مقاله متوسط
رده ناقص
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
کپی‌کاری از منابع خوب
نارسا
نیازمند خلاصه‌سازی

یحیی بن ابی‌القاسم اسدی

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از ابوبصیر اسدی)
پرش به: ناوبری، جستجو
همچنین ببینید: لیث بن بختری مرادی
یحیی بن ابی‌القاسم اسدی
اطلاعات فردی
کنیه: ابومحمد
لقب: ابوبصیر اسدی
وفات: ۱۵۰ق
مذهب: امامی
صحابی: امام باقرامام صادقامام کاظم
اطلاعات حدیثی
راوی از معصوم: امام صادق(ع)
مشایخ: ابوحمزه ثمالی • صالح بن میثم
راویان از او: علی بن ابی‌حمزه بطائنیابان بن عثمان
اعتبار: ثقه
موضوع روایات: فقهی - کلامی
تألیفات: کتاب مناسک حج • کتاب یوم و لیله
شهرت: اصحاب اجماع
سایر: مخالفت با فطحیه

یحیی بن ابی القاسم اسدی (د ۱۵۰ق)، مشهور به ابوبصیر از رجال امامی کوفه و از اصحاب امام محمد باقر (ع) و امام جعفر صادق(ع) بود. وی را در شمار اصحاب امام موسی کاظم(ع) نیز آورده‌اند.

کنیه و نسب

اصحاب اجماع

یاران امام باقر(ع)
۱. زُرارَة بن اَعین
۲. مَعروفِ بنِ خَرَّبوذ
۳. بُرَید بن معاویه
۴. ابوبصیر اَسَدی یا (ابوبصیر مرادی)
۵. فُضَیل بن یسار
۶. محمد بن مُسلِم

یاران امام صادق(ع)
۱. جَمیل بن دَرّاج
۲. عبدالله بن مُسکان
۳. عبدالله بن بُکَیر
۴. حَمّاد بن عثمان
۵. حماد بن عیسی
۶. اَبان بن عثمان

یاران امام کاظم(ع) و امام رضا(ع)
۱. یونس بن عبدالرحمن
۲. صَفوان بن یحیی
۳. اِبن اَبی عُمَیر
۴. عبدالله بن مُغَیرِه
۵. حسن بن محبوب یا (حسن بن علی بن فَضّال، فَضالَة بن ایوب و عثمان بن عیسی)
۶. احمد بن ابی نصر بزنطی

کنیۀ او ابومحمد بود و شاید از آن رو ابوبصیر خوانده می‌شد که از بینایی محروم بود.[۱] ابوالقاسم کنیۀ پدر وی بوده و نام او اسحاق ثبت شده است، [۲] ولی در برخی از منابع ابوالقاسم به صورت قاسم و به عنوان نام پدر یحیی آمده است.[۳]

نسبت اسدی به جهت رابطۀ ولای خاندان او با قبیلۀ عرب بنی‌اسد بود.[۴] شیخ طوسی در رجال[۵] او را از اهل کوفه شمرده است. همو و نجاشی[۶] به سال وفات وی تصریح کرده‌اند.

صحابی ائمه

ابوبصیر اسدی مدتی را در مصاحبت امام محمدباقر(ع) بود. او از امام صادق روایت کرده است؛ روایات اعتقادی و فقهی زیادی در کتب حدیث امامیه که از طریق ابوبصیر از امام صادق روایت شده است.[۷] طوسی وی را در شمار اصحاب امام موسی کاظم(ع) نیز آورده است[۸] ابوبصیر حدود ۲ سال از امامت آن حضرت را درک کرده و شمار روایات موجود به نقل ابوبصیر (بدون قید) از امام کاظم(ع) بسیار اندک است.

