پرش به محتوا

فهرست حملات تروریستی علیه شیعیان

از ویکی شیعه

فهرستی از حملات تروریستی علیه شیعیان اشاره به حملاتی دارد که اغلب توسط گروه‌های تکفیری- تروریستی، در سال‌های پایانی قرن بیستم و دو دهه نخست قرن بیست و یکم میلادی، علیه شیعیان در کشورهای مختلف انجام شده است. در این میان ایران، افغانستان، پاکستان، و عراق شاهد بیشترین حملات تروریستی علیه شیعیان بوده است. همچنین شیعیان در کشورهای دیگر از جمله عربستان سعودی، سوریه، لبنان و یمن هدف حملات تروریستی قرار داشته‌اند. داعش بیشترین نقش را در حملات تروریستی در سال‌های اخیر علیه شیعیان در کشورهای یاد شده داشته است. همچنین سپاه صحابه و شاخه نظامی‌اش لشکر جهنگوی و تحریک طالبان پاکستانی، عامل بخشی عمده‌ای از حملات تروریستی علیه شیعیان در پاکستان و حتی مواردی در افغانستان بوده است. القاعده نیز در عراق چنین فعالیتی داشته است. علاوه بر این‌ها، سازمان مجاهدین خلق ایران موسوم به منافقین، طالبان، داعش شاخه خراسان، گروه فرقان، پژاک، جندالله، جیش العدل، الاحوازی عامل بسیاری از حملات تروریستی علیه شیعیان معرفی شده‌اند.

ایران

ایران به‌عنوان مرکز تشیع یکی از قربانیان حملات تروریستی به‌بخصوص پس از روی‌ کارآمدن نظام جمهوری اسلامی معرفی شده است.[۱] به‌گفته سلیم صدیقی کارشناس مطالعات تروریسم، در دوره پس از انقلاب اسلامی ۱۷ هزار در ایران قرانی حملات تروریستی بوده‌اند.[۲] برخی از این حملات تروریستی:

تاریخ و مکان رویداد تعداد کشته شدگان تعداد مجروحان
۱۳ دی ۱۴۰۲ش/گلزار شهدای کرمان حمله به مراسم سالگرد قاسم سلیمانی[۳] ۸۹ ۲۷۹
۲۲ مرداد ۱۴۰۲ش/شیراز حمله به حرم شاه‌چراغ (دومین حمله)[۴] ۲ ۷
۴ آبان ۱۴۰۱ش/شیراز حمله به حرم شاه‌چراغ (اولین حمله)[۵] ۱۳ بیش از ۲۰
۱۷ فروردین ۱۴۰۱ش/حرم رضوی حمله در حرم رضوی[۶] ۲ ۱ (مجروح)
۳۱ شهریور ۱۳۹۷ش/اهواز حمله به رژه نظامیان[۷] ۲۵ ۶۰
۱۷ خرداد ۱۳۹۶ش/تهران حمله به مجلس شورای اسلامی[۸] ۱۷ ۵
۲۵ تیر ۱۳۸۹ش/مسجد جامع زاهدان انفجار در مسجد جامع زاهدان (انتحاری)[۹] ۲۰ حدود ۱۰۰
۷ خرداد ۱۳۸۸ش/مسجد علی بن ابی‌طالب، زاهدان حمله به مسجد شیعیان[۱۰] بیش از ۲۰ ده‌ها نفر
۳۰ خرداد ۱۳۸۸ش/حرم امام خمینی حمله انتحاری به حرم امام خمینی (ناکام)[۱۱] ۱ (تروریست) ۰
۲۶ مهر ۱۳۸۸ش/سیستان و بلوچستان حمله انتحاری در پیشین سیستان و بلوچستان[۱۲] ۳۰ ۰
۲۴ فروردین ۱۳۸۷ش/حسینیه شهدای شیراز انفجار در حسینیه شیراز[۱۳] ۱۴ ۲۰۰
۲۲ خرداد ۱۳۸۴ش/اهواز چهار انفجار در اهواز[۱۴] ۸ بیش از ۷۰
۲۳ مهر ۱۳۸۴ش/ بازار اهواز انفجار در بازار اهواز[۱۵] حداقل ۴ بیش از ۱۰۰
۳۰ خرداد ۱۳۷۴ش/حرم امام رضا(ع) انفجار در حرم امام رضا(ع)[۱۶] ۲۶ ۳۰۰

