مقاله قابل قبول
پیوند کم
رده ناقص
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
کپی‌کاری از منابع خوب
استناد ناقص
شناسه ارزیابی نشده
عدم جامعیت
نیازمند خلاصه‌سازی

قرقیزستان

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
قرقیزستان
موقعیت قرقیزستان.png
اطلاعات عمومی
جمعیت کل ۵.۴۸۲.۰۰۰ نفر
مساحت ۱۹۹.۹۰۰ کیلومتر مربع
حکومت جمهوری پارلمانی
پایتخت بیشکک
ادیان(درصد) اسلام (۷۵ درصد)، مسیحیت (۲۰ درصد)، سایر ادیان (۵ درصد)
اسلام
پیشینه اسلام بین قرن ۹ تا ۱۲
جمعیت مسلمانان ۴.۱۰۰.۰۰۰ نفر
آمار شیعیان
جمعیت کمتر از ۱۰۰ هزار نفر
مراکز شیعی
زیارتگاه‌ها قدم جای (محل اقامت امام علی)
مساجد مسجد امام علی (ع) در بیشکک
مؤسسات فرهنگی بنیاد کوثر


جمهوری قرقیزستان، در شمال شرق آسیای مرکزی در ناحیه تیانشان و جنوب خاوری ارتفاعات پامیر-آلای. آغاز نفوذ اسلام در بین قرقیز‌ها مربوط به قرون ۱۲-۹ است. شیعیان قرقیزستان از آذربایجانی‌های شوروی سابق هستند که در سال‌های فشار استالینی به این مناطق کوچانده شدند. تعداد آذربایجانی‌ها در قرقیزستان بر اساس آمارهای رسمی بالغ بر چهارده هزار نفر است، ولی بر اساس گفته آذری‌ها، تنها تعداد هفت هزار نفر از آنها شیعه هستند. شهرهای مهم شیعی قرقیزستان عبارتند از بیشکک، کانت، توقماق، اوش، و قارابالتا. پنج مسجد بزرگ شیعیان در بیشکک، پایتخت قرقیزستان وجود دارد.

جغرافیا و جمعیت

جمهوری قرقیزستان در شمال شرق آسیای مرکزی در ناحیه تیانشان و جنوب خاوری ارتفاعات پامیر-آلای قرار دارد. مساحت قرقیزستان ۱۹۸.۵۰۰ کیلومتر مربع است که از لحاظ مساحت، مقام چهارم را در میان کشورهای آسیای مرکزی داراست. طول مرزهای این جمهوری بیش از ۴۵۰۰ کیلومتر است. بیش از سه چهارم این سرزمین پوشیده از کوه‌های برفگیر است که در میان آن، رودخانه‌ها و آبگیرهای متعدد به چشم می‌خورد. آب و هوای قرقیزستان، معتدل کوهستانی و دارای بهار و تابستانی معتدل و زمستان‌های سرد و سخت است.[۱]

بنابر آمار ارائه شده، جمعیت قرقیزستان در سال ۲۰۱۴ بالغ بر ۵.۵۰۰.۰۰۰ نفر بوده که تراکم جمعیت آن، به طور متوسط ۲۰ نفر در هر کیلومتر مربع است. حدود ۶۹ درصد آن را قرقیزها، ۱۴ درصد ازبک‌ها و ۹ درصد را روس‌ها تشکیل می‌دهند.[۲]

طبق ماده ۵ قانون اساسی، زبان رسمی این کشور قرقیزی است. زبان قرقیزی متعلق به گروه ترکی مرکزی است. در قرقیزستان حدود ۸۰ قوم و ملیت از جمله روس، قزاق، اوکراینی و کره‌ای وجود دارد.[۳]

ادیان و مذاهب

ادیان در قرقیزستان
اسلام
  
۷۵٪
مسیحیت
  
۲۰٪
سایر
  
۵٪

بیشتر ساکنین قرقیزستان مسلمان و اهل تسنن هستند. در شهرهایی چون "بیشکک" و "اوش" از سال‌های قبل مساجدی وجود داشته است. ۸۰۰۰ یهودی معروف به یهودیان بخارایی سکونت دارند و روز شنبه روز تعطیل آن‌هااست. طبق اعلام مقامات رسمی قرقیزستان، تاکنون بیش از ۱۲۰ فرقه در این کشور به ثبت رسیده‌است.

اکثریت جمعیت قرقیزستان را مسلمانان تشکیل می‌دهند‌. در این کشور ترکان به‌طور سنتی مسلمان هستند و اقلیت روس دارای دین مسیحی هستند‌:

  1. مسلمان (عمدتاً سنی) : ۷۵ %
  2. مسیحی : ۲۰%
  3. بقیه : ۵ %. [۴]

بند هشتم قانون اساسی جمهوری قرقیزستان، سیستم حاکم بر این کشور را بر مبنای جدایی دین از سیاست اعلام داشته و اتباع جمهوری قرقیزستان را در خصوص گزینش دین و مذهب خویش آزاد می‌داند.

مسلمانان قرقیزستان

آغاز نفوذ اسلام در بین قرقیز‌ها مربوط به قرون ۹ تا ۱۲ میلادی است. قرقیز‌ها تا قرن هفده هیچ‌گونه پای‌بندی به اسلام نداشتند، در قرن ۱۷ میلادی اسلام فضای بیشتری را در قرقیزستان به خود اختصاص داد.

مردم مسلمان و به‌ویژه جوانان علاقه‌مند به تعالیم اسلامی در قرقیزستان، بعد از استقلال این کشور و کسب آزادی‌های بیشتری نسبت به قبل از دوران استقلال، امکان آشنایی با تعالیم اسلامی و کسب معارف آن‌را به‌دست آوردند. طبق آمار موجود تعداد مدارس عالی دینی که به ثبت رسیده، ۱۰ باب است.[۵]

مسلمانان این جمهوری همچون سایر مسلمانان، اعیاد اسلامی از جمله عید قربان را جشن می‌گیرند، قربانی می‌کنند و به زیارت آرامگاه سلیمان می‌روند. مراسم نماز جمعه نیز در مساجد این کشور اجرا می‌شود.

تضاد نسل‌ها و رشد عدم تحمل‌پذیری دینی در قرقیزستان

همزمان با روند توسعه جامعه مسلمانان قرقیزستان، این جامعه در حال تجربه تضاد نسل‌ها و همچنین رشد عدم تحمل‌پذیری دینی در درون اجتماع می‌باشد که این امر تا حدودی در برچسب زدن آشکار بر روی افراد همچون «سلفی»، «صوفی» و «تبلیغی» در سطح شخصی و یا در نمازهای مساجد نمایان بوده و حتی به تفکیک جزئی تعلق به گروه‌ها و جماعت‌های مشخص به رسمیت شناخته شده و یا جماعت‌های غیررسمی نیز پرداخته می‌شود.

به نظر قادر ملک‌اف، در این راستا دانش آموزان به عنوان یک قشر مجزا و تشکیل‌دهنده بخش قابل‌توجهی از جمعیت جوان قرقیزستان قطعا از سوی سازمان‌های افراطی مذهبی به عنوان بخشی مهم هدفگیری شده‌اند اما باید این قاعده را در نظر گرفت که همه سازمان‌ها قابلیت تأثیرگذاری زیاد در میان جوانان معاصر قرقیزستان را ندارند.

در حال حاضر نکته اصلی ارائه درک صحیح از اهداف اسلام و روند آن در میان جوانان مؤمن، هدایت این فرآیند در مسیری هوشمندانه، حل‌وفصل مشکلات اجتماعی و معنوی در جامعه و تأمین حمایت عمومی دولت برای توسعه مدارس دینی- حقوقی معاصر به منظور پرورش دانشمندان دینی قوی، می‌باشد که این مسئله یک کار طولانی و پرزحمت است و علاوه بر وجود نیروهای فکری، نیازمند سرمایه‌گذاری‌های مادی نیز می‌باشد.[۶]

شیعیان قرقیزستان

شیعیان مقیم بیشکک عمدتا از آذربایجانی‌های شوروی سابق هستند که در سال‌های فشار استالینی به این مناطق کوچانده شدند، به همین دلیل می‌توان گفت که تقریبا قرقیزستان شیعه بومی ندشته و همه مهاجر هستند. در منطقه‏‌ای در مرکز قرقیزستان در ۱۲۰ کیلومتری شهر بیشکک که بیش از یک هزار خانواده مهاجر آذری ایرانی زندگی می‌‏کنند، آنان ضمن حفظ سنت‌های دینی خود، بیش از ۵۰ سال در زمان حاکمیت کمونیست‌ها به‌طور پنهانی عزاداری می‌‏کردند.

تعداد آذربایجانی‌ها در قرقیزستان بر اساس آمارهای رسمی، بالغ بر ۱۴ هزار نفر می‌باشد؛ ولی بر اساس گفته آذری‌ها تنها تعداد ۷۰۰۰ نفر از آنها شیعه هستند و ما بقی سنی محسوب می‌شوند. بنا به نقل قول یکی از آنها، این تعداد آذری نیستند، بلکه ترک‌های ترکیه هستند که به‌عنوان آذری ثبت شدند. ولی نکته جالب آن است که تمام مراسم مذهبی آن‌ها براساس شیعیان انجام می‌شود؛ یعنی روحانیون شیعه مراسم عقد و دفن آنها را انجام می‌دهند. بعضی از این آذری‌ها نیز از ایران هستند؛ ولی چون در آذربایجان شوروی بودند خود را متعلق به آنها می‌­دانند.

شهرهای مهم شیعی عبارتند از: بیشکک، کانت، توقماق، اوش، و قارابالتا.[۷]

بر همین اساس می‌توان اضافه کرد که بیشتر شیعیان قرقیزستان در پایتخت این کشور زندگی می‌کنند؛ به غیر از شهر بیشکک در شهرهایی همچو کانت، توکماک، کارابالتا، شهرک سوکولوک و حومه، جلال آباد و اوش.[۸]

شیعیان ایرانی به واسطه تجارت یا کار در این کشور اقامت دارند. این تعداد دارای هیچ انجمنی نیستند و تنها در ایام سوگواری در حسینیه ایرانیان در خیابان مرکزی شهر بیشکک گردهم می‌آیند. برخی از ایرانیان نیز به تعداد بیست خانوار در "اوش" زندگی می‌کنند که مراسم مذهبی نظیر عاشورا را برگزار می‌نمایند. همچنین شیعیان افغانی که بالغ بر ۴۰ خانوار از آن‌ها در قرقیزستان ساکن هستند، بعضاً شیعیان اسماعیلی بوده و بدخشانی می‌باشند. بعضی از آنان در ایام عزاداری به حسینیه ایرانیان آمده و همگام با ایرانیان به عزاداری می‌پردازند. شیعیان پاکستانی نیز عمدتاً از میان دانشجویان هستند که عده بسیار اندکی را تشکیل می‌دهند. آن‌ها نیز در ایام عزاداری محرم به حسینیه ایرانیان آمده، به عزاداری می‌پردازند.[۹]

شیعیان قرقزستان از لحاظ اقتصادی در وضع مناسبی قرار دارند. بسیاری از آنان دارای سطح سواد بالا بوده و بعضا در بین آنان افرادی با درجه پرفسوری دانشگاه نیز وجود دارد. اما با این اوصاف، شیعیان دارای هیچ روزنامه یا مجله یا انجمنی نیستند و تنها در ایام عاشورا و ماه رمضان در مساجد خود دارای مراسم‌های مذهبی می‌باشند. [۱۰]

کمتر از یک سوم افغانی‌های مقیم قرقیزستان شیعه و کمتر از نصف آنان اثنی عشری هستند (بر اساس آمار غیر رسمی و مشاهدات میدانی). این دسته از شیعیان فعلاً جایگاه ثابتی در جامعه قرقیزستان پیدا نکرده‌اند و به استثنای چند نفر که در کار تجارت هستند، بیشتر در کارخانه‌ها و کارگاه‌های خصوصی مشغول به‌کار هستند. [۱۱]

مساجد و مراکز فرهنگی شیعیان

مسجد امام علی (ع) بیشکک

هم اکنون پنج مسجد بزرگ شیعیان در بیشکک، پایتخت قرقیزستان وجود دارد. یک مسجد متعلق به شیعیان نیز در سال ۱۹۹۴ میلادی در شهر کانت تأسیس شد. در این بین جمهوری اسلامی ایران با ساخت مسجد امام علی (ع) به‌عنوان مسجدی برای شیعیان قرقیزستان در بیشکک، در اقامه مجالس و مناسبت‌های اسلامی به‌ویژه گرامی‌داشت شهادت ائمه اطهار (ع) در این کشور سهم به سزایی داشته است..[۱۲]

مسجد امام علی (ع) در شهر بیشکک

مسجد امام علی (ع) در شهر بیشکک قرار دارد. [۱۳]

مسجد امام علی(ع) در «بیشکک» تنها مسجد شیعیان در قرقیزستان است که در سال ۱۳۸۱ به‌همت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و جامعه المصطفی العالمیه و با کمک شیعیان آذری احداث شده است.

این مسجد کانون گردهمایی شیعیان آذری، ایرانی، پاکستانی و افغانستانی شده و می‌توان گفت، این مسجد بدون تردید، یکی از مساجد فعال تشیع در آسیای مرکزی است.[۱۴]

جمعیت شیعیان قرقیزستان

جمعیت کل مسلمانان شیعیان درصد شیعیان سال منبع
۵۲۰۰۰۰۰ - ۱۱۷۰۰۰ ۰/۳ ۲۰۰۸م آمار مجمع جهانی اهل‏ بیت(ع)
۵۳۵۶۸۶۹ ۴۷۳۴۰۰۰ ۴۷۰۰۰ کمتر از‏ ۱ درصد ۲۰۰۹م آمار انجمن دین و زندگی اجتماعی«مؤسسه ‏PEW» [۱۵]


در این باره می توان این قسمت را اضافه نمود که بنا به آمار غیر رسمی در شهر بیشکک بیش از ۱۵۰۰۰ شیعه اقامت دارد. در بقیه مناطق مانند شهرهایی که در بالا ذکر شد(کانت، توکماک، کارابالتا، شهرک سوکولوک و حومه، جلال آباد و اوش) حدوداً ۵۰۰۰ شیعه زندگی می‌کنند.[۱۶]

مراکز و اماکن وابسته به شیعیان در قرقیزستان

زیارتگاه قدم جای

زیارتگاه «قدم جای» در استان باتکن قرقیزستان

در جنوب قرقیزستان در استان "باتکن" منطقه‌ای به‌نام «قدم جای» وجود دارد که گفته می‌شود رد پای مبارک حضرت علی (ع) را در خود دارد. مردم این منطقه معتقدند حضرت علی (ع) در سال ۶۵۶ یا ۶۵۸ میلادی با لشکری انبوه به "درّۀ فرغانه" که محلی حاصلخیز میان سه کشور قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان است، تشریف آورده و در منطقه‌ای که هم‌اکنون "قدم جای" نامیده می‌شود، برای مدتی منزل کرده است.

این داستان در میان بومیان قرقیز طی قرن‌ها سینه به سینه نقل شده که امام علی (ع) وقتی در حاشیه رودخانه قره سو ساکن شد، با یاران خود در مورد چگونگی دعوت مردم این منطقه به اسلام به شور پرداخت، مشاوران آن حضرت نظر دادند که سفیرانی نزد حاکمان و بزرگان قوم قرقیز فرستاده شوند، تا بدون خونریزی و جنگ هدفمان محقق شود. حضرت علی (ع) این پیشنهاد را پذیرفت و به‌همین صورت عمل شد.

این‌گونه روایت می‌شود که پس از مسلمان شدن ساکنان بومی؛ به هنگام نماز، آن حضرت وضو می‌گیرند و از کنار رودخانه قره سوکه رد می‌شوند و ردّ پای مبارک ایشان روی سنگ پهنی می‌ماند. این رد پا در طول ۱۴ قرون متمادی زیارتگاه مردم مسلمان قرقیزستان است.[۱۷]

سایر اماکن وابسته به شیعیان

  1. بنیاد کوثر در شهر بیشکک که با قرقیزها مشترک است.[۱۸]
  2. فروشگاه الهدی در شهر بیشکک که مربوط به جمهوری اسلامی است.[۱۹]
  3. مسجد مشترک آذری زبانان شیعه و سنی در شهر کانت (حومه بیشکک)
  4. حسینیه سفارت جمهوری اسلامی ایران که متعلق به ایران است، ولی شیعیان بیشکک نیز از آن استفاده می‌کنند.[۲۰]

پانویس

  1. نگاهی به موقعیت مسلمانان
  2. سفارت جمهوری اسلامی ایران در بیشکک
  3. نگاهی به موقعیت مسلمانان
  4. سایت C.I.A
  5. نگاهی به موقعیت مسلمانان
  6. قادر ملک‌اف، چالش‌های پیش‌ روی مسلمانان قرقیزستان و ضرورت تقویت اسلام سنتی، خبرگزاری فارس
  7. اطلاعات کلی درباره کشور قرقیزستان
  8. کریم اف، محمد خان مراد، تعاملات فرهنگی ایران و قزاقستان، ترجمه سلیم نوربخش، انجمن دوستی قزاقستان و ایران، ۱۳۸۹
  9. بهمن، شعیب، ژئوپلتیک تشیع در آسیای مرکزی،تهران، موسسه مطالعات اندیشه سازان نور، ۱۳۹۳، ص ۱۶۹-۱۶۸
  10. نواب، درسنامه جعرافیای تشیع، ص ۲۱۰
  11. متین، جواد، سفری به سرزمین قرقیز‌ها، گزارش سفر دانشجویی، مجله معیار، شماره ۲۳، آذر ماه ۱۳۸۹
  12. بهمن، شعیب، ژئوپلتیک تشیع در آسیای مرکزی،تهران، موسسه مطالعات اندیشه سازان نور، ۱۳۹۳، ص ۱۶۹-۱۷۰
  13. متین، جواد، سفری به سرزمین قرقیزها، گزارش سفر دانشجویی، مجله معیار، شماره ۲۳، آذر ماه ۱۳۸۹
  14. خبرگزاری ایکنا، مسجد امام علی (ع) شیعیان قرقیزستان
  15. آمارهای موجود از شیعیان قرقیزستان
  16. کریم‌اف، محمد خان مراد، تعاملات فرهنگی ایران و قزاقستان، ترجمه سلیم نوربخش، انجمن دوستی قزاقستان و ایران، ۱۳۸۹
  17. قدم جای زیارتگاه مردم مسلمان قرقیزستان
  18. سفارت جمهوری اسلامی ایران در بیشکک
  19. متین، جواد، سفری به سرزمین قرقیز ها، گزارش سفر دانشجویی، مجله معیار، شماره ۲۳، آذر ماه ۱۳۸۹
  20. سفارت جمهوری اسلامی ایران در بیشکک

منابع

  • کریم اف، محمد خان مراد، تعاملات فرهنگی ایران و قزاقستان، ترجمه سلیم نوربخش، انجمن دوستی قزاقستان و ایران، ۱۳۸۹.
  • بهمن، شعیب، ژئوپلتیک تشیع در آسیای مرکزی، تهران، موسسه مطالعات اندیشه سازان نور، ۱۳۹۳.
  • متین، جواد، سفری به سرزمین قرقیز‌ها، گزارش سفر دانشجویی، مجله معیار، شماره ۲۳، آذر ماه ۱۳۸۹.
  • نگاهی به موقعیت مسلمانان قرقیزستان، پورتال اهل‌بیت (ع) ـ وابسته به مجمع جهانی اهل‏بیت (ع)، ۷ اردیبهشت ۱۳۹۰.
  • مسجد امام علی (ع) شیعیان قرقیزستان؛ میزبان جشن غدیر، خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا) شعبه آسیای مرکزی،پنج شنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۳.
  • فاطمه کاشف الغطا، مطالعات کشورها(۲)، قرقیزستان، آمار، وضعیت شیعیان، اطلاعات عمومی، سایت پژوهش های سیاسی، ۱۳٩٠/٢/۸.
  • "قدم جای" زیارت گاه مردم مسلمان قرقیزستان، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، وب سایت سازمان، تاریخ نشر : ۱۳۹۲/۱۱/۰۸.

پیوند به بیرون