محمدرضا بن عبدالمطلب تبریزی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

درگذشت ۱۲۰۸ - قزوین یا تهران
محل زندگی تبریز، مشهد، شیراز، قزوین و تهران
استادان شیخ مهدی فُتُونی، آقاباقر مازندرانی، وحید بهبهانی، سید عبدالعزیز بن احمد نجفی و شرف الدین محمد مکی عاملی
دین اسلام
مذهب شیعه
منصب قاضی عسکر در حکومت کریمخان زند
آثار الاشارات فی الفقه، الشفاء فی اخبار آل المصطفی یا الشافی الجامع بین البحار والوافی، هدایة المسترشدین در اثبات وجوب نماز جمعه و ...


محمدرضا بن عبدالمطلب تبریزی، فقیه، خطیب، خوشنویس و شاعر شیعی قرن دوازدهم. معروف‌ترین استاد وی وحید بهبهانی بود. تبریزی کتاب‌هایی در فقه و حدیث تألیف کرده است. وی در فعالیت‌های سیاسی نیز شرکت داشت و در شیراز از سوی کریم خان زند، به مقام قاضی عسکر‌ی رسید. مثنوی‌های هزاربیتی درباره فتح خیبر و واقعه کربلا و قیام امام حسین (ع) از شعرهای اوست.

زندگی نامه

وی مدتی در تبریز، مشهد و شیراز به وعظ، خطابه و اقامه نماز جماعت پرداخت. در شیراز به کریم خان زند تقرب جست و از جانب او به سمت «‌قاضی عسکر‌» ی منصوب شد. در ۱۱۹۳، با درگذشت کریم خان زند و افول سلسله زندیه، به عتبات عراق سفر کرد و در آنجا مورد احترام سلیمان پاشا والی بغداد قرار گرفت، [۱] پس از چندی به کردستان رفت و به خسروخان پیوست، سپس به قره باغ و بعد به قزوین رفت. او سرانجام در همان شهر یا در تهران به سال ۱۲۰۸ درگذشت.[۲]

خصوصیات

تبریزی حافظه، هوش و ذکاوت زیادی داشت. انواع خط را به خوبی می‌نوشت و در خطابه توانا بود.[۳] و مدتی از عمر خویش را در انزوا به سر برد.[۴] وی دو برادر بزرگتر از خود به نام‌های محمدابراهیم و محمداسماعیل و نیز فرزندی به نام صدرالدین داشته که هر سه اهل علم بودند.[۵]

اساتید

تحصیلات خود را ابتدا نزد شیخ مهدی فُتُونی و آقاباقر مازندرانی، و بعد نزد وحید بهبهانی به انجام رساند[۶] و از سید عبدالعزیز بن احمد نجفی و شرف الدین محمد مکی عاملی اجازه روایت گرفت.[۷]

تالیفات

تبریزی کتاب‌هایی در فقه و حدیث تألیف کرده است، از جمله:

  1. الاشارات فی الفقه که فتاوی اوست و به سبک تبصرة علامه حلّی نوشته است. این کتاب را به سفارش استادش شیخ مهدی فتونی تألیف کرد.[۸]
  2. الشفاء فی اخبار آل المصطفی یا الشافی الجامع بین البحار والوافی؛ آقابزرگ طهرانی این کتاب را مجموعه روایاتی بر مبنای روش بحارالانوار، و قزوینی آن را خلاصه دو کتاب بحارالانوار و الوافی با برطرف کردن اشکالات آنها دانسته است. تبریزی این کتاب را در ۱۱۷۸ به پایان رسانده است.[۹]
  3. المصابیح فی شرح المفاتیح، شرح مفاتیح الشرایع فیض کاشانی در فقه است. او در ۲۲ محرّم ۱۱۸۲ در بازگشت از مشهد، از راه یزد به عراق سفر کرده و در یزد تقریظ شیخ عبدالنبی بن محمدتقی قزوینی را بر کتاب خود گرفته است. همچنین نسخه‌ای از این کتاب را در ۱۲۰۱ برای طلاب علم در نجف وقف کرده است.[۱۰]
  4. هدایة المسترشدین در اثبات وجوب نماز جمعه.
  5. وی همچنین بر کتاب‌های طهارت و صلاة قواعد الاحکام علامه حلّی حاشیه نوشته و کتاب حجّ او را شرح کرده است.[۱۱]
  6. مثنوی‌های هزاربیتی درباره فتح خیبر و خروج امام حسین(ع) از مدینه به مکه و از آنجا به کربلا نیز از سروده‌های اوست[۱۲] که نمونه‌ای از آنها را «تربیت» آورده است.[۱۳]

پانویس

  1. مفتون دنبلی، تجربة الأَحرار و تسلیة الاَبرار،، بخش ۱، ص۱۸۹ـ۱۹۲؛ تربیت، دانشمندان آذربایجان، ص۱۹۸
  2. مفتون دنبلی، تجربة الأَحرار و تسلیة الاَبرار، بخش ۱، ص۱۸۹ـ۱۹۰، ۱۹۳؛ تربیت، دانشمندان آذربایجان، ص۱۹۸؛ حبیب آبادی، مکارم الآثار، ج۲، ص۳۴۵
  3. مفتون دنبلی، تجربة الأَحرار و تسلیة الاَبرار، بخش ۱، ص۱۷۹ـ۱۸۰
  4. مفتون دنبلی، تجربة الأَحرار و تسلیة الاَبرار، بخش ۱، ص۱۸۲
  5. آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعه، جزء ۲، قسم ۲، ص۵۶۰ ـ۵۶۱، ۶۶۸
  6. تربیت، دانشمندان آذربایجان، ص۱۹۸
  7. آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۱۳، ص۷
  8. آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج۱۱، ص۷۷، ج۱۴، ص۲۰۱
  9. آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج۱۳، ص۷، ج۱۴، ص۱۹۹؛ قزوینی، تتمیم امل الآمل، ص۱۵۴
  10. آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج۱۳، ص۷، ج۲۱، ص۷۹ـ۸۰
  11. آقا بزرگ تهرانی، طبقات، جزء۲، قسم ۲، ص۵۶۰
  12. آقا بزرگ تهرانی، طبقات، جزء۲، قسم ۲، ص۵۶۰
  13. تربیت، دانشمندان آذربایجان، ص۱۹۸

منابع

  • محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت، ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
  • محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعة، جزء۲، الکرام البررة، مشهد، ۱۴۰۴ق.
  • محمدعلی تربیت، دانشمندان آذربایجان، تهران، ۱۳۱۴ش.
  • محمدعلی حبیب آبادی، مکارم الا´ثار در احوال رجال دورة قاجار، ج۲، اصفهان، ۱۳۴۲ش.
  • عبدالنبی بن محمدتقی قزوینی، تتمیم امل الآمل، چاپ احمد حسینی، قم، ۱۴۰۷ق.
  • عبدالرزاق بن نجف قلی مفتون دنبلی، تجربة الأَحرار و تسلیة الاَبرار، چاپ حسن قاضی طباطبائی، تبریزريال ۱۳۴۹ـ۱۳۵۰ش.

پیوند به بیرون