سید محمدمهدی بحرالعلوم

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
سید محمد مهدی بحرالعلوم
زادروز عید فطر ۱۱۵۵ ق - کربلا
درگذشت رجب ۱۲۱۲ ق
آرامگاه نجف کنار قبر شیخ طوسی
محل زندگی کربلا، نجف اشرف، مشهد، حجاز
استادان سید مرتضی بحرالعلوم، یوسف بحرانی، وحید بهبهانی
شاگردان شیخ جعفر کاشف الغطاء، سید جواد عاملی،
شیخ ابوعلی حائری، ملااحمد نراقی
نقش‌های برجسته مرجع تقلید، فقیه، اصولی، رجالی، مفسر، عارف
دین اسلام
مذهب شیعه
آثار مشکاة الهدایة، روایت منثور الدرّة النجفیة،
الفوائد الرجالیة.

سید محمدمهدی بحرالعلوم (۱۱۵۵ـ۱۲۱۲ق)، از مراجع تقلید و عهده‌دار ریاست عامه شیعیان در قرن دوازدهم و سیزدهم هجری قمری. بحرالعلوم از مشاهیر علمای امامیه در قرن دوازدهم بود و در علوم مختلفی چون فقه، اصول، حدیث، کلام، تفسیر و رجال تبحر داشت. او از شاگردان وحید بهبهانی و میرزا محمد مهدی خراسانی است. خراسانی او را به سبب مقام شامخ علمی‌اش، بحرالعلوم خواند. این لقب که پیش از آن به کسی اطلاق نشده، بعدها عنوان خاندان وی شد که تا امروز به آن شهرت دارند.

زندگینامه

سید محمدمهدی بن مرتضی بن محمد بروجردی طباطبایی بحرالعلوم، در عید فطر؛ ۱ شوال ۱۱۵۵ق در کربلا متولد شد. پدر و اجدادش از دانشمندان سرشناس بودند. مادرِ پدربزرگ او از نسل مجلسی اول بود و به همین دلیل ، بحرالعلوم از مجلسی اول به عنوان جدّ و از علامه مجلسی به عنوان دایی خود یاد می‌کند.[۱]

سید محمدمهدی بحرالعلوم سرانجام در رجب سال ۱۲۱۲ق در سن ۵۷ سالگی درگذشت و در کنار قبر شیخ طوسی به خاک سپرده شد.

تحصیلات

بحرالعلوم تحصیلات خود را در زادگاهش نزد پدر و شیخ یوسف بحرانی(صاحب حدائق) آغاز کرد و بعد به نجف رفت و نزد شیخ مهدی بن محمد فتونی عاملی و شیخ محمدتقی دورقی و شیخ محمد باقر هزارجریبی به کسب علم پرداخت. سپس به کربلا بازگشت و در درس وحید بهبهانی شرکت کرد.[۲] در ۱۱۸۶ق به مشهد سفرکرد و هفت سال در آنجا اقامت گزید. در این مدت گذشته از شرکت در مجالس علمی و مباحثه با علما، نزد میرزا میرزا محمد مهدی خراسانی به فراگیری فلسفه پرداخت و این حکیم او را به سبب مقام شامخ علمی‌اش بحرالعلوم خواند. این لقب که پیش از آن به کسی اطلاق نشده بود بعدها عنوان خاندان وی شد که تا امروز به آن شهرت دارند.[۳]

تدریس و شاگردان

پس از آنکه وحید بهبهانی به علت کهولت سن درسش را تعطیل کرد، به توصیه استاد به نجف بازگشت و در آنجا حوزه درسی تشکیل داد. سید بحرالعلوم در ۱۱۹۳ق به حج رفت و در مدتی که در حجاز بود، گذشته از اقدامات سودمند دینی، به تدریس فقه مذاهب اربعه پرداخت و افراد بسیاری در حلقه درسی او شرکت کردند.

