عبدالله مامقانی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
شیخ عبدالله مامقانی
شیخ عبدالله مامقانی.jpg
اطلاعات فردی
تاریخ تولد: ۱۵ ربیع‌الاول سال ۱۲۹۰ق
زادگاه: نجف
تاریخ وفات: ۱۶ شوال سال ۱۳۵۱ق
محل دفن: نجف
شهر وفات: نجف
استادان: محمدحسن مامقانی؛ غلام‌حسین دربندی ترکی؛ حسن خراسانی
شاگردان: سید سعید حکیم؛ سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی؛ سید علی اکبر خوئی
محل تحصیل: نجف
اجازه اجتهاد از: محمدحسن مامقانی
اجتماعی: تربیت مبلغان دینی، برپایی مجالس عزاداری، تأسیس کتابخانه‌ای در نجف

عبدالله بن محمدحسن مامقانی یا ممقانی(۱۲۹۰-۱۳۵۱ق) از رجالیان شیعه در قرن چهاردهم قمری. مامقانی از علمای نجف بود که شاگردان بسیاری از جمله سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی تربیت کرد. از او تألیفاتی بر جای مانده است که تنقیح المقال از مهم‌ترین آنها است. برپایی مجالس عزاداری و تأسیس کتابخانه‌ای در نجف از فعالیت‌های اجتماعی او به شمار می‌رود.

زندگی نامه

مامقانی در تاریخ ۱۵ ربیع‌الاول سال ۱۲۹۰ق در نجف اشرف به دنیا آمد. پدرش شیخ محمدحسن مامقانی از شاگردان شیخ مرتضی انصاری و سید حسین کوه کمره‌ای بود. جدش، شیخ عبدالله بن محمدباقر (متوفای ۱۲۴۷ق.) نیز از عالمان و فقیهان بود و از نویسنده ریاض المسائل نیز اجازه روایت و اجتهاد داشت.[۱]

مامقانی در ۱۳۴۶ق به قم سفر کرد و عبدالکریم حائری یزدی، جایگاه نماز خود در صحن حرم حضرت معصومه را به او واگذار کرد.[نیازمند منبع]

تحصیلات

تحصیلات عبدالله مامقانی در پنج سالگی همراه با یادگیری قرآن کریم و خواندن و نوشتن آغاز شد. پدرش سرپرستی علمی او را خود به عهده گرفت و قسمت زیادی از علوم مقدماتی حوزه مثل: ادبیات، منطق و حساب را به او تعلیم داد. او علاوه بر پدرش، نزد عالمان و فقیهان نجف اشرف مراحل سطح را - که شامل کتاب‌های قوانین، ریاض المسائل، رسائل و مکاسب شیخ انصاری بود - به پایان برد.[۲] شیخ عبدالله مامقانی، ۱۸ ساله بود که درس خارج اصول و فقه را نزد پدرش - که از استادان درس خارج فقه و اصول در نجف بود - آغاز کرد و سال‌ها بعد از پدرش - که در اعطای اجازه روایت و اجتهاد به شاگردان خود سخت‌گیر بود - اجازه اجتهاد دریافت کرد.[۳]

استادان

شرح‌حال‌نویسان از میان استادان وی - علاوه بر پدرش-، به عالمان و فقیهان زیر اشاره کرده‌اند:

  1. شیخ هاشم فرزند زین العابدین تبریزی ارونقی (متوفای ۱۳۲۳ق.)[۴]
  2. شیخ غلام حسین دربندی ترکی (متوفای ۱۳۲۱ق.)[۵]
  3. شیخ حسن خراسانی معروف به میرزا (متوفای ۱۳۱۳ق.)[۶]
وفات و مدفن

مامقانی، در روز یک شنبه ۱۶ شوال سال ۱۳۵۱ق (برابر با ۲۳ بهمن سال ۱۳۱۱ش) در ۶۱ سالگی، درگذشت. پیکرش را در مقبره پدرش محمدحسن مامقانی واقع در محله العماره نجف، به خاک سپردند.[۷]

