فاجعه افشار
فاجعه افشار کشتار شیعیان در محله افشار کابل، پایتخت افغانستان در روزهای ۲۱و۲۲ بهمن ۱۳۷۱ش به دست نیروهای دولت برهانالدین ربانی، به فرماندهی احمدشاه مسعود و با شرکت نیروهای عبد رب الرسول سیاف بود. این واقعه با حمله به مقر عبدالعلی مزاری، رهبر گروه شیعی حزب وحدت اسلامی افغانستان شروع شد و به تصرف بخشی از مناطق این حزب انجامید. در پی این تهاجم، صدها غیرنظامی زن و مرد و کودک هزاره و قزلباش کشته شدند، تجاوز جنسی صورت گرفت، گورهای دستهجمعی ایجاد شد و محله افشار تا چندین سال بهشکل ویرانه باقی ماند. دولت افغانستان عاملان این فاجعه را محاکمه نکرده است.
محله افشار
افشار محلهای شیعهنشین در غرب کابل و در دامنه کوه افشار است و دو دانشگاه پلیتکنیک و تربیت معلم کابل در همسایگی آن قرار دارد. اکثر ساکنان این محله، از شیعیان هزاره و قزلباش هستند.[۱] قبر سیداسماعیل بلخی (۱۲۹۹-۱۳۴۷ش)، روحانی و فعال سیاسی شیعه در این محله واقع شده است.[۲]
پس از سقوط دولت کمونیستی در کابل، مجاهدین افغانستانی]در ۸ اردیبهشت ۱۳۷۱ش، به این شهر وارد شدند و هرکدام کنترل قسمتی را به دست گرفتند. نیروهای حزب وحدت اسلامی افغانستان به رهبری عبدالعلی مزاری در چنداوُل و مناطق شیعهنشین غرب کابل شامل افشار، کارتهسخی و دانشگاه کابل، دِهمَزَنگ و کارتهچهار و کارتهسه تا منطقه برچی و جاده دارالامان مستقر شدند.[۳]
انگیزه و اهداف
پس از سقوط دولت کمونیستی در افغانستان، صبغتالله مجددی تا ۱۰ تیر ۱۳۷۱ش رئیس دولت مجاهدین بود. در این دوره، حزب اتحاد اسلامی به رهبری عبدالرسول سیاف ـ از پشتونهای دارای گرایش وهابی و مرتبط با عربستان ـ با حزب وحدت اسلامی درگیر شد. گفته میشود احمدشاه مسعود، وزیر دفاع و رهبر شورای نظار (از تاجیکها)، نیز در تحریک این درگیریها نقش داشت.[۴] در پایان دوره مجددی، او سیاف را به جنگافروزی علیه شیعیان متهم کرد و جانب حزب وحدت را گرفت.[۵]
با روی کار آمدن برهانالدین ربانی (رهبر حزب جمعیت اسلامی و از فارغالتحصیل الازهر مرتبط با اخوانالمسلمین)، مسعود قدرت بیشتری در وزارت دفاع یافت. از ۲۵ تیر ۱۳۷۱ش نخستین درگیری نیروهای او با سربازان حزب وحدت رخ داد.[۶] سپس مسعود با اتحاد اسلامی سیاف در منطقه پغمان متحد شد[۷] تا که مناطقی از غرب کابل، مخصوصاً کارته سخی و افشار، را از حزب وحدت بگیرد و سیطره ارتباطی بین کابل و مناطق اتحاد اسلامی برقرار کند.[۸]
در دی ۱۳۷۱ش، حدود چهل روز پیش از فاجعه افشار، حزب وحدت اسلامی بهدلیل اعتراض به بیتوجهی دولت ربانی و مسعود نسبت به حقوق شیعیان هزاره، از دولت خارج شد.[۹] در همان زمان، حزب حرکت اسلامی افغانستان به رهبری محمدآصف محسنی (شیعیان غیرهزاره و متحد مسعود)، به ادامه ریاست ربانی رأی داد.[۱۰]
عوامل
در حمله به افشار، احمدشاه مسعود فرمانده اصلی عملیات بود و برهانالدین ربانی و عبدالرسول سیاف بهعنوان رهبران گروههای همکار در آن نقش داشتند.[۱۱] در سطح فرماندهان میانی نیز افرادی چون عبدالله عبدالله، محمدقسیم فهیم، بسمالله محمدی، یونس قانونی، احمدشاه احمدزی و سید حسین انوری (فرمانده نظامی حزب حرکت اسلامی افغانستان، همپیمان دولت) حضور داشتند.[۱۲]
پس از واقعه، برهانالدین ربانی این کشتار را یکی از اشتباهات حکومت خود دانست و گفت که آن را نمیتوان بهطور مستقیم به دولت نسبت داد بلکه به سربازان خودسر مربوط میشود.[۱۳] در ادامهٔ سالها، مسعود در سال ۱۳۸۰ش و ربانی در سال ۱۳۹۰ش کشته شدند. عبدالرسول سیاف بعدها نام حزبش را به دعوت اسلامی افغانستان تغییر داد و دانشگاهی خصوصی به همین نام تأسیس کرد.[۱۴]
سیاف در دوران ریاستجمهوری حامد کرزی و اشرف غنی از چهرههای بانفوذ و مشاوران نزدیک دولت بود.[۱۵] با وجود درخواستهای مکرر از سوی خانوادههای قربانیان و نهادهای حقوقبشری، هیچکدام از عاملان اصلی یا فرعی فاجعه افشار تا امروز بازداشت یا محاکمه نشدند.[۱۶]
تهاجم
در شب ۲۱ بهمن ۱۳۷۱ش، مناطق کارتهسخی، دانشگاه کابل و افشار هدف حملات شدید توپخانه و راکت از سوی نیروهای دولت برهانالدین ربانی قرار گرفتند.[۱۷]
در ساعت ۱ بامداد ۲۲ بهمن ۱۳۷۱ش، نیروهای وابسته به ربانی، احمدشاه مسعود و عبدالرسول سیاف به مؤسسه علوم اجتماعی کابل ـ محل استقرار عبدالعلی مزاری، دبیرکل حزب وحدت اسلامی ـ یورش بردند.[۱۸]
برخی از فرماندهان میانی حزب وحدت، با توافق پنهانی با مسعود و سیاف، از مقاومت خودداری کرده و سنگرهای خود را ترک کردند.[۱۹] در نتیجه، پس از چند ساعت نبرد و مقاومت پراکنده، نیروهای حزب وحدت ناچار به عقبنشینی شدند و نیروهای مهاجم موفق شدند کارتهسخی، دانشگاه کابل و منطقه افشار را بهطور کامل تصرف کنند.[۲۰]
پیامدها
در نتیجه حمله به افشار، شمار زیادی از غیرنظامیان شامل مردان، زنان و کودکان کشته شدند؛ گزارشهایی از تجاوز به زنان و دختران و نیز آتشزدن خانهها منتشر شد.[۲۱] آمار دقیق و رسمی وجود ندارد، اما سید عسکر موسوی شمار کشتهها و مفقودان را حدود ۷۰۰ نفر برآورد کرده است.[۲۲] از نظر نظامی، با این عملیات شورای نظار توانست مناطق افشار، چنداول و سیلو را تصرف کند و بدینترتیب پغمان (پایگاه حزب اتحاد اسلامی) به مناطق تحت کنترل شورای نظار متصل شد.[۲۳]
یک سال بعد، پس از بازپسگیری منطقه توسط حزب وحدت، چندین گور دستهجمعی کشف گردید.[۲۴] تا سال ۱۳۸۴ش، افشار تقریباً به منطقهای ویران تبدیل شده بود و تنها بخشی از ساکنان به آن بازگشتند. در ۲۳ بهمن (روز دوم عملیات)، احمدشاه مسعود در هتل کانتیننتال کابل نشستی با حضور فرماندهان خود و نیز ربانی، سیاف، محسنی، سید حسین انوری و سید ابوالحسن فاضل برگزار کرد و دستور توقف کشتار و غارت را صادر نمود، اما گزارش شده که این اقدامات تا پایان روز ادامه داشت.[۲۵] همچنین ژنرال حمیدگل، رئیس ستاد ارتش پاکستان، وارد کابل شد و از طرفهای درگیر خواست آتشبس موقت امضا کرده و برای گفتوگوهای صلح به اسلامآباد سفر کنند.[۲۶]
پانویس
- ↑ موسوی، هزارههای افغانستان، ۱۳۸۷ش، ص۲۵۸.
- ↑ «سیری در زندگی و مبارزات علامه شهید سید اسماعیل بلخی»، خبرگزاری فارس.
- ↑ موسوی، هزارههای افغانستان، ۱۳۸۷ش، ص۲۵۸.
- ↑ خلوصی، شیعیان افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص۲۸۴و۲۸۵.
- ↑ بینش، شیعیان افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص۴۲۰.
- ↑ خلوصی، شیعیان افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص۳۱۶و۳۱۷.
- ↑ خلوصی، شیعیان افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص۳۱۶و۳۱۷.
- ↑ گزارش «پروژه عدالت برای افغانستان»، ص۷۱ تا ۷۷.
- ↑ خلوصی، شیعیان افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص۳۱۹.
- ↑ بینش، شیعیان افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص۴۲۱و۴۲۲.
- ↑ موسوی، هزارههای افغانستان، ۱۳۸۷ش، ص۲۵۸و۲۵۹.
- ↑ گزارش «پروژه عدالت برای افغانستان»، ص۷۱ تا ۷۷.
- ↑ موسوی، هزارههای افغانستان، ۱۳۸۷ش، ص۲۵۸و۲۵۹.
- ↑ «رسول سیاف؛ از سالهای جهاد تا حضور در پارلمان»، بیبی سی
- ↑ «چگونگی ساختار شورای عالی مصالحه ملی؛ محور گفتگوی غنی، عبدالله، کرزی و سیاف»، خبرگزاری اسپوتنیک؛ «در دیدار رئیس مصالحه ملی با رهبران سیاسی اخرین وضعیت شورای مصالحه ملی و گفت گوی صلح بررسی شد»، خبرگزاری شفقنا.
- ↑ موسوی، هزارههای افغانستان، ۱۳۸۷ش، ص۲۵۸و۲۵۹.
- ↑ گزارش «پروژه عدالت برای افغانستان»، ص۷۱ تا ۷۷.
- ↑ موسوی، هزارههای افغانستان، ۱۳۸۷ش، ص۲۵۸و۲۵۹.
- ↑ گزارش «پروژه عدالت برای افغانستان»، ص۷۱ تا ۷۷.
- ↑ موسوی، هزارههای افغانستان، ۱۳۸۷ش، ص۲۵۸و۲۵۹.
- ↑ گزارش «پروژه عدالت برای افغانستان»، ص۷۱ تا ۷۷.
- ↑ موسوی، هزارههای افغانستان، ۱۳۸۷ش، ص۲۵۸و۲۵۹.
- ↑ خلوصی، شیعیان افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص۴۲۲.
- ↑ موسوی، هزارههای افغانستان، ۱۳۸۷ش، ص۲۵۸و۲۵۹.
- ↑ گزارش «پروژه عدالت برای افغانستان»، ۲۰۰۵م، ص۷۱ تا ۷۷.
- ↑ خلوصی، شیعیان افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص۴۲۲.
منابع
- موسوی، سید عسکر، هزارههای افغانستان، مترجم اسدالله شفایی، قم، اشک یاس، ۱۳۸۷ش.
- بینش، محمدوحید، فاروق انصاری و محمدحسین خلوصی، شیعیان افغانستان، تهران، مؤسسه اندیشهسازان نور، ۱۳۹۰ش.
- گزارش «پروژه عدالت برای افغانستان»، نشر: ۱۷ژوییه ۲۰۰۵م/۲۶تیر ۱۳۸۴ش، بازدید:۱۰اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
- «سیری در زندگی و مبارزات علامه شهید سید اسماعیل بلخی»، خبرگزاری فارس، نشر:۲۴ تیر ۱۳۹۸ش، بازدید: ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
- «رسول سیاف؛ از سالهای جهاد تا حضور در پارلمان»، بیبیسی، نشر:۲۸ تیر ۱۳۸۸ش، بازدید: ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
- «چگونگی ساختار شورای عالی مصالحه ملی؛ محور گفتگوی غنی، عبدالله، کرزی و سیاف»، خبرگزاری اسپوتنیک، نشر:۹ آذر ۱۳۹۹ش، بازدید:۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
- «در دیدار رئیس مصالحه ملی با رهبران سیاسی اخرین وضعیت شورای مصالحه ملی و گفت گوی صلح بررسی شد»، خبرگزاری شفقنا، نشر:۱۳ آذر ۱۳۹۹ش، بازدید: ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.