وفاداری به امام کاظم(ع)

در منابع گوناگون مطالبی از طریق علی بن ابی حمزه روایت شده است که بیان می‌دارد ابوبصیر (اسدی) اندکی پس از وفات امام صادق(ع) در حالی‌که عبدالله افطح هنوز زنده بود، برای گزاردن حج به حجاز رفته و ضمن دیدار با امام کاظم(ع) وفاداری خود را به آن حضرت اعلام کرده است.[۹]

روایت

ابوبصیر اسدی بجز محضر امامان، از برخی راویان امامی چون ابوحمزۀ ثمالی و صالح (عمران) بن میثم نیز روایت کرده است.[۱۰] راویانی چون ابان بن عثمان احمر، عاصم بن حمید حناط، حسین بن ابی العلاء و عبدالله بن حماد انصاری از و روایت کرده‌اند.[۱۱]

همچنین علی بن ابی‌حمزه بطائنی، عبدالله بن وضاح و شعیب عقرقوفی، خواهرزادۀ ابوبصیر اسدی از او روایت کرده‌اند گفته شده است این افراد شاگردان خاص وی بوده‌اند.[۱۲]

موضع‌گیری در برابر گروه‌های مخالف

مختاریه و زیدیه

روایاتی نشان می‌دهد ابوبصیر (اسدی) در صحنه‌های مبارزۀ فکری با گروه‌هایی چون مختاریه و زیدیه حضور داشته است.[۱۳]

فطحیه

سال‌های پایانی عمر ابوبصیر اسدی با شهادت امام صادق(ع) و ادعای امامت از سوی عبدالله افطح مصادف شد. موضع‌گیری او در برابر فطحیه از وی چهره‌ای وجیه نزد پیروان امام کاظم(ع) ترسیم کرد و در روایات آنان ابوبصیر در زمرۀ گروهی از اصحاب امام صادق(ع) شمرده شده که از آغاز به عبدالله پشت کرده، به امام کاظم(ع) روی آوردند.[۱۴] همچنین در روایاتی که پیروان امام کاظم(ع) از زبان ابوبصیر نقل کرده‌اند، وی پایه‌های عقیدتی فطحیه دربارۀ امامت را مورد حمله قرار داده است.[۱۵][یادداشت ۱]

جایگاه ابوبصیر نزد واقفه

در زمان افتراق امامیه و تقسیم پیروان امام کاظم(ع) به واقفه و قطعیه (قائلان به جانشینی امام رضا(ع))، سال‌ها از وفات ابوبصیر اسدی می‌گذشت؛ علی بن ابی حمزۀ بطائنی که در گذشته از شاگردان خاص ابوبصیر اسدی بود و اکنون از سران واقفه به شمار می‌رفت و فرزندش حسن که او هم مذهب واقفی داشت، در آثار خود بسیار بیش از دیگر اصحاب ائمه، از روایات ابوبصیر بهره گرفته‌اند.[۱۶] همچنین در منابع واقفی، برخی روایات در اثبات باورهای مذهب واقفه از زبان ابوبصیر اسدی، نقل شده است.[۱۷]

وثاقت

رجالیان امامیه نام او در شمار اصحاب اجماع آورده‌اند که بر وثاقت آنان اتفاق دارند.[۱۸] نجاشی او را یک راوی «‌وجیه و ثقه‌» خوانده است.[۱۹] همچنین او حدیث لوح را روایت کرده است.[۲۰][یادداشت ۲]

تردید در واقفی بودن

برخی از رجالیان امامیه همچون علامه حلّی در اثر آشفتگی موجود در عبارات کشی[۲۱]، شخصیت ابوبصیر یحیی بن ابی‌القاسم اسدی را با یحیی بن قاسم حذّاء واقفی یکی دانسته و بر این پایه به واقفی بودن ابوبصیر اسدی حکم رانده‌اند [۲۲] البته باتوجه به وفات وی در ۱۵۰ق و آغاز افتراق واقفه در ۱۸۳ق، واقفی بودن وی منتفی است.

آثار

از دو اثر با عنوان‌های کتاب مناسک الحج، به روایت علی بن ابی‌حمزه و حسین بن علاء[۲۳] و کتاب یوم و لیله، به روایت علی بن ابی حمزه بطائنی[۲۴] برای او یاد شده است.

شیخ صدوق مجموعه‌ای از روایات فقهی او به روایت علی بن ابی‌حمزه را در من لایحضره الفقیه مورد استفاده قرار داده است.[۲۵] همچنین مجموعه‌ای مشتمل بر حدود ۲۰ حدیث در موضوع «‌علل‌» به روایت حسین بن یزید نوفلی از علی بن ابی حمزه به طور پراکنده در علل الشرائع مورد استفاده واقع شده است.[۲۶]

ابن بابویه تلفیقی از روایت ابوبصیر و محمد بن مسلم را از کتاب حدیث اربعمأه به تمامی در الخصال نقل کرده است.[۲۷] نوشتاری از ابوبصیر در زمینۀ احوال ائمۀ نخستین، به روایت محمد بن سنان (در بعضی اسانید با واسطۀ ابن مسکان) وجود داشته که در آثار کهن امامیه و غیر امامیه مورد استفاده قرار گرفته است.[۲۸] خصیبی تصریح کرده که ابوبصیر مورد نظر در این سند ابوبصیر اسدی است.

پانویس

  1. کشی، معرفه الرجال، اختیار طوسی، ج۱، ص۱۷۳، و ص۴۷۶؛ طوسی، رجال، ج۱، ص۱۴۰، و ص۳۳۳
  2. طوسی، رجال، ج۱، ص۱۴۰؛ مفید، الاختصاص، ج۱، ص۸۳
  3. مثلاً نک: نجاشی، رجال، ج۱، ص۴۴۱
  4. کشی، معرفه الرجال، اختیار طوسی، ج۱، ص۱۷۳؛ طوسی، رجال، ج۱، ص۳۳۳؛ مفید، الاختصاص، ج۱، ص۸۳
  5. طوسی، رجال، ج۱، ص۳۳۳
  6. طوسی، رجال، ج۱، ص۳۳۳، نجاشی، رجال، ج۱، ص۴۴۱
  7. نیز نک: برقی، الرجال، ج۱، ص۱۱، ص۱۷؛ طوسی، رجال، ج۱، ص۱۴۰، ص۳۳۳،؛ نجاشی، ج۱، ص۴۴۱
  8. طوسی، رجال، ج۱، ص۳۶۴؛ قس: نجاشی، رجال، ج۱، ص۴۴۱
  9. نک: حمیری، قرب الاسناد، ص۱۴۶؛ کلینی، الکافی، ج۱، ص۲۸۵، و ج۲، ص۱۲۴؛ مسعودی، اثبات الوصیه، ج۱، ص۱۶۷-۱۶۸؛ دلائل الامامه، منسوب به ابن رستم طبری، ج۱، ص۱۶۳، ص۱۹۳
  10. نک: برقی، المحاسن، ج۱، ص۳۰۹؛ کلینی، الکافی، ج۷، ص۱۸۵-۱۸۶؛ ابن بابویه، امالی، ص ۲۶۸
  11. نک: ابن بابویه، «‌مشیخه الفقیه »، ج۴، ص۱۲۱؛ طوسی، الفهرست، ج۱، ص۱۷۸، طوسی، امالی، ج۲، ص۹۵، ص۱۵۷
  12. نک: نجاشی، رجال ج۱، ص۲۱۵، ص۲۴۹؛ کشی، معرفه الرجال، اختیار طوسی، ج۱، ص۱۷۱
  13. نک: کلینی، الکافی، ج۱، ص۲۹۱؛ کشی، معرفه الرجال، اختیار طوسی، ج۱، ص۲۴۰-۲۴۱، جم
  14. نک: کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۵۱-۳۵۲؛ کشی، معرفه الرجال، اختیار طوسی، ج۱، ص۲۸۲-۲۸۴،
  15. نک: ابن بابویه، علی بن حسین، الامامه و التبصره من الحیره، صص۴۹، ۷۴؛ مسعودی، اثبات الوصیه، ج۱، ص۱۶۱،
  16. نک: نجاشی، رجال، ج۱، ص۲۵۰، به نقل از تفسیر علی بن ابی حمزه؛ ابن بابویه، ثواب الاعمال، ص۱۳۰ به بعد، به نقل از فضائل قرآن حسن بن علی؛ قس: نجاشی، رجال، ج۱، ص۳۷
  17. نک: علوی، نصره الواقفه، شم ۲۱، ۲۳، ۳۳؛ کشی، معرفه الرجال، ج۱، ص۴۷۴-۴۷۶،
  18. نک: کشی، معرفه الرجال، اختیار طوسی، ج۱، ص۲۳۸؛ طوسی، عