۵۹؛ نیشابوری، تفسیر غرائب القرآن، ج۱، ص۳۹۵
  25. (انبیاء /۲۱/۵۶ -۷۱؛
  26. (انعام‌ /۶/۷۶-۷۹)
  27. («دائرة المعارف‌ دین‌۱»
  28. (نک: جودائیکا،.(II/۱۱۷
  29. (مروج‌، ۱/۵۷)
  30. (پید، ۱۱: ۲۸-۳۲)
  31. پید، ۱۱: ۲۶.
  32. المعرب‌، ۱۳

منابع

  • صدوق، محمد بن علی، علل الشرائع، قم، کتابفروشی داوری، ۱۳۸۵ش/۱۹۶۶م.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
  • طبرسی، فضل بن حسن، محمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه محمدجواد بلاغی، تهران، انتشارات ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
  • فیروزمهر، محمدمهدی، «مقایسه قصه ابراهیم علیه السلام در قرآن و تورات‌»، میقات حج، زمستان ۱۳۸۱ش، ش۴۲.

پیوند به بیرون