علامه بحرالعلوم شاگردان بسیاری داشت و به عده‌ای نیز اجازه روایت داد، از جمله:

ریاست عامه

شهامت اخلاقی و روحیه اصلاح طلبی بحرالعلوم سبب شد که در دوران ریاست عامّه، در اجرای تکالیف اجتماعی ـ دینی با بزرگان معاصر خود همکاری کند، از جمله: در مسایل فتوایی مردم را به تقلید از شیخ جعفر نجفی رهنمون شد. برای قضا و رسیدگی به خصومات، شیخ محیی الدین را معرفی کرد. برای اقامه جماعت، شیخ حسین نجف عالم و زاهد و امام جماعت مسجد هندی را منسوب کرد. همچنین شاگردش سید جواد عاملی مؤلف مفتاح الکرامه، را به تدوین کتب، از جمله تقریرات درس خود او، که محور آن کتاب وافی فیض کاشانی بود، تشویق کرد.

خود علامه بحرالعلوم نیز علاوه بر تدریس فقه و حدیث، به امور مردم رسیدگی می‌کرد.[۵]

خصوصیات اخلاقی

بحرالعلوم ضمن اجتناب از هرگونه سخت گیری در امور جاری زندگی، و نیز سخاوت و همت بلند او زبانزد همگان بود، چندان که برخی به گرایشهای عرفانی در وی معتقد شده‌اند. به هرحال تأثیر این گرایش را در دست پروردگان و برخی از علمای پس از او نمی‌توان انکار کرد.

مزار علامه سید محمد مهدی بحرالعلوم در نجف اشرف

همه معاصران بحرالعلوم به مقام علم و تقوای او اذعان کرده‌اند. حتی استاد او، وحید بهبهانی، در سال‌های پایانی عمر، چون زوال ملکه اجتهاد را در خود احتمال می‌داد، در مسایل فقهی از او نظرخواهی می‌کرد.[۶]

خبر تشرف وی به حضور امام زمان(عج) به حد تواتر رسیده است و اصل این تشرف را هیچیک از دانشمندان معاصر یا متأخر از او، انکار نکرده‌اند.[نیازمند منبع]

آثار

برخی از آثار سید بحرالعلوم عبارتند از:

بندهای دوازدگانه

یکی از اشعار وی مجموعه دوازده قصیده دوازده بیتی است. وی این اشعار را بر اساس قصیده محتشم کاشانی سروده است و این اشعار را به عربی ترجمه کرده است.[۸]

پانویس

  1. قمی، ج۲، ص۶۲
  2. مدرس تبریزی، ج۱، ص۲۳۴؛ حبیب آبادی، ج۲، ص۴۱۶
  3. بحرالعلوم، ج۱، مقدمه، ص۴۳؛ امین، ج۱۰، ص۱۵۹
  4. خوانساری، ج۷، ص۲۰۴؛ امین، ج۱۰، ص۱۵۹ـ۱۶۰
  5. امین، ج۱۰، ص۱۵۹
  6. حبیب آبادی، ج۲، ص۴۱۶
  7. امین، ج۱۰، ص۱۶۰؛ آقابزرگ طهرانی، ج۲۱، ص۸۱؛ حبیب آبادی، ج۲، ص۴۱۹ـ۴۲۱؛ زرکلی، ج۷، ص۱۱۳
  8. مجله تراثنا، شماره ۱۰، العقود الاثنی عشر فی رثاء سادات البشر

منابع

  • آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعه، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت، ۱۴۰۳ق.
  • امین، محسن، اعیان الشیعة، بیروت، ۱۴۰۳ق.
  • بحرالعلوم، محمدمهدی، الفوائد الرجالیة، چاپ محمدصادق بحرالعلوم و حسین بحرالعلوم، تهران، ۱۳۶۳ش.
  • حبیب آبادی، محمدعلی، مکارم الاثار در احوال رجال دورة قاجار، اصفهان،۱۳۶۲ش.
  • خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، چاپ اسداللّه اسماعیلیان، قم، ۱۳۹۲ق.
  • زرکلی، الاعلام، بیروت، ۱۹۸۶م.
  • قمی، شیخ عباس، کتاب الکنی والالقاب، صیدا، ۱۳۵۸ش.
  • مدرس تبریزی، محمدعلی، ریحانة الادب، تهران، ۱۳۶۹ش.

پیوند به بیرون