گرجستان

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
گرجستان(به روسی گروزیا)
گرجستان.png
اطلاعات عمومی
دین رسمی مسیحیت
جمعیت کل ۴۴۶۹۲۰۰
مساحت ۶۹۷۰۰ کیلومتر مربع
حکومت جمهوری
پایتخت تفلیس
اسلام
پیشینه اسلام خلافت خلیفه سوم
آمار شیعیان
جمعیت بیش از ۵۰۰،۰۰۰ نفر
درصد به جمعیت کشور ۱۰
درصد به جمعیت مسلمانان ۵۰
احزاب و گروه‌های شیعی
فرق اثناعشری
مراکز شیعی
مراکز علمی شعبه جامعة المصطفی العالمیه • مدرسه امام رضا(ع) (مارنئولی) • مدرسه علمیه رسول اکرم(ص)(تفلیس)
زیارتگاه‌ها مقبره سید لر
مساجد مسجد جامع تفلیس • مسجد امیرالمومنین مارنئولی
مؤسسات فرهنگی آل البیت • خیریه ایمان • حکمت اهل بیت(ع) • جمعیت الزهراء(س) • مجمع محلی اهل بیت
مناطق شیعه‌نشین تفلیسمارنئولیگاردابانی

گرجستان(Georgia)، کشوری در قفقاز که بین دریای سیاه و خزر قرار گرفته است، بیشتر ساکنان آن را مسیحیان ارتدوکس تشکیل می‌دهند. این کشور حدود ۵ میلیون جمعیت دارد. آمارهای مختلفی از جمعیت مسلمانان در این کشور وجود دارد، برخی مراکز جمعیت آنان را بیش از ۲۰ درصد مردم این کشور دانسته‌اند، نیمی از مسلمانان را شیعیان و نیم دیگر را سنی‌ها تشکیل می‌دهند. گرجستان در گذشته جزو ایران بوده است که بر اساس قرارداد گلستان از این کشور جدا شده است.

اطلاعات عمومی

گرجستان به فارسی، آذری و ترکی«گرجستان»، به زبان انگلیسی «Georgia»، به زبان روسی «گروزیا» و به زبان عربی جرجیا[۱] در ناحیه قفقاز جنوبی که در خط اتصال اروپای شرقی و آسیای غربی است، قرار دارد. این کشور از غرب به دریای سیاه، از شمال به روسیه، از طریق جنوب به ترکیه و ارمنستان و از شرق به جمهوری آذربایجان محدود است. گرجستان ۶۹۷۰۰ کیلومتر مربع وسعت دارد و جمعیتش حدود پنج میلیون نفر است.[۲]

سراسر غرب گرجستان نیز دریای سیاه واقع است. از این رو می‌توان روسیه، اوکراین، رومانی، بلغارستان و ترکیه را همسایگان دریایی گرجستان نیز قلمداد کرد.[۳]

گرجستان شامل دو جمهوری خودمختار آبخازیا (در شمال غرب) و جمهوری خودمختار آجارا (در جنوب غرب) و ۹ استان است. تفلیس، کوتائیسی، بندر باتومی، روستاوی، بندر پوتی، زوگدیدی، تلاوی، گوری، روستاوی، سوخومی(مرکز آبخازیا)، تسخینوالی (مرکز اوستیای‌ جنوبی)، مارنئولی (شیعه‌نشین)، گاردابانی (شیعه‌نشین) از مهمترین شهرهای گرجستان‌اند. خط و زبان رسمی و غالب گرجی است؛ ولی زبان روسی هم رایج اما رو به افول است.[۴]

جمعیت

بر اساس آمار ۲۰۱۰ گرجستان ۴،۴۶۹،۲۰۰ جمعیت داشته است، جمعیت تفلیس پایتخت آن نیز،۱،۱۵۲،۰۰۰ نفر است؛ طبق آمار رسمی، گرجی‌ها ۸/۸۳ درصد،‌ ارامنه ۵/۷ درصد، روس‌ها ۵/۱ درصد، آذری‌ها ۵/۶ درصد، آبخازها ۱/۰ درصد و اوست‌های قفقازی ۹/. درصد جمعیت گرجستان را تشکیل می‌دهند. البته این آمارها از سوی اقوام و مذاهب اقلیت، نادرست دانسته شده. بنابراین با توجه به وجود اقوامی مانند: چچن، اینگوش، آوار، لزگی، کردهای یزیدی و... گفته می‌شود که در آمار رسمی در خصوص کثرت جمعیت گرجی‌ها اغراق شده و سایر اقوام و ادیان کمتر نشان داده شده‌اند. مشهور این است که آذری‌ها ۷ درصد جمعیت را تشکیل می‌دهند، ولی خود آذری‌ها تعداد خود را به مراتب بیشتر می‌دانند.[۵]

ادیان و مذاهب




Circle frame.svg

پراکندگی ادیان در گرجستان      مسیحیان ارتدوکس (۸۳٫۹٪)     مسلمان (۹٫۹٪)     مسیحیان ارمنی (۳٫۹٪)     مسیحیان کاتولیک (۰٫۹٪)     دیگر (۱٫۴٪)

بر اساس آمار سال ۲۰۰۲ میلادی، اکثر مردم گرجستان، (حدوداً ۸۳.۹٪)، مسیحی بوده و پیرو کلیسای ارتدکس گرجی هستند. ۹.۹ درصد مسلمان، ۳.۹ درصد مسیحی ارمنی، ۰.۹ درصد کاتولیک رومی نیز در این کشور زندگی می‌کنند، بعد از ارتدکس، اسلام بزرگترین اقلیت دینی گرجستان محسوب می‌شود. جمعیت مسلمانان را آذربایجانی‌های گرجستان و دیگر اقوام ساکن در این کشور از جمله آجاریا تشکیل می‌دهند.[۶]

مسیحیت

گرجستان پس از ارمنستان و روم سومین کشوری است که مسیحیت را به عنوان دین رسمی برگزید.[۷] این کشور از اولین مناطقی بود که در قرن چهارم میلادی به مسیحیت روی آورد، و حدود ۸۰ درصد جمعیتش را مسیحیان ارتودکس تشکیل می‌دهند.[۸]

اسلام

ورود اسلام به گرجستان به دوره حکومت خلیفه سوم بازمی‌گردد که مسلمانان با لشکرکشی به قفقاز، توانستند شرق گرجستان را فتح کنند و در تفلیس مستقر شوند.[۹]

در سده ۷ میلادی یا ۱ قمری با ورود عرب‌ها به گرجستان و تصرف تفلیس و سپس تاسیس امارت تفلیس در سده ۸-۷ میلادی یا ۲ قمری، باعث استقرار مسلمانان در این شهر گردید. پس از ویرانی‌های مکرر تفلیس توسط مغولها و سپس تیمور لنگ، اولین مسجد در سده ۱۶ میلادی یا ۱۰ قمری ساخته شد. در ۱۵۲۲ میلادی یا ۹۲۸ قمری در سمت راست رودخانه کر و در محل کلیسای خراب شده، مسجد شیعیان با مرمت و تزیینات بسیار زیبا ساخته شد که در ۱۹۵۸ میلادی، توسط دولت کمونیستی شوروی تخریب شد.[۱۰]

در سال‌های ۱۷۳۵-۱۷۲۳ میلادی یا ۱۱۴۷-۱۱۳۵ قمری در دوره کوتاه‌ مدت سلطه عثمانی‌ها بر تفلیس، مسجد سنی‌ها ساخته شد و در اواسط همان سده با دستور نادر شاه نابود گردید که در سال‌های ۱۸۵۱-۱۸۴۶ میلادی یا ۱۲۲۹-۱۲۲۴ شمسی ترمیم گردید. در پایان سده ۱۹ میلادی این مسجد هم خراب شد. اما متعاقبا در همان محل مسجدی ساخته شد که تنها مسجد تفلیس است و در آن مسلمانان سنی و شیعی کنار هم فعالیت می‌کنند.[۱۱] بیشتر مسلمانان روستانشین هستند و به شغل‌های روستایی مشغول‌اند. بیشتر آنان، پس از تحصیلات دبیرستانی به سراغ مشاغل آزاد می‌روند؛ اما دانشگاهیان فعال نیز در بین مسلمانان یافت می‌شوند.

اسلام در گرجستان بزرگترین اقلیت دینی است که حدود ۲۰درصد جمعیت را در برمی‌گیرد. جمعیت مسلمانان را عمدتاً آذر‌ی‌ها تشکیل می‌دهند که در حدود نیمی از آن‌ها، یعنی۱۰ درصد جمعیت گرجستان (تقریباً پانصدهزار نفر) شیعه اثنی عشری هستند. روس‌های ساکن گرجستان، ارامنه آپوستولیک و ژرمن‌های پروتستان از دیگر اقلیت‌های این کشور هستند.[۱۲]

گرجستان مسیحی از اوان قرون وسطی همواره ارتباطات و مواجهات چشمگیری با جهان اسلام داشته‌است. ارتباط با جهان اسلام مستلزم آگاهی از اسلام و عناصر اسلامی که نقش مهمی در روابط بین الملل امروز دارد، می‌باشد.

مصالح و منافع ژئوپولتیک گرجستان، جوامع اسلامی موجود در گرجستان، عنصر افزایش تاثیر اسلام بر فرآیندهای سیاسی – مذهبی جهان و رشد هویت دینی شهروندان مسلمان کشورهای شوروی سابق همه و همه عامل مشوق محققان گرجی تاریخ اسلام می‌باشد. در مطالعات تاریخی اتحاد شوروی و متعاقب آن در گرجستان شوروی و در شرایط سانسور ایدئولوژیک، قرآن و دیگر منابع فقه اسلامی مورد مطالعه قرار نمی‌گرفت.

از این رو در طی سال‌های متمادی، اسلام شناسی گرجی و به ویژه منشورات مربوط به موضوعات دینی، برآورنده نیازهای تبلیغات ضد دینی بوده و بر اساس رویکردی منفی و ساده انگارانه به اسلام شکل گرفته بود.[۱۳]

شیعیان

۲۰ درصد جمعیت گرجستان را مسلمانان تشکیل می‌دهند، بیش از نیمی مسلمانان، شیعه هستند. شیعیان گرجستان، اکثراً اصالت آذری دارند و عمدتاً در شهرهای تفلیس، مارنئولی و گاردابانی زندگی می‌کنند. آنان در مجموع ۱۰۰ مسجد و حسینیه دارند، و عقدهای خود را در مساجد می‌خوانند.[۱۴] [۱۵]

تفلیس (پایتخت گرجستان)، مارنئولی و گاردابانی شیعه‌نشین بوده و به ترتیب بالاترین آمار شیعه را دارند. شیعیان در این مناطق مراکزی دارند. موسسه آل البیت وابسته به دفتر آیت الله سیستانی در گرجستان فعالیت چشمگیری دارد و مرکز آن در تفلیس قرار دارد. شیعیان این کشور با اهل سنت رابطه نسبتا خوبی دارند و مسجد جامع تفلیس با دو محراب شیعه و سنی نمایانگر اتحاد آنان است.

شیعیان تفلیس

نوشتار اصلی: تفلیس
عزاداری محرم در گرجستان

تفلیس پایتخت و به عروس قفقاز معروف است. این شهر بر اساس آمارهای رسمی ۳۵۰ کیلومتر مربع وسعت و حدود ۱،۱۵۲،۰۰۰ نفر جمعیت دارد. تفلیس از مراکز سیاسی، علمی، فرهنگی و اقتصادی قفقاز است. در طول تاریخ محل تقاطع و اتصال تجاری و فرهنگی ایران با فرنگ بوده است. محل زندگی و مدفن میرزا فتحعلی آخوندوف در این شهر واقع است. بسیاری از کتب و جراید دوران مشروطیت در تفلیس چاپ و به ایران منتقل می‌شد. این شهر محل عبور ایرانیانی بود که به فرنگ عزیمت می‌کردند؛ از این رو در خاطرات مکتوب این اشخاص مانند ناصرالدین شاه قاجار، به اوصاف تفلیس، اشاراتی شده است.[۱۶]

شیعیان مارنئولی

نوشتار اصلی: مارنئولی

مارنئولی در ۳۵ کیلومتری تفلیس است و از آن به پایتخت شیعه در گرجستان یاد می‌شود، تقریباً جمعیت حدود ۱۳۰ هزار نفری‌ آن شیعه هستند. این شهر حدود هفتاد روستای تابعه دارد که قریب به اتفاق آنها مسجد و امام جماعت محلی دارند.[۱۷]

گاردابانی

گاردابانی، از شهرهای شیعه‌نشین گرجستان است و حدود ۴۰،۰۰۰ شیعه در آن زندگی می‌کنند.[۱۸]

جمعیت شیعیان

جمعیت کل مسلمانان شیعیان درصد شیعیان سال منبع
حدود ۶.۰۰۰.۰۰۰ ۱.۲۰۰.۰۰۰ ۲۰ ۲۰۰۸ مجمع جهانی اهل بیت
۴.۶۳۰.۸۴۱ ۴۲۳.۰۰۰ ۱۰۶.۰۰۰ - ۶۳.۰۰۰ ۱.۳ - ۲.۲ ۲۰۰۹ انجمن دین و زندگی اجتماعی مؤسسه PEW[۱۹]

مؤسسات شیعی

مسجد امیرالمومنین در مارنئولی
  • مؤسسه خیریه ایمان در تفلیس که در زمینه آموزش‌های غیر حضوری اسلامی فعالیت می‌کند.
  • مؤسسه حکمت اهل بیت(ع)(مؤسسه الحکمه) در گاردابانی؛ وابسته به دفتز آیت الله سید سعید حکیم
  • جمعیت الزهراء(س) در شهر گاردابانی، برای فعالیت‌های زنان مسلمان
  • مؤسسه اهل بیت(ع) (مجمع محلی اهل بیت)در مارنئولی وابسته به مجمع جهانی اهل بیت
  • انجمن جوانان مسجد امام علی(ع) در مارنئولی[۲۱]

مساجد شیعیان

مسجد جامع تفلیس دارای دو محراب شیعه و سنی
  • مسجد جامع تفلیس؛ این مسجد با دو محراب شیعیان و اهل سنت، نماد وحدت شیعه و اهل سنت در گرجستان است، این مسجد سابقه ۴۰۰ ساله دارد و بر دیوارهای احادیثی مانند حدیث مدینه العلم و ثقلین نگاشته شده است. این مسجد توسط شیعیان اداره می‌شود و نماز جمعه آن توسط اهل سنت برگزار می‌شود.
  • مسجد امیرالمؤمنین(ع) در مارنئولی: این مسجد حدود دویست سال قدمت دارد و پس از سقوط کمونیسم بازسازی شده است.
  • مسجد مراغه در گاردابانی، قبل از انقلاب اسلامی ایران به وسیله ایرانیان مراغه‌ای تأسیس شده است.
  • مسجد خوئی، اکنون متروکه است.
  • مسجد اهل بیت(ع) در منطقه سوغانلو از توابع تفلیس که به همت آیت‌الله‌العظمی سید سعید حکیم ساخته شده است. این منطقه حدود ۴۰،۰۰۰ شیعه دارد.
  • مسجد حضرت رسول(ص) در ده کیلومتری مارنئولی.
  • مسجد امام حسین(ع) در مارنئولی، این مرکز حدود صد و پنجاه سال سابقه دارد و به دست یک روحانی تحصیل‌کرده ایران ساخته شده است؛ در دوره کمونیست‌ها به خرابه‌ای تبدیل شده بود، که به وسیله دفتر آیت الله سیستانی بازسای شده است.[۲۲]

مراکز شیعی

مقبره سید لر در مارنئولی
  • مدرسه ایرانیان مقیم گرجستان؛ علاوه بر آموزش محصلان ایرانی مقیم گرجستان، انواع مراسم دینی و برنامه‌های ایرانیان در آن برگزار می‌شود.
  • مدرسه ترک‌ها
  • جامعة المصطفی العالمیه نیز شعبه‌ای در این کشور راه‌اندازی کرده است.
  • مدرسه امام رضا(علیه‌السلام) در مارنئولی زیر نظر جامعه المصطفی العالمیه فعالیت می‌کند.
  • مدرسه علمیه رسول اکرم(ص) وابسته به جامعه المصطفی العالمیه در تفلیس، آمار شیعیان در این منطقه بیش از چهل هزار نفر است.
  • مقبره سید لر در مارنئولی؛ سید لر مقبره چندتن از سادات خویی مقیم گرجستان است که دارای کرامت و مورد اعتنای مردم منطقه بودند. مؤسسه آل‌البیت، ضریحی برای این مقبره ساخته است و با کمک افرادی از روسیه، ایران، ترکیه و آذربایجان بنایی بر آن احداث شده است. نمای این حرم توسط ستاد عتبات عالیات قم طراحی شده است.[۲۳]

رابطه حکومت با شیعیان

شیعیان گرجستان در زمان ریاست جمهوری «ادوارد شوارد نادزه» از تحرک و آزادی دینی بیشتری برخوردار بودند؛ اما در سال‌های اخیر، تلاش‌هایی برای محدود کردن فعالیت‌های مذهبی آنان صورت می‌گیرد. یکی از طرح‌های تازه‌ای که حکومت جدید برای کنترل مسلمانان اجرا کرده است، اداره جامعه روحانیت است. بر اساس این طرح تمام فعالیت‌های مسلمانان تحت نظر است؛ مثلا حکومت مدیریت حج را به دست گرفته و سالانه برای تعداد خاصی از مردم یا روحانیون خاص ویزای حج صادر می‌کند.[۲۴]

رابطه شیعیان با اهل سنت

به گفته فعالان محلی، شیعیان و اهل سنت در گرجستان رابطه نسبتاً خوبی دارند، مسجد جامع تفلیس نماد وحدت شیعه و اهل سنت در گرجستان است.اهل سنت در برخی از مظاهر مذهبی به ویژه عزاداری‌ها با شیعیان همراه هستند و این به‌خاطر عدم نفوذ و فعالیت وهابیون در آن کشور است، اگر چه به گفته آنان در آنجا نیز نشانه‌هایی از فعالیت وهابیان نمایان شده است.[۲۵]

روابط با ایران

گرجستان در بسیاری از دوران تاریخ، جزء قلمرو ایران بوده است، یا وابستگی مستقیم با ایران داشته و یا خراج پرداخت نموده و تحت الحمایه بوده است. پس با انعقاد قراداد گلستان در ۱۲۲۸ق ‎۱۸۱۳م،‎ تمامی قفقاز، از جمله اران و شروان (جمهوری آذربایجان)، ارمنستان و گرجستان از ایران جدا شد.[۲۶]

اوج رشد روابط ایران و گرجستان به دوره صفوی برمی‌گردد. مادر بیشتر شاهان ایران، گرجی بودند و گرجی‌ها نیز در نظام صفویه، بسیاری از مناصب را در اختیار داشتند. در سده ۱۹ میلادی در دوران روسیه تزاری روابط ایران و گرجستان کم‌رنگ شد و در دوره شوروی تقریباً قطع شد؛ اما در دهه ۹۰ قرن۲۰ میلادی پس از استقلال گرجستان، روابط دو کشور آغاز شد.

بدنبال فروپاشی شوروی در ۱۹۹۱، جمهوری اسلامی ایران از اولین کشورهایی بود که استقلال گرجستان را به رسمیت شناخت. پس از گذشت چندماه از استقلال گرجستان، روابط دیپلماتیک بین دو کشور برقرار شد. ایران همواره از استقلال، حاکمیت و تمامیت ارضی گرجستان پشتیبانی کرده است.[۲۷]

پانویس

  1. سفارت ایران در گرجستان
  2. مهدی‌پور
  3. مرتضی اشرافی، کشورشناسی گرجستان، پژوهشگاه بین المللی المصطفی (ص)، ۱۳۹۴
  4. سفارت ایران در گرجستان
  5. سفارت ایران در گرجستان
  6. Georgia, from CIA World Factbook. احمدی لفورکی و میررضوی، راهنمای منطقه خزر و کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی، ۵۸۱.
  7. سفارت ایران در گرجستان
  8. مهدی‌پور
  9. مهدی‌پور
  10. سفارت ایران در گرجستان
  11. سفارت ایران در گرجستان
  12. مهدی‌پور
  13. مرتضی اشرافی، کشورشناسی گرجستان، پژوهشگاه بین‌المللی المصطفی(ص)، ۱۳۹۴
  14. مهدی‌پور
  15. خبرگزاری ابنا؛ وضعیت شیعیان گرجستان
  16. سفارت ایران در گرجستان؛ گرجستان، انتشار، ۱۰ مرداد ۱۳۹۱ش، بازبینی: ۲۵ دی ۱۳۹۵ش
  17. مهدی‌پور
  18. مهدی‌پور
  19. مجمع جهانی اهل بیت
  20. آل البیت در گرجستان.
  21. مهدی‌پور
  22. مهدی‌پور
  23. مهدی‌پور
  24. مهدی‌پور
  25. مهدی‌پور
  26. مهدی‌پور
  27. سفارت ایران در گرجستان

پیوند به بیرون