سبع المثانی
 ناس فاتحه بقره  | |
 | |
| شماره سوره | ۱ |
|---|---|
| جزء | ۱ |
| نزول | |
| ترتیب نزول | ۵ |
| مکی/مدنی | مکی |
| اطلاعات آماری | |
| تعداد آیات | ۷ |
| تعداد کلمات | ۲۹ |
| تعداد حروف | ۱۴۳ |
سَبْعُ الْمَثانِی (هفتتای تکرارشونده) از نامهای سوره حمد است.[۱] دلیل این نامگذاری، داشتن هفت آیه و تکرار مکرر آن در نمازهای یومیه ذکر شده است.[۲] دلایل دیگر عبارتند از: دوبار نازل شدن این سوره، یک بار در مکه و یک بار در مدینه[۳] و تشکیل شدن از دو بخشِ حمد الهی و تقاضای بندگان.[۴]
تعبیر «سَبْعاً مِنَ الْمَثانی» در آیه «وَ لَقَدْ آتَیناک سَبْعاً مِنَ الْمَثانی وَ الْقُرْآنَ الْعَظیمَ» آمده است. بر اساس گزارشی، شأن نزول این آیه به ورود هفت قافله تجاری برای یهودِ بنیقریظه و بنینضیر با بار پارچه، عطر و جواهر به مدینه اشاره دارد. مسلمانان با دیدن این قافلهها گفتند اگر این اموال برای ما بود، قوی و توانگر میشدیم و در راه خدا انفاق میکردیم. پس از آن، این آیه نازل شد و پیامبر(ص) فرمود: هفت آیه به شما دادم که از این هفت قافله بهتر است.[۵]
دیدگاههای تفسیری
- هفت سوره آغازین قرآن:«سبع» به هفت سوره آغازین قرآن و «مثانی» به خود قرآن اشاره دارد.[۶] مرتضی مطهری، دلیل نامگذاری قران به سبع المثانی را همراهی بشارت (نوید) و انذار (اخطار) میداند.[۷]
- هفت صحیفه نازلشده بر انبیاء[۸]
- هفت امر شامل امر، نهی، بشارت، انذار، امثال، شمارش نعمتها و اخبار امتها.[۹]
- چهارده معصوم: بر اساس برخی روایات، منظور از «دو هفتتا»، چهارده معصوم (پیامبر(ص)، حضرت فاطمه و ائمه(ع)) هستند.
- سوره حمد: علامه طباطبایی معتقد است «سبع المثانی» فقط بر سوره حمد دلالت دارد و سایر اقوال در این زمینه فاقد دلیل روشنی از قرآن یا روایات هستند.[۱۰]
پانویس
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۲، ص۱۹۱.
- ↑ عیاشی، تفسیر عیاشی، ۱۳۸۰ ق، ج۱، ص۱۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۱، ص۱۲۹.
- ↑ خویی، البیان، دار الزهراء، ج۱، ص۴۱۸.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۱۷.
- ↑ واحدی نیشابوری، اسباب النزول، ۱۴۱۱ق، ص۲۷۶.
- ↑ عیاشی، تفسیر عیاشی، ۱۳۸۰ ق، ج۱، ص۱۹.
- ↑ مطهری، سیری در سیره نبوی، ۱۴۰۲ش، ص۱۸۱؛ مطهری، آشنایی با قرآن، ۱۴۰۲ش، ج۱۱، ص۱۰۳.
- ↑ آلوسی، روح المعانی، بیروت، ج۱۴، ص۷۸.
- ↑ آلوسی، روح المعانی، بیروت، ج۱۴، ص۷۸.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۶، ص۲۰۰.
- ↑ کلیات آثار و اشعار شیخ بهایی - بدون تحریف؛ خوابنامه (تعبیر خواب منظوم شیخ بهائی).
منابع
- آلوسی، محمود، روح المعانی، افست بیروت، بیتا.
- ابوعبیده، معمر بن مثنی، مجاز القرآن، تحقیق فؤاد سزگین، قاهره، ۱۹۶۲م.
- خویی، سید ابوالقاسم، البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دارالزهراء، بیتا.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی التفسیر القرآن، دارالمعرفة، بیروت، ۱۴۰۸ق.
- علامه طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، تهران مکتبه العلمیه، ۱۳۸۰ق.
- مطهری، مرتضی، آشنایی با قرآن، نشر صدرا، ۱۴۰۲ش، ۱۴۴۵ق.
- مطهری، مرتضی، سیری در سیره نبوی، نشر صدرا، ۱۴۰۲ش، ۱۴۴۵ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۷۳ش.
- واحدی نیشابوری، علی بن احمد، اسباب النزول، تحقیق: کمال بسیونی زغلول، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۱ق.
- کلیات آثار و اشعار شیخ بهایی - بدون تحریف؛ خوابنامه (تعبیر خواب منظوم شیخ بهائی)..