فرزندان

شیخ عبدالله مامقانی، نُه فرزند (هشت دختر و یک پسر) داشت که پسر وی، شیخ محی‌الدین مامقانی (متوفی ۱۴۲۹ق.) است.[۸]

تأسیس کتابخانه

آیت الله مامقانی علاوه بر تربیت شاگردان و مبلغان دینی و برپایی مجالس عزاداری کتابخانه مهمی را تأسیس نمود که در آن بیش از چهارصد کتاب خطّی منحصر به فرد - که هرکدام از منابع و مراجع تحقیقی مهم به شمار می‌رفتند - وجود داشت.[۹] این کتابخانه از غنی‌ترین کتابخانه‌های نجف اشرف و در محله العماره آن شهر قرار داشت. بعد از وفات آیت الله مامقانی، همراه خانه وقفی که کتاب‌ها در آن جای داشتند، توسط رژیم بعثی عراق، به بهانه توسعه شهری، تخریب شدند. آیت الله مامقانی به کتابخوانی علاقه داشت؛‌ اگر اطلاع پیدا می‌کرد که کتاب تک‌نسخه‌ای نزد کسی است، از او درخواست می‌کرد تا آن نسخه را به او بسپارد و مخارج استنساخ آن را به عهده می‌گرفت و به تکثیر آن می‌پرداخت و آن را در اختیار دیگران قرار می‌داد.[۱۰]

شاگردان

آیت الله مامقانی، به تدریس علوم دینی نیز اشتغال داشت.[۱۱] ازجمله شاگردان وی می‌توان این اشخاص را نام برد:

  1. شیخ میرزا باقر زنجانی نجفی (۱۳۱۳ - ۱۳۹۴ق.)
  2. سید حسین موسوی گرگری تبریزی (۱۳۱۸ - ۱۴۱۷ق.)
  3. سید سعید حکیم (متولد ۱۳۱۷ق.)
  4. شیخ صادق تنکابنی نجفی (۱۳۰۸ - ۱۳۵۸ق.)
  5. شیخ عبدالحسین حلی (۱۲۹۹ - ۱۳۷۵ق.) فرزند قاسم فرزند صالح
  6. سید عبدالمطلب حیدری، (۱۳۲۵ - ۱۴۰۱ق.)
  7. سید علی نقی حیدری (۱۳۲۵ - ۱۴۰۱ق.)، فرزند سید احمد کاظمی
  8. شیخ محمدحسین خیابانی تبریزی (۱۲۹۹ - ۱۳۹۲ق.)
  9. سید شهاب الدین مرعشی نجفی (۱۳۱۵ - ۱۴۱۱ق.)
  10. شیخ محمّد حقّانی (۱۳۲۵ - ۱۳۸۸ق.)، فرزند ملاّ شکرالله بیرمن لاری
  11. سید علی اکبر خوئی، پدر آیت الله سید ابوالقاسم خوئی[۱۲]

تألیفات

برخی تألیفات وی به این شرح است:

