آیه ۷۷ سوره حج
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره حج |
| شماره آیه | ۷۷ |
| جزء | ۱۷ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | اعتقادی • فقهی |
| درباره | دستور به مؤمنان برای انجام احکام اسلامی و فعل خیر، جهت رستگاری |
آیه ۷۷ سوره حج به مؤمنان دستور میدهد که رکوع، سجده و عبادت پروردگار را به جا آورده و خیرات انجام دهند تا به رستگاری برسند.[۱] به گفته مفسران، مؤمنان در این آیه مأمور به انجام اعمال عبادی و همچنین اعمال خِیر غیرعبادی شدهاند.[۲] همچنین خضوع (رکوع)، خشوع (سجود)، استمرار این دو (عبادت) و بخشش (فعل خیر) در این آیه، مراحل ایمان را تبیین میکند که نتیجه آن سعادت است.[۳]
از دیدگاه مفسّران شیعه، امر به رکوع و سجود در این آیه به معنای نماز است[۴] و عبارت «وَعَبُدُوا» اشاره به انجام سایر عبادات[۵] مانند حج، روزه و دیگر اعمال عبادی دارد.[۶] برخی مفسّران نیز این عبارت را به هر نوع عبادت و بندگی به طور کلی تفسیر کردهاند.[۷] شیخ طبرسی، با استناد به کلام ابنعباس، فعل خیر در این آیه را به صله رحم و مکارم اخلاق تفسیر کرده است.[۸] مکارم شیرازی نیز این تفسیر را بهعنوان مصداقی از معنای عام ذکر کرده است.[۹] علاوهبر این، انجام دیگر احکام شرعی که منافع جامعه و فرد را تأمین میکند[۱۰] و اطاعت از امیرالمؤمنین علی(ع) پس از رسولالله(ص)، از دیگر احتمالات برای معنای فعل خیر در این آیه هستند.[۱۱]
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوا وَاسْجُدُوا وَاعْبُدُوا رَبَّكُمْ وَافْعَلُوا الْخَيْرَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ٧٧﴾ [حج:77]|﴿ای کسانی که ایمان آوردهاید رکوع و سجود کنید و پروردگارتان را بپرستید و کار خوب انجام دهید باشد که رستگار شوید ٧٧﴾
شیخ طوسی روایتی از امام صادق(ع) نقل کرده که در پاسخ به پرسشی درباره امر به رکوع و سجده در قرآن، آیه ۷۷ سوره حج را خواندهاند.[۱۲] همچنین فخر رازی از علمای اهلسنت نقل کرده که مسلمانان ابتدا در نماز رکوع میکردند، ولی سجده نمیکردند تا اینکه این آیه نازل شد.[۱۳]
بنابه روایت ابابصیر از امام باقر(ع) در ذیل این آیات (۷۷ و ۷۸ سوره حج) اگر شخص مکلف، ولایت خدا، پیامبر اکرم(ص) و اولیالامر از اهلبیت(ع) را بپذیرد، خداوند اعمالش را خواهد پذیرفت.[۱۴]
برطبق روایتی از پیامبر اکرم(ص)[۱۵] و امام علی(ع) در وصیتش به محمد بن حنفیه،[۱۶] طبق آیه ۷۷ سوره حج، خداوند بر اعضا و جوارح، وظایف جامعی مانند سجده تلاوت را واجب کرده است که در قیامت از آنها پرسش خواهد شد. محمدحسن نجفی معروف به صاحب جواهر نیز درباره استحباب سجده در آیه ۷۷ سوره حج بههمراه ده آیه دیگر، ادعای اجماع بین فقهای امامیه نموده و ذکر کرده است که بین فقهای اهلسنت در این باره اختلاف است.[۱۷]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱-۱۳۷۴ش، ج۱۴، ص۱۸۰.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۴، ص۴۱۱.
- ↑ مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۸۰، ص۱۳۱.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۷، ص۱۵۴؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق. ج۵، ص۲۴؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱-۱۳۷۴ش، ج۱۴، ص۱۸۱؛
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق. ج۵، ص۲۴.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۰-۱۳۵۳ق، ج۷، ص۱۵۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱-۱۳۷۴ش، ج۱۴، ص۱۸۱.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق. ج۵، ص۲۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱-۱۳۷۴ش، ج۱۴، ص۱۸۱.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۷، ص۱۵۴.
- ↑ استرآبادی، تأویل الآیات، ۱۴۰۹ق، ص۳۴۸.
- ↑ شیخ طوسی، تهذيب الاحکام، ۱۳۶۵ش، ج۲، ص۷۷.
- ↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۲۳، ص۲۵۴.
- ↑ برقی، المحاسن، دار الکتب الاسلامیة، ج۱، ص۱۶۶-۱۶۷.
- ↑ حویزی، تفسير نور الثقلين، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۵۲۰-۵۲۱.
- ↑ شیخ صدوق، من لا يحضره الفقيه، ۱۳۶۳ش، ج۲، ص۶۲۶.
- ↑ نجفی، جواهر الكلام، ۱۳۶۲ش، ج۱۰، ص۲۱۰-۲۱۱.
منابع
- استرآبادی، علی، تأویل الآیات، به تحقیق حسین استادولی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.
- برقی، احمد بن محمد، المحاسن، گردآورنده جلالالدین محدث، قم، دار الکتب الاسلامیة، بیتا.
- نجفی، محمدحسن، جواهر الكلام، به تحقیق عباس قوچانی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ هفتم، ۱۳۶۲ش.
- حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسير نور الثقلين، به تصحیح هاشم رسولی، قم، اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
- سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، تفسیر الدر المنثور، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۴ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، من لا يحضره الفقيه، گردآوری علیاکبر غفاری، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۳۶۳ش.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، تهذيب الاحکام، به تحقیق حسن خرسان، محقق محمد آخوندی و علی آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۶۵ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، به تصحیح هاشم رسولی و دیگران، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۰۸ق.
- فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسير القمی، به تصحیح طیب جزایری، قم، دار الکتاب، ۱۴۰۴ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، گردآوری علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۸۹ق.
- مدرسی، سید محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دار محبی الحسین علیه السلام، ۱۴۱۹ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۱-۱۳۷۴ش.