فاجعه افشار

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از حادثه افشار)
پرش به: ناوبری، جستجو

فاجعه افشار، کشتار شیعیان در محله افشار کابل، پایتخت افغانستان در روزهای ۲۲و۲۳ بهمن/دلو ۱۳۷۱ش به دست نیروهای دولت برهان‌الدین ربانی، به فرماندهی احمدشاه مسعود و با شرکت نیروهای عبد رب الرسول سیاف بود. این واقعه با حمله به مقر عبدالعلی مزاری، رهبر گروه شیعی حزب وحدت اسلامی افغانستان شروع شد و به تصرف بخشی از مناطق این حزب انجامید. در پی این تهاجم، صدها غیرنظامی زن و مرد و کودک هزاره و قزلباش کشته شدند، تجاوز جنسی صورت گرفت، گورهای دسته‌جمعی ایجاد شد و محله افشار تا چندین سال به‌شکل ویرانه باقی ماند. دولت افغانستان تاکنون از محاکمه عاملان این جنایت، خودداری کرده است.

محله افشار

موقعیت محله افشار در شهر کابل

افشار محله‌ای شیعه‌نشین در غرب کابل و در دامنه کوه افشار است و دو دانشگاه پلی‌تکنیک و تربیت معلم کابل در همسایگی آن قرار دارد. اکثر ساکنین این محله، از شیعیان هزاره و قزلباش هستند.[۱] قبر سیداسماعیل بلخی (۱۲۹۹-۱۳۴۷ش)، روحانی و فعال سیاسی شیعه در این محله واقع شده است.[۲]

پس از سقوط دولت کمونیستی در کابل، مجاهدین افغانستانی در ۸ اردیبهشت ۱۳۷۱ش، به این شهر وارد شدند و هرکدام کنترل قسمتی را به دست گرفتند. نیروهای حزب وحدت اسلامی افغانستان به رهبری عبدالعلی مزاری در چنداوُل و مناطق شیعه‌نشین غرب کابل شامل افشار، کارته سخی و دانشگاه کابل، دِه‌مَزَنگ و کارته چهار و کارته سه تا منطقه برچی و جاده دارالامان مستقر شدند.[۳]

انگیزه و اهداف

احمدشاه مسعود، وزیردفاع دولت ربانی و فرمانده حمله به افشار

ریاست دولت مجاهدین تا ۱۰ تیر/سرطان ۱۳۷۱ش به عهده صبغت‌الله مُجدّدی بود. در این دو ماه، حزب اتحاد اسلامی افغانستان، به‌رهبری عبدالرسول سیاف، که از قوم پشتون بود و تمایلات وهابی و ارتباط با عربستان داشت، درگیری‌های پراکنده را با حزب وحدت اسلامی شروع کرد. گفته شده احمدشاه مسعود، وزیر دفاع، رییس گروه شورای نُظّار و از قوم تاجیک نیز در ایجاد این درگیری، دست داشت.[۴] مجددی در پایان دوره خود، سیاف را به جنگ‌افروزی علیه شیعیان متهم نمود و از حزب وحدت حمایت کرد.[۵]

با شروع حکومت برهان‌الدین ربانی، رهبر حزب جمعیت اسلامی افغانستان و فارغ‌التحصیل الازهر مصر و مرتبط با اخوان‌المسلمین، احمدشاه مسعود تسلط بیشتری بر وزارت دفاع یافت. ۲۵تیر آغاز اولین درگیری نیروهای او با سربازان حزب وحدت اتفاق افتاد.[۶] مسعود سپس با گروه اتحاد اسلامی که در پَغمان، شهر متصل به غرب کابل حضور داشت، برای گرفتن مناطق حزب وحدت متحد شد.[۷] در گزارش «پروژه عدالت برای افغانستان» آورده شده که مسعود می‌خواست با تصرف غرب کابل به‌ویژه کارته‌سخی و افشار، علاوه بر حذف مزاری، راه ارتباطی بین کابل و مناطق حزب اتحاد اسلامی ایجاد کند.[۸]

در دی/جدی ۱۳۷۱ش، حدود چهل روز پیش از فاجعه افشار، به‌دنبال اعتراض شدید رهبران حزب وحدت به ربانی و مسعود که آنان را بی‌توجه به توافقات سیاسی و نیز حقوق و خواسته‌های شیعیان هزاره می‌خواند، این حزب از دولت ربانی خارج شد.[۹] در این زمان، حزب حرکت اسلامی افغانستان به رهبری محمدآصف محسنی، رقیب حزب وحدت، که اکثر رهبران آن، شیعیان غیر هزاره بودند و از متحدین مسعود به‌شمار می‌رفت، به ادامه کار ربانی، به‌عنوان رییس دولت مجاهدین رای داد.[۱۰]

عوامل

برهان الدین ربانی، رییس وقت دولت مجاهدین و از آمران حمله به افشار

در این حمله احمدشاه مسعود بعنوان فرمانده اصلی و برهان‌الدین ربانی و عبدالرسول سیاف فرماندهان گروه‌های همکار بودند.[۱۱] همچنین عبدالله عبدالله، محمدقسیم فهیم، بسم‌الله محمدی، یونس قانونی، احمدشاه احمدزی به همراه سیدحسین انوری، فرمانده نظامی حرکت اسلامی افغانستان به‌عنوان فرماندهان میانی این حمله نام برده شده است.[۱۲]

برهان‌الدین ربانی، این قتل‌عام را به‌عنوان یکی از اشتباهات حکومتش محکوم کرد و آن را به سربازان خودسر نسبت داد.[۱۳] او در ۲۹شهریور ۱۳۹۰ش و احمدشاه مسعود در ۱۸شهریور ۱۳۸۰ش کشته شدند. سیاف، نام حزب خود را به دعوت اسلامی افغانستان تغییر داد و یک دانشگاه خصوصی بنام دعوت تاسیس کرد.[۱۴] سیاف از طرف حامد کرزی و اشرف غنی، رؤسای جمهور سابق افغانستان مورد مشورت و ارتباط بود.[۱۵] دولت افغانستان تاکنون با وجود چندین درخواست قربانیان و سازمان‌های بین‌المللی، از دستگیری و بازداشت عاملان کلان و خرد این کشتار، خودداری کرده است.[۱۶]

تهاجم

عبد رب الرسول سیاف، از آمران حمله به افشار

در شبانگاه ۲۱ بهمن ۱۳۷۱ش کارته‌سخی، دانشگاه کابل و افشار مورد حملات توپخانه و راکت واقع شدند.[۱۷] در ساعت ۱ بامداد ۲۲ بهمن ۱۳۷۱ش/۱۱ فوریه ۱۹۹۳م، مؤسسه علوم اجتماعی کابل، محل حضور عبدالعلی مزاری، دبیرکل حزب وحدت اسلامی، توسط نیروهای برهان‌الدین ربانی، احمدشاه مسعود و عبدالرسول سیاف مورد تهاجم قرار گرفت.[۱۸] برخی از فرماندهان میانی خط مقدم حزب وحدت، به‌خاطر معامله با مسعود و سیاف، از دفاع و مقاومت خودداری کرده و سنگرهای خود را خالی کردند.[۱۹] نیروهای حزب وحدت، پس از چند ساعت مقاومت، به محلات دیگر عقب‌نشینی کردند و سربازان مهاجم، توانستند کارته‌سخی، دانشگاه کابل و افشار را تصرف کنند.[۲۰]

پیامدها

افشار پس از حمله

در نتیجه حمله به افشار، تعدادی غیرنظامی شامل مردان جوان و پیر، زنان و کودکان کشته شدند. به چند زن و دختر تجاوز شد و تعدادی از خانه‌ها به آتش کشیده شد.[۲۱] آمار دقیق و مستندی برای تهاجم به افشار روایت نشده است، سیدعسکر موسوی، پژوهشگر افغان، تعداد قربانیان و مفقودالاثرها را ۷۰۰ نفر نوشته است.[۲۲] با این حمله، شورای نظار توانست افشار، چنداول و منطقه سیلو را تصرف کند و پَغمان، منطقه حزب اتحاد، به مناطق شورای نظار متصل شد.[۲۳] پس از اینکه حزب وحدت توانست یکسال بعد این منطقه را بازپس بگیرد، چندین گور دسته‌جمعی کشف کرد.[۲۴] تا سال ۱۳۸۴ش، افشار تقریبا یک منطقه هموار ویرانه بود. در این سال، اندکی از ساکنین آن به افشار بازگشتند.