حمله به شخصیت‌ها

به استناد گزارش ایسنا(خبرگزاری دانشجویان ایران) تعداد زیادی از مقامات و شخصیت‌های جمهوری اسلامی در طول سال‌های پس از انقلاب اسلامی ایران هدف حمله تروریستی قرار گرفته‌ و کشته شده‌اند از جمله سید ولی قرنی رئیس سابق ستاد کل ارتش ایران، مرتضی مطهری متفکر و نظریه پرداز، سید محمدعلی قاضی طباطبایی، اولین امام جمعه تبریز، محمد مفتح سرپرست دانشکده الهیات دانشگاه تهران، سید محمد حسینی بهشتی رئیس وقت قوه قضائیه ایران، حسن آیت عضو مجلس خبرگان قانون اساسی ایران، محمدعلی رجایی رئیس جمهور سابق ایران، محمدجواد باهنر نخست وزیر سابق ایران، علی قدوسی دادستان سابق کل انقلاب، سید اسدالله مدنی امام جمعه تبریز، سید عبدالکریم هاشمی‌نژاد عضو حزب جمهوری اسلامی ایران، سید عبدالحسین دستغیب امام جمعه شیراز، محمد صدوقی امام جمعه یزد و عطاء‌الله اشرفی اصفهانی امام جمعه کرمانشاه.[۱۷]

بر اساس گزارش ایسنا، سازمان مجاهدین خلق ایران موسوم به منافقین، گروه فرقان، پژاک، جندالله، جیش العدل، الاحوازی و داعش بیشترین نقش را در حملات تروریستی در ایران داشته‌اند.[۱۸]

افغانستان

به گزارش منابع خبری شیعیان در افغانستان هدف حملات گسترده تروریستی بوده و هستند. یافته‌های «شبکه تحلیل‌گران بلاق» نشان می‌دهد تنها در سال نخست حکمرانی طالبان، ۲۲۲ نفر هزاره و شیعه در اثر حملات تروریستی کشته شده‌اند.[۱۹] برخی از این حملات تروریستی (۱۳۹۹–۱۴۰۳ ش / ۲۰۲۰–۲۰۲۴ م):

منطقه/تاریخ شرح حادثه کشته زخمی
ولایت دایکندی/۲۲ شهریور ۱۴۰۳ش حمله داعش به استقبال‌کننده از زائران کربلا -- --
دشت‌برچی، کابل/۱۶ دی ۱۴۰۲ش انفجار خودرو در منطقه شیعه‌نشین[۲۰] ۲ ۱۴
هرات (جبرئیل)/۱۰ آذر ۱۴۰۲ش تیراندازی افراد ناشناس[۲۱] ۵ --
دشت برچی/۱۶ آبان ۱۴۰۲ش حمله به وسیله نقلیه مسافربری[۲۲] حداقل ۷ ۱۱
دشت برچی/۴ آبان ۱۴۰۲ش حمله به باشگاه ورزشی ملت[۲۳] حداقل ۶ ۱۱
پلخمری (بغلان)/۲۱ مهر ۱۴۰۲ش حمله انتحاری به مسجد امام زمان[۲۴] حداقل ۲۱ ۴۰
مرکز آموزشی کاج/۸ مهر ۱۴۰۱ش حمله انتحاری به مرکز آموزشی کاج[۲۵] ۵۳ ۱۱۰
قندهار/۲۳ مهر ۱۴۰۰ش حمله انتحاری به مسجد شیعیان[۲۶] حداقل ۶۰ بیش از ۷۰
قندوز (خان‌آباد)/۱۶ مهر ۱۴۰۰ش حمله تروریستی به مسجد شیعیان[۲۷] دست‌کم ۵۰ بیش از ۱۰۰
غرب کابل (مدرسه سیدالشهداء)/۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۰ش حمله انتحاری به مدرسه[۲۸] بیش از ۸۵ ۱۴۷
دشت برچی/۳ آذر ۱۳۹۹ش حمله تروریستی به مرکز آموزشی کوثر دانش[۲۹] ۲۴ --
دشت برچی (زایشگاه صد بستر)/۲۳ خرداد ۱۳۹۹ش حمله تروریستی به زایشگاه[۳۰] ۲۴ (مادر و نوزاد) --
زیارتگاه سخی، غرب کابل/۱ فروردین ۱۳۹۸ش حمله تروریستی به مراسم نوروز[۳۱] ۳۱ --
زیارتگاه سخی، غرب کابل/۱ فروردین ۱۳۹۷ش حمله تروریستی به مراسم نوروز[۳۲] حداقل ۶ --
مهتاب قلعه، دشت برچی/۲ اردیبهشت ۱۳۹۷ش حمله انتحاری به مرکز توزیع شناسنامه[۳۳] ۶۹ --
دشت برچی (آموزشگاه موعود)/۲۴ مرداد ۱۳۹۷ش انفجار انتحاری در آموزشگاه[۳۴] ۴۸ --
گردیز/۱۲ مرداد ۱۳۹۷ش حمله انتحاری به مسجد خواجه حسن (شیعیان)[۳۵] حدود ۴۰ بیش از ۸۰
دشت برچی (ورزشگاه میوند)/۱۴ شهریور ۱۳۹۷ش حمله تروریستی به ورزشگاه[۳۶] ۲۰ --
هرات (مسجد جوادیه)/۹ مرداد ۱۳۹۶ش حمله تروریستی داعش به مسجد، توسط داعش[۳۷] ۳۰ بیش از ۶۰
شمال کابل (مسجد امام زمان(عج))/۳ شهریور ۱۳۹۶ش حمله تروریستی داعش به نمازگزاران، توسط داعش[۳۸] ۴۰ ۹۰
شمال شرق کابل (مسجد قلعه فتح الله)/۷ مهر ۱۳۹۶ش حمله داعش به مسجد (هفتم محرم)، توسط داعش[۳۹] ۶ ۳۳
دشت برچی (مسجد امام زمان(عج))/۲۸ مهر ۱۳۹۶ش حمله انتحاری به مسجد[۴۰] ۵۶ ۵۰
دشت برچی (مرکز تبیان)/۷ دی ۱۳۹۶ش حمله تروریستی به همایش فرهنگی-اجتماعی[۴۱] ۵۲ ۹۰
دشت برچی (مسجد الزهرا)/۲۵ خرداد ۱۳۹۶ش حمله تروریستی در شب قدر[۴۲] ۵ ۱۲
غرب کابل (مسجد باقر العلوم)/۱ آذر ۱۳۹۵ش انفجار انتحاری در بین نمازگزاران[۴۳] ۳۲ --
کابل (میدان دهمزنگ)/۲ مرداد ۱۳۹۵ش حمله تروریستی به تظاهرات جنبش روشنایی[۴۴] بیش از ۸۰ بیش از ۳۰۰
مرکز کابل (زیارتگاه ابوالفضل)/۱۵ آذر ۱۳۹۰ش حمله تروریستی در مراسم عاشورا، توسط طالبان (معرفی شده از سوی دولت وقت)[۴۵] ۵۴ ۱۶۴

پاکستان

بر اساس گزارش نیو یورکر از ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۳م تلفات شیعیان در خشونت‌های فرقه‌ای به ۶۰۰ نفر رسیده و ۵۰۰ نفر پزشک شیعه مجبور به ترک کشور شده‌اند.[۴۶] دیده‌بان حقوق بشر گزارش داده است که در سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۶م تنها ۵۰۰ هزاره شیعه در پاکستان کشته شده‌اند.[۴۷] بر اساس یک تخمین بین سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۵میلادی، ۱۹۰۰ شیعه در بمب‌گذاری و حملات مسلحانه تروریستی کشته شده‌اند.[۴۸] برخی از حملات تروریستی علیه جمعیت‌های شیعه در پاکستان (۲۰۱۲–۲۰۲۴):

منطقه تاریخ (میلادی) شرح حادثه کشته زخمی
پاراچنار ۲۵ ژوئیه - ۱ اوت ۲۰۲۴ درگیری در خصوص زمین‌های منطقه بشیره[۴۹] و حملات پس از مناقشه زمین[۵۰] ۵۰ ۱۷۰
پاراچنار ۲۰۲۴ حمله به کاروان زائران شیعه، توسط وهابی‌ها[۵۱] حدود ۸۰ --
پیشاور ۴ مارس ۲۰۲۲ حمله انتحاری به مسجد شیعیان در نماز جمعه[۵۲] ۵۶ ۱۹۴
پاراچنار (توری بازار) ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۷ انفجارهای پیاپی در بازار خرید عید فطر[۵۳] ۶۷ ۲۰۰
پاراچنار (نور بازار) ۳۱ مارس ۲۰۱۷ حمله انتحاری به امام‌بارگاه[۵۴] ۲۴ 100
پاراچنار (بازار تره‌بار) ۲۱ ژانویه ۲۰۱۷ انفجار بمب[۵۵] ۲۵ ۸۷
پاراچنار ۱۳ دسامبر ۲۰۱۵ حمله انتحاری در بازار روز[۵۶] ۲۵ ۶۲
کویته ۱۰ ژانویه ۲۰۱۳ انفجار در باشگاه اسنوکر (هزاره‌نشین)[۵۷] ۹۶ ۱۵۰
کویته (هزاره تاون) ۱۷ فوریه ۲۰۱۳ انفجار بمب در محله هزاره‌نشین، توسط لشکر جهنگوی[۵۸] ۸۴ ۱۹۰
راولپندی نوامبر ۲۰۱۳ حمله به عزاداران عاشورا[۵۹] ۸ ۳۰
لاهور و کراچی فوریه ۲۰۱۳ ترور سید علی‌حیدر و سید عظیم‌حیدر کاظمی[۶۰] -- --
پاکستان (مختلف) ژانویه ۲۰۱۲ ۳۲ حمله پراکنده[۶۱] ۵۸ ۶۷
پاکستان (مختلف) اکتبر و نوامبر ۲۰۱۲ حملات در ایام محرم[۶۲] ۳۰ بیش از ۲۰۰
کویته ژانویه ۲۰۱۱ بمب‌گذاری سالن ورزشی[۶۳] ۸۱ --
کراچی و لاهور ژانویه ۲۰۱۱ انفجارهای جداگانه در تظاهرات شیعیان[۶۴] ۱۰ --
کراچی فوریه ۲۰۱۱ ترور ۱۰ نفر شامل پنج وکیل مدافع شیعه[۶۵] ۱۰ --
کویته (بازار هزاره‌ها) فوریه ۲۰۱۱ انفجار در بازار هزاره‌نشین[۶۶] ۸۴ ۱۶۹
بلوچستان (ایالت) سپتامبر ۲۰۱۱ حمله مسلحانه به اتوبوس زائران شیعه[۶۷] ۲۶ --
کراچی (اردوگاه شیعیان) نوامبر ۲۰۱۱ حمله به اردوگاه ۲ ۱۱
کراچی دسامبر ۲۰۱۱ ترور رضا عسکری، رهبر شیعه[۶۸] ۱ --
کراچی فوریه ۲۰۱۰ بمب‌گذاری[۶۹] ۲۵ ۵۰
مناطق قبایلی شمال غربی جولای ۲۰۱۰ کشتار[۷۰] ۱۶ --
لاهور سپتامبر ۲۰۱۰ بمب‌گذاری در تظاهرات[۷۱] ۳۵ ۱۶۰
کویته سپتامبر ۲۰۱۰ حمله به کاروان شیعیان[۷۲] ۵۰ --
کراچی جولای ۲۰۰۶ ترور علامه حسن ترابی[۷۳] ۱ --
گلگت ژانویه ۲۰۰۵ ترور آغا ضیاءالدین رضوی و ۱۷ نفر دیگر[۷۴] ۱۸ --
گندهوا (بلوچستان) مارس ۲۰۰۵ حمله به زیارتگاه شیعیان[۷۵] ۵۰ ۱۰۰
کویته مارس ۲۰۰۴ حمله به مراسم عاشورا[۷۶] ۴۰ ۱۵۰
راولپندی فوریه ۲۰۰۲ حمله به مسجد شیعیان[۷۷] ۱۱ ۱۴
لاهور ژانویه ۱۹۹۸ حمله به عزاداران شیعه[۷۸] ۲۷ ۳۴
پیشاور اوت ۱۹۸۸ ترور عارف حسین حسینی، رهبر تحریک جعفریه[۷۹] ۱ --
لاهور دسامبر ۱۹۹۰ ترور صادق گنجی، رایزن فرهنگی ایران[۸۰] ۱ --
- ژانویه ۱۹۹۷ ترور محمدعلی رحیمی (دیپلمات ایرانی) و ۶ شیعه دیگر[۸۱] ۷ --

عراق

به گزارش منابع خبری شیعیان عراق نیز در معرض کشتار و حملات تروریستی گسترده قرار داشته‌اند و پس از سقوط صدام حسین در سال ۲۰۰۳م این حملات تشدید گردیده است. به گزارش موسسه صلح آمریکا (USIP) عراق در طول دو دهه پس از سقوط رژیم بعث، شاهد سه موج خشونت بوده است: موج نخست از ۲۰۰۳تا ۲۰۰۷م، موج دوم از ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۱م و موج سوم از ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۷م.[۸۲] فهرستی از حملات تروریستی علیه محلات و اماکن شیعه‌نشین در عراق (۲۰۰۶–۲۰۲۳)

شهر/منطقه تاریخ (میلادی) شرح حادثه کشته زخمی
شهرک صدر، بغداد ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۱ حمله انتحاری در شهرک صدر[۸۳] ۳۵ --
جنوب عراق (از جمله سماوه) ۱ می ۲۰۱۶ چندین حمله تروریستی در مناطق شیعه‌نشین جنوب عراق[۸۴] ۳۳ ۷۵
کاظمین، بغداد ۱۱ می ۲۰۱۶ حمله انتحاری در کاظمین[۸۵] ۱۷ ۴۳
حله، استان بابل ۲۴ نوامبر ۲۰۱۶ انفجار در مسیر بازگشت زائران پیاده‌روی اربعین[۸۶] بیش از ۱۰۰ --
نقاط مختلف (بغداد، بصره، بلد، حله) ۲۰ می ۲۰۱۳ سلسله حملات خودروهای بمب‌گذاری شده علیه شیعیان[۸۷] حداقل ۷۰ --
بصره ۲۵ آگوست ۲۰۱۱ انفجار خودروی بمب‌گذاری شده نزدیک حسینیه داوود العاشور توسط القاعده[۸۸] -- --
حله ۱ فوریه ۲۰۰۷ انفجار انتحاری در بازار شهرک شیعه‌نشین[۸۹] ۶۱ ۱۵۰
محله شیعه‌نشین بغداد ۳ فوریه ۲۰۰۷ بمب‌گذاری تروریستی[۹۰] ۱۳۵ ۳۰۵
دانشگاه المستنصریه، بغداد ۱۶ ژانویه ۲۰۰۷ حمله تروریستی به دانشگاه (اغلب دانشجویان و اساتید شیعه)[۹۱] ۷۰ ۱۸۰
سامرا ۲۲ فوریه ۲۰۰۶ و ۱۳ ژوئیه ۲۰۰۷ تخریب حرم عسکریین در دو مرحله[۹۲] -- --
کربلا ۵ ژانویه ۲۰۰۶ حمله انتحاری به زائران در کربلا[۹۳] ۵۳ ۱۴۸
شهرک صدر، بغداد ۱ ژوئیه ۲۰۰۶ حمله تروریستی با خودروی بمب‌گذاری شده[۹۴] ۶۲ ۱۱۴
کوفه ۱۸ ژوئیه ۲۰۰۶ حمله تروریستی در کوفه، قتل ۵۹ نفر توسط القاعده[۹۵] ۵۹ --
نجف ۱۰ اوت ۲۰۰۶ انفجار بمب در نزدیکی حرم امام علی(ع)، توسط جماعت جند الشباب[۹۶] ۳۵ --
شهرک صدر، بغداد ۲۳ نوامبر ۲۰۰۶ شش خودروی بمب‌گذاری در نقاط مختلف[۹۷] ۲۰۲ ۲۵۰
حله ۲۸ فوریه ۲۰۰۵ انفجار خودروی بمب‌گذاری شده در شهر حله[۹۸] ۱۲۵ ۱۳۰
مسیب (کربلا) ۱۶ ژوئیه ۲۰۰۵ انفجار تانکر سوخت در مسجد شیعیان[۹۹] ۹۸ --
بلد ۲۹ سپتامبر ۲۰۰۵ سه حمله هماهنگ با خودروهای بمب‌گذاری[۱۰۰] ۹۸ --
خانقین ۱۸ نوامبر ۲۰۰۵ حملات انتحاری در دو مسجد شیعه[۱۰۱] ۷۴ ۱۵۰
ناحیه شیعه‌نشین بغداد ۱۴ سپتامبر ۲۰۰۵ حمله انتحاری، ۱۱۴ کشته و ۱۵۶ مجروح[۱۰۲] ۱۱۴ ۱۵۶
کربلا و بغداد ۲ مارس ۲۰۰۴ انفجارهای جداگانه و کشته شدن ۱۷۱ نفر[۱۰۳] ۱۷۱ --
نجف ۱۹ دسامبر ۲۰۰۴ انفجار خودرو بمب‌گذاری شده نزدیک حرم امام علی(ع)[۱۰۴] ۵۲ ۱۴۰
نجف ۲۹ اوت ۲۰۰۳ حمله با خودرو بمب‌گذاری، ترور سید محمدباقر حکیم[۱۰۵] ۸۳ --

سوریه، لبنان، عربستان، یمن و عمان

حملات تروریستی علیه محلات و اماکن شیعه‌نشین در کشورهایی نظیر سوریه، لبنان، عربستان، یمن و عمان (۲۰۱۵–۲۰۲۴):

کشور شهر/منطقه تاریخ (میلادی) شرح حادثه کشته زخمی
سوریه جنوب دمشق (زینبیه) ۲۷ ژوئیه ۲۰۲۳ انفجار نزدیک حرم حضرت زینب(س)[۱۰۶] حداقل ۶ بیش از ۲۰
سوریه جنوب دمشق (زینبیه) ۳۱ ژانویه ۲۰۱۶ سلسله انفجارها نزدیک حرم حضرت زینب(س) توسط داعش[۱۰۷] ۶۰ ۱۱۰
لبنان بیروت (برج‌البراجنه) ۱۲ نوامبر ۲۰۱۵ دو انفجار بمب در منطقه برج‌البراجنه[۱۰۸] بیش از ۴۰ بیش از ۱۰۰
عربستان سعودی الاحساء ۲۹ ژانویه ۲۰۱۶ حمله تروریستی به مسجد امام رضا(ع)[۱۰۹] ۵ ۱۸
یمن صنعا ۲۰ مارس ۲۰۱۵ چهار حمله انتحاری به مساجد شیعیان حوثی[۱۱۰] ۱۳۷ ۳۵۷
عمان مسقط (وادی‌الکبیر) ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۴ حمله داعش به مراسم عزاداری شیعیان در مسجد امام علی(ع)[۱۱۱] ۶ ۲۸

نگارخانه

پانوشت

  1. روزنامه فرهیختگان، «چرا می‌گوییم ایران بزرگ‌ترین قربانی تروریسم است»، وبگاه روزنامه
  2. روزنامه فرهیختگان، «چرا می‌گوییم ایران بزرگ‌ترین قربانی تروریسم است»، وبگاه روزنامه
  3. «اخبار لحظه به لحظه از حادثه تروریستی کرمان/ بازداشت برخی عوامل مرتبط با انفجارها + تصاویر»، خبرگزاری ایرنا.
  4. مشرق نیوز، «جزئیات حمله تروریستی به حرم شاهچراغ (ع)/ یک شهید و ۷ مجروح تایید شد +اسامی مجروحین/ داعش مسئولیت حمله تروریستی را بر عهده گرفت +عکس و فیلم»، وبگاه مشرق نیوز
  5. بی‌بی‌سی فارسی، «حمله مسلحانه به شاهچراغ؛عضو مجلس خبرگان رهبری می‌گوید ارتباطی میان این حادثه با اعتراضات نیست»، وبگاه بی‌بی‌سی فارسی
  6. خبرگزاری فارس، «گفت‌وگو با ماموری که حادثه تروریستی حرم رضوی را پایان داد/ با خودم گفتم این جان را برای چه می‌خواهم؟» وبگاه خبرگزاری فارس
  7. ایسنا، «مروری بر حملات تروریستی پس از انقلاب+ تصاویر (۱۶+)»، وبگاه خبرگزاری ایسنا
  8. مشرق نیوز، «جزئیات جدید از حمله داعش به مجلس +فیلم»، وبگاه مشرق نیوز
  9. بی‌بی‌سی فارسی، «نگاهی به حوادث امنیتی ایران در سه دهه اخیر»، وبگاه بی‌بی‌سی.
  10. بی‌بی‌سی فارسی، «نگاهی به حوادث امنیتی ایران در سه دهه اخیر»، وبگاه بی‌بی‌سی.
  11. ایسنا، «مروری بر حملات تروریستی پس از انقلاب+ تصاویر (۱۶+)»، وبگاه خبرگزاری ایسنا
  12. بی‌بی‌سی فارسی، «نگاهی به حوادث امنیتی ایران در سه دهه اخیر»، وبگاه بی‌بی‌سی.
  13. بی‌بی‌سی فارسی، «نگاهی به حوادث امنیتی ایران در سه دهه اخیر»، وبگاه بی‌بی‌سی.
  14. بی‌بی‌سی فارسی، «نگاهی به حوادث امنیتی ایران در سه دهه اخیر»، وبگاه بی‌بی‌سی.
  15. بی‌بی‌سی فارسی، «نگاهی به حوادث امنیتی ایران در سه دهه اخیر»، وبگاه بی‌بی‌سی.
  16. ایسنا، «مروری بر حملات تروریستی پس از انقلاب+ تصاویر (۱۶+)»، وبگاه خبرگزاری ایسنا
  17. ایسنا، «مروری بر حملات تروریستی پس از انقلاب+ تصاویر (۱۶+)»، وبگاه خبرگزاری ایسنا
  18. ایسنا، «مروری بر حملات تروریستی پس از انقلاب+ تصاویر (۱۶+)»، وبگاه خبرگزاری ایسنا
  19. ایندیپندنت فارسی، «شیعیان و هزاره‌های افغانستان در یک سال گذشته هدف ۱۸ حمله تروریستی قرار گرفتند»، وبگاه ایندیپندنت.
  20. «انفجار در غرب کابل ۲ کشته برجای گذاشت»، ایرنا.
  21. «حمله مسلحانه در منطقه شیعه‌نشین هرات»، شیعه‌نیوز؛ همچنین ر.ک: «دو عالم شیعه در هرات به شهادت رسیدند»، شیعه‌نیوز.
  22. «انفجار در غرب کابل؛ از تداوم حملات هدفمند بر هزاره ها تا ناکامی طالبان در تأمین امنیت»، شفقنا افغانستان.
  23. «داعش مسئولیت حمله به کلپ ورزشی در غرب کابل را برعهده گرفت»، خبرگزاری معمار.
  24. خبرگزاری جمهور، «فزایش تلفات انفجار در مسجد شیعیان در پلخمری؛ 61 تن شهید و زخمی شدند»، وبگاه خبرگزاری.
  25. خبرگزاری آناتولی، «حمله انتحاری به مرکز آموزشی کاج در کابل؛ شمار قربانیان به ۵۳ نفر رسید»، وبگاه خبرگزاری .
  26. خبرگزاری مهر، «وقوع انفجار انتحاری در مسجد شیعیان قندهار/ ۶۲ شهید و ۷۰ زخمی»، وبگاه خبرگزاری.
  27. بی‌بی‌سی فارسی، «حمله مرگبار به نمازگزاران شیعه در قندوز؛ داعش مسئولیت گرفت»، وبگاه بی‌بی‌سی.
  28. روزنامه اطلاعات روز، «حملات زنجیره‌ای بر غرب کابل؛ هزاره‌ها در معرض نسل‌کشی قرار دارند؟»، وبگاه روزنامه
  29. روزنامه اطلاعات روز، «حملات زنجیره‌ای بر غرب کابل؛ هزاره‌ها در معرض نسل‌کشی قرار دارند؟»، وبگاه روزنامه
  30. روزنامه اطلاعات روز، «حملات زنجیره‌ای بر غرب کابل؛ هزاره‌ها در معرض نسل‌کشی قرار دارند؟»، وبگاه روزنامه
  31. روزنامه اطلاعات روز، «حملات زنجیره‌ای بر غرب کابل؛ هزاره‌ها در معرض نسل‌کشی قرار دارند؟»، وبگاه روزنامه
  32. روزنامه اطلاعات روز، «حملات زنجیره‌ای بر غرب کابل؛ هزاره‌ها در معرض نسل‌کشی قرار دارند؟»، وبگاه روزنامه
  33. روزنامه اطلاعات روز، «حملات زنجیره‌ای بر غرب کابل؛ هزاره‌ها در معرض نسل‌کشی قرار دارند؟»، وبگاه روزنامه
  34. روزنامه اطلاعات روز، «حملات زنجیره‌ای بر غرب کابل؛ هزاره‌ها در معرض نسل‌کشی قرار دارند؟»، وبگاه روزنامه.
  35. یورو نیوز فارسی، «حمله به مسجدی در گردیز افغانستان؛ ۳۹ کشته و ۸۰ زخمی»، وبگاه یورو نیوز
  36. روزنامه اطلاعات روز، «حملات زنجیره‌ای بر غرب کابل؛ هزاره‌ها در معرض نسل‌کشی قرار دارند؟»، وبگاه روزنامه
  37. خبرگزاری تسنیم، «پرونده ویژه تسنیم| حملات تروریستی داعش علیه شیعیان افغانستان در سال ۹۶ در یک نگاه + نقشه و نمودار»، وبگاه خبرگزاری.
  38. خبرگزاری تسنیم، «پرونده ویژه تسنیم| حملات تروریستی داعش علیه شیعیان افغانستان در سال ۹۶ در یک نگاه + نقشه و نمودار»، وبگاه خبرگزاری.
  39. خبرگزاری تسنیم، «پرونده ویژه تسنیم| حملات تروریستی داعش علیه شیعیان افغانستان در سال ۹۶ در یک نگاه + نقشه و نمودار»، وبگاه خبرگزاری.
  40. روزنامه اطلاعات روز، «حملات زنجیره‌ای بر غرب کابل؛ هزاره‌ها در معرض نسل‌کشی قرار دارند؟»، وبگاه روزنامه.خبرگزاری تسنیم، «پرونده ویژه تسنیم| حملات تروریستی داعش علیه شیعیان افغانستان در سال ۹۶ در یک نگاه + نقشه و نمودار»، وبگاه خبرگزاری.
  41. خبرگزاری تسنیم، «پرونده ویژه تسنیم| حملات تروریستی داعش علیه شیعیان افغانستان در سال ۹۶ در یک نگاه + نقشه و نمودار»، وبگاه خبرگزاری.
  42. خبرگزاری تسنیم، «پرونده ویژه تسنیم| حملات تروریستی داعش علیه شیعیان افغانستان در سال ۹۶ در یک نگاه + نقشه و نمودار»، وبگاه خبرگزاری.روزنامه اطلاعات روز، «حملات زنجیره‌ای بر غرب کابل؛ هزاره‌ها در معرض نسل‌کشی قرار دارند؟»، وبگاه روزنامه.
  43. روزنامه اطلاعات روز، «حملات زنجیره‌ای بر غرب کابل؛ هزاره‌ها در معرض نسل‌کشی قرار دارند؟»، وبگاه روزنامه.
  44. روزنامه اطلاعات روز، «حملات زنجیره‌ای بر غرب کابل؛ هزاره‌ها در معرض نسل‌کشی قرار دارند؟»، وبگاه روزنامه.
  45. بی‌بی‌سی فارسی، «واکنشها به حملات انتحاری مراسم عاشورا در افغانستان»، وبگاه بی‌بی‌سی.
  46. The New Yorker, The Shiite Murders: Pakistan’s Army of Jhangvi, The Wire, The Rising Threat Against Shia Muslims in Pakistan
  47. The Wire, The Rising Threat Against Shia Muslims in Pakistan
  48. ThePrint, Violence against Shia Muslims continues unabated in Pakistan
  49. «کشتار شیعیان در پاراچنار؛ درخواست توقف خشونت از دولت پاکستان»، عصر ایران.
  50. «نسل‌کشی شیعیان پاراچنار؛ جنایت جدید گروه‌های تکفیری در پاکستان»، خبرگزاری میزان.
  51. «۸۰ شهید در جنایت تروریست‌های وهابی علیه شیعیان پاراچنار»، خبرگزاری مشرق.
  52. The Guardian, " Dozens of worshippers killed in Pakistan suicide bomb attack", Guardian website؛ SOUTH ASIA INTELLIGENCE REVIEW Weekly Assessments & Briefings, "Pakistan", Portal website.
  53. SOUTH ASIA INTELLIGENCE REVIEW Weekly Assessments & Briefings, "Pakistan", Portal website.
  54. SOUTH ASIA INTELLIGENCE REVIEW Weekly Assessments & Briefings, "Pakistan", Portal website.
  55. SOUTH ASIA INTELLIGENCE REVIEW Weekly Assessments & Briefings, "Pakistan", Portal website
  56. SOUTH ASIA INTELLIGENCE REVIEW Weekly Assessments & Briefings, "Pakistan", Portal website.
  57. دیده‌بان حقوق بشر، «پاکستان: قتل عام شیعیان توسط افراط گرایان»، وبگاه دیده‌بان
  58. counter terrorism guide, "Historic Timeline"
  59. The Wire, The Rising Threat Against Shia Muslims in Pakistan
  60. The New Yorker, The Shiite Murders: Pakistan’s Army of Jhangvi
  61. Reliefweb, Brutal sectarian violence against Shias continues unabated
  62. The Wire, The Rising Threat Against Shia Muslims in Pakistan
  63. The New Yorker, The Shiite Murders: Pakistan’s Army of Jhangvi
  64. Reliefweb, "Brutal sectarian violence against Shias continues unabated", Relief website.
  65. South Asia Terrorism Portal,
  66. The New Yorker, The Shiite Murders: Pakistan’s Army of Jhangvi
  67. Reliefweb, "Brutal sectarian violence against Shias continues unabated", Relief website.
  68. Shiitnews, 11 years passed since martyrdom of Shaheed Askari Raza
  69. Reliefweb, Brutal sectarian violence against Shias continues unabated
  70. Reliefweb, Brutal sectarian violence against Shias continues unabated
  71. Reliefweb, Brutal sectarian violence against Shias continues unabated
  72. Reliefweb, Brutal sectarian violence against Shias continues unabated
  73. Stanford University, Sipah-e-Sahaba Pakistan
  74. The Express Tribune, Agha Ziauddin’s killer shot dead
  75. Stanford University, Sipah-e-Sahaba Pakistan
  76. Stanford University, Sipah-e-Sahaba Pakistan
  77. Stanford University, Sipah-e-Sahaba Pakistan
  78. Stanford University, Sipah-e-Sahaba Pakistan
  79. Stanford University, Sipah-e-Sahaba Pakistan
  80. Stanford University, Sipah-e-Sahaba Pakistan
  81. South Asia Terrorism Portal, Sipah-e- Sahaba Pakistan (SSP) Pakistan
  82. َUnited States Institute for Peace, "Iraq Timeline: Since the 2003 War", USIP website.
  83. Reuters, "Suicide attack in Iraq's Sadr City kills at least 35, wounds dozens -sources" Reuters website
  84. مصطفایی، «فهرست روزشمار از جنایات داعش»، مندرج در وبگاه بازده.
  85. مصطفایی، «فهرست روزشمار از جنایات داعش»، مندرج در وبگاه بازده.
  86. باشگاه خبرنگاران جوان، «روسیا الیوم: شمار قربانیان انفجار حله عراق به 100 نفر افزایش یافت/ العالم: 60 ایرانی در میان شهدا»، وبگاه باشگاه
  87. Reuters, "Bomb attacks kill more than 70 Shi'ites across Iraq", Reuters website.
  88. «عوامل حادثه تروریستی بصره دستگیر شدند»، در تارنمای ابنا.
  89. Reliefweb, "Chronology - The deadliest bomb attacks in Iraq", Relief website.
  90. Reliefweb, "Chronology - The deadliest bomb attacks in Iraq", Relief website.
  91. Mustansiriya University in central Baghdad
  92. خبرگزاری فارس، «اولین حمله تکفیری‌ها به سامرا/ حرم امامین عسکریین (ع) چگونه تخریب شد؟ +عکس و فیلم»، وبگاه خبر گزاری
  93. Reliefweb, "Chronology - The deadliest bomb attacks in Iraq", Relief website.
  94. Reliefweb, "Chronology - The deadliest bomb attacks in Iraq", Relief website.
  95. Reliefweb, "Chronology - The deadliest bomb attacks in Iraq", Relief website.
  96. Reliefweb, "Chronology - The deadliest bomb attacks in Iraq", Relief website.
  97. Reliefweb, "Chronology - The deadliest bomb attacks in Iraq", Relief website.
  98. Reliefweb, "Chronology - The deadliest bomb attacks in Iraq", Relief website.
  99. Reliefweb, "Chronology - The deadliest bomb attacks in Iraq", Relief website.
  100. Reliefweb, "Chronology - The deadliest bomb attacks in Iraq", Relief website.
  101. Reliefweb, "Chronology - The deadliest bomb attacks in Iraq", Relief website.
  102. Reliefweb, "Chronology - The deadliest bomb attacks in Iraq", Relief website.
  103. Reliefweb, "Chronology - The deadliest bomb attacks in Iraq", Relief website
  104. Reliefweb, "Chronology - The deadliest bomb attacks in Iraq", Relief website
  105. Reliefweb, "Chronology - The deadliest bomb attacks in Iraq", Relief website
  106. Aljazeera,Deadly bomb blast near Damascus Shia shrine ahead of Ashura, Aljazeera website
  107. مصطفایی، «فهرست روزشمار از جنایات داعش»، مندرج در وبگاه بازده.
  108. مصطفایی، «فهرست روزشمار از جنایات داعش»، مندرج در وبگاه بازده.
  109. مصطفایی، «فهرست روزشمار از جنایات داعش»، مندرج در وبگاه بازده.
  110. Reuters, "Suicide bombers kill 137 in Yemen mosque attacks", Reuters website.
  111. «تنظيم "الدولة الإسلامية" يعلن مسؤوليته عن هجوم على مسجد شيعي في مسقط يسفر عن ستة قتلى»، الجزیره.

منابع