  1. تنقیح المقال فی علم الرجال: این کتاب که مشهورترین اثر او است کتابی مفصل در علم رجال به زبان عربی، است. او در این کتاب درباره بیش از ۱۶۰۰۰ راوی بحث کرده است. آقا بزرگ تهرانی آن‌را مفصّل‌ترین اثر در علم رجال دانسته‌ است.
  2. منتهی مقاصد الانام فی نکت شرایع الاسلام این کتاب در ۶۳ جلد نوشته شده است.
  3. مطارح الافهام فی مبانی الاحکام موضوع این کتاب، اصول فقه است.
  4. هدایة الانام فی اموال الامام
  5. تحفة الصفوه فی احکام الحبوة
  6. نهایة المقال فی تکملة غایة الامال که تعلیقه بر کتاب خیارات شیخ مرتضی انصاری است.
  7. القلائد الثمینه علی الرسائل الست السنیه.
  8. مناهج المتقین فی فقه ائمة الحق و الیقین که دربر دارنده فروع فقهی فراوانی است.
  9. مقباس الهدایة فی علم الدرایة که موضوع آن، روایت شناسی و علم روایت است.
  10. مرآة الکمال لمن رام درک مصالح الاعمال موضوع این اثر، آداب و سنّت‌ها است.
  11. ارشاد المتبصرین
  12. الدرّ المنضود فی صیغ الایقاعات و العقود
  13. ارجوزة الدرّ المنضود
  14. نتائج التنقیح
  15. سراج الشیعه (ترجمه مرآت الکمال)
  16. تحفة الخیرة فی احکام الحج و العمره
  17. منهج الرشاد
  18. رساله‌هایی نیز از وی منتشر شده است؛ از جمله: مجمع الدرر فی مسائل اثنی عشر؛ المسائل الاربعین العاملیه؛ المسائل الخوئیه و...
  19. حاشیه بر کتاب جامع عباسی نوشته شیخ بهایی، حاشیه بر ذخیرة الصالحین، منتخب المسائل، مجمع المسائل، صیغ العقود فاضل ریحانی. و علاوه بر آنها، کتابچه‌هایی در مورد علم حروف، اعداد و فواید رجالیه دارد.[۱۳]
  20. مرآة‌ الرشاد فی الوصیه الی الاحبه و الاولاد؛ این کتاب در پنج فصل تدوین شده است و وصیت‌نامه‌ای به فرزندان و دوستان است. در بخش اول اصول خمسه اعتقادی بحث می‌شود. بخش دوم درباره اطاعت از خدا و پرهیز از عصیان و تنبلی و بطالت عمر است. بخش سوم به وصایایی پراکنده اختصاص دارد. بخش چهارم سخن از علم‌آموزی است و بخش پنجم توصیه‌هایی درباره امرار معاش است. این کتاب چندین بار با عنوان‌های «آیینه رستگاری»، «آیین راست‌پویی»، «آیینه هدایت» به فارسی ترجمه شده است.[۱۴]

از نگاه دیگران

  • آقا بزرگ تهرانی معتقد بود مامقانی دانش و شناخت را با تقوا و زهد، مقام و موقعیت را با تواضع و حسن اخلاق در آمیخته است.[۱۵]
  • شیخ عباس قمی او را دانشمند کارآزموده و پژوهشگر ژرف اندیش توصیف کرده است.[۱۶]
  • سید محمد سعید حکیم که شاگرد مامقانی بود، وی را چنین توصیف می‌کند: او علاّمه، پیشوای پژوهشگران، سلطان مدقّقین در علوم دینی، آیت بزرگ خداوند و دارای قلمی ارزشمند بود.[۱۷]

پانویس

  1. حرزالدین، معارف الرجال، ج۲، ص۱۴؛ زندگانی و شخصیت شیخ انصاری، ص۲۳۹؛ و دانشمندان آذربایجان، ص۱۱.
  2. مقباس الهدایه، ج ۱، ص۱۹ ریحانة الادب، ج ۵، ص۱۵۹ طبقات اعلام الشیعه، قرن چهاردهم، ج ۳، ص۱۱۹۶ و معارف الرجال، ج۲، ص۲۱.
  3. طبقات اعلام الشیعه قرن چهاردهم، ج ۳، ص۱۱۹۷؛ مقباس الهدایه، ج ۱، ص۱۹؛ ریحانة الادب، ج ۵، ص۱۵۹.
  4. طبقات اعلام الشیعه قرن چهاردهم، ج ۳، ص۱۱۹۶ و معارف الرجال، ج ۳، ص۲۷۰.
  5. معارف الرجال، ج ۲، ص۲۱ و ۳۹۷.
  6. معارف الرجال، ج ۲، ص۲۱ و طبقات اعلام الشیعه قرن چهاردهم، ج ۳، ص۱۱۹۶.
  7. معارف الرجال، ج ۲، ص۲۲ طبقات اعلام الشیعه قرن چهاردهم، ج ۳، ص۱۱۹۷ مصفی المقال، ص۲۵ ماضی النجف و حاضرها، ج ۳، ص۲۵۷.
  8. ماضی النجف، ج ۳، ص۲۹۵.
  9. ماضی النجف و حاضرها، ج ۳، ص۲۵۶.
  10. مصاحبه نگارنده با شیخ محمدرضا مامقانی، (۱۳/۳/۱۳۸۱)، قم.
  11. طبقات اعلام الشیعه قرن چهاردهم، ج ۳، ص۱۱۹۷.
  12. تنقیح المقال، خاندان مامقانی، تحقیق شیخ محمدرضا مامقانی الاجازة الکبیرة، ص۱۹۸ و حوزه‌های علمیه شیعه در گستره جهان، ص۴۹۱.
  13. مقباس الهدایه، ج ۱، ص۱۹؛ طبقات اعلام الشیعه قرن چهاردهم، ج ۳، ص۱۱۹۷؛ ماضی النجف و حاضرها، ج ۳، ص۲۵۶؛ ریحانة الادب، ج ۵، ص۱۵۸؛ تنقیح المقال، ج ۱، ص۱؛ معارف الرجال، ج ۲، ص۲۱؛ الذریعه الی تصانیف الشیعه، ج۱، ص۱۲۰ و جلدهای۳-۶، ۸، ۱۰، ۱۲، ۱۳، ۱۶ -۱۸و۲۰؛ معجم رجال الفکر، ص۳۹۵.
  14. مرآت الرشاد، آینه هدایت، روزنامه رسالت، ۱۳۸۹/۸/۲۹.
  15. طبقات اعلام الشیعه قرن چهاردهم، ج ۳، ص۱۱۹۷.
  16. الکنی و الالقاب، ج ۳، ص۱۳۴.
  17. تنقیح المقال، ج ۳، آخر حرف یاء (قبل از فصل کنیه‌ها).

منابع

  • تنقیح المقال، چاپ سنگی، نجف، ۱۳۴۹-۱۳۵۲
  • تنقیح المقال، خاندان مامقانی، تحقیق شیخ محمدرضا مامقانی الاجازة الکبیرة.
  • حوزه‌های علمیه شیعه در گستره جهان، نوشته علیرضا سیدکباری، تهیه شده در پژوهشکده باقرالعلوم(ع)، تهران، نشر امیرکبیر، ۱۳۷۸ش.
  • محمد علی تربیت، دانشمندان آذربایجان، به کوشش سیروس قمری، بنیاد کتابخانه فردوسی تبریز، تبریز، ۱۳۲۴ش.
  • الذریعه الی تصانیف الشیعه، آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، گردآورنده: احمد بن محمد حسینی، بیروت،‌ دار الاضواء.
  • مدرس، محمد علی، ریحانة الادب، تهران، خیام، ۱۳۶۹ش.
  • انصاری، مرتضی، زندگانی و شخصیت شیخ انصاری، کنگره بزرگداشت دویستمین سالگرد میلاد شیخ اعظم انصاری، قم، دبیرخانه، ۱۳۷۲ش.
  • آقا بزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعه (نقباء البشر فی القرن الرابع عشر)، داراحیاء تراث العربی للطباعه و النشر و التوزیع، بیروت، ۱۴۳۰ق.
  • قمی، عباس، الکنی و الالقاب، مکتبه الصدر، مقدمه: محمد هادی امینی، تهران، ۱۳۶۸ش.
  • جعفر الشیخ باقر آل محبوبه، ماضی النجف و حاضرها، مصحح: محمد سعید آل محبوبه،‌ دار الاضواء، بیروت، ۱۹۸۶م.
  • مصاحبه علی کرجی با شیخ محمدرضا مامقانی، (۱۳/۳/۱۳۸۱)، قم.
  • آقا بزرگ الطهرانی، مصفی المقال فی مصنفی علم الرجال، عنی‌ بتصحیحه‌ و نشره‌ احمد منزوی‌، چاپخانه دولتی ایران، چاپ اول، تهران، ۱۳۷۸ق.
  • حرز الدین، محمد حسین، معارف الرجال، کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی، قم ۱۴۰۵ق.
  • محمدهادی امینی، معجم رجال الفکر و الادب فی النجف خلال الف عام، نجف، ۱۴۱۳/ ۱۹۹۲م.
  • عبداللّه مامقانی، مقباس الهدایة فی علم الدرایة، چاپ محمدرضا مامقانی، قم ۱۴۱۱-۱۴۱۴ق.

پیوندبه بیرون