مراسم بیست و دومین سالگرد فاجعه افشار در قبرستان افشار

روز دوم عملیات، ۲۳ بهمن، در هتل کانتیننتال کابل، مسعود جلسه‌ای را با حضور فرماندهان خود و برهان‌الدین ربانی، عبدالرسول سیاف، محمدآصف محسنی، سیدحسین انوری و سیدابوالحسن فاضل تشکیل داد و دستور به توقف کشتار و چپاول داد ولی این رفتار تا اخر روز ادامه داشت.[۲۵] همچنین ژنرال حمیدگُل، رییس ستاد ارتش پاکستان وارد کابل شد و از طرفین درگیر خواست آتش‌بس موقت امضاء کنند و برای برقراری صلح به اسلام آباد سفر کنند.[۲۶]

پانویس

  1. موسوی، هزاره‌های افغانستان، ۱۳۸۷ش، ص۲۵۸.
  2. «سیری در زندگی و مبارزات علامه شهید سید اسماعیل بلخی»، خبرگزاری فارس.
  3. موسوی، هزاره‌های افغانستان، ۱۳۸۷ش، ص۲۵۸.
  4. خلوصی، شیعیان افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص۲۸۴و۲۸۵.
  5. بینش، شیعیان افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص۴۲۰.
  6. خلوصی، شیعیان افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص۳۱۶و۳۱۷.
  7. خلوصی، شیعیان افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص۳۱۶و۳۱۷.
  8. گزارش «پروژه عدالت برای افغانستان»، ص۷۱ تا ۷۷.
  9. خلوصی، شیعیان افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص۳۱۹.
  10. بینش، شیعیان افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص۴۲۱و۴۲۲.
  11. موسوی، هزاره‌های افغانستان، ۱۳۸۷ش، ص۲۵۸و۲۵۹.
  12. گزارش «پروژه عدالت برای افغانستان»، ص۷۱ تا ۷۷.
  13. موسوی، هزاره‌های افغانستان، ۱۳۸۷ش، ص۲۵۸و۲۵۹.
  14. «رسول سیاف؛ از سالهای جهاد تا حضور در پارلمان»، بی‌بی سی
  15. «چگونگی ساختار شورای عالی مصالحه ملی؛ محور گفتگوی غنی، عبدالله، کرزی و سیاف»، خبرگزاری اسپوتنیک؛ «در دیدار رئیس مصالحه ملی با رهبران سیاسی اخرین وضعیت شورای مصالحه ملی و گفت گوی صلح بررسی شد»، خبرگزاری شفقنا.
  16. موسوی، هزاره‌های افغانستان، ۱۳۸۷ش، ص۲۵۸و۲۵۹.
  17. گزارش «پروژه عدالت برای افغانستان»، ص۷۱ تا ۷۷.
  18. موسوی، هزاره‌های افغانستان، ۱۳۸۷ش، ص۲۵۸و۲۵۹.
  19. گزارش «پروژه عدالت برای افغانستان»، ص۷۱ تا ۷۷.
  20. موسوی، هزاره‌های افغانستان، ۱۳۸۷ش، ص۲۵۸و۲۵۹.
  21. گزارش «پروژه عدالت برای افغانستان»، ص۷۱ تا ۷۷.
  22. موسوی، هزاره‌های افغانستان، ۱۳۸۷ش، ص۲۵۸و۲۵۹.
  23. خلوصی، شیعیان افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص۴۲۲.
  24. موسوی، هزاره‌های افغانستان، ۱۳۸۷ش، ص۲۵۸و۲۵۹.
  25. گزارش «پروژه عدالت برای افغانستان»، ۲۰۰۵م، ص۷۱ تا ۷۷.
  26. خلوصی، شیعیان افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص۴۲۲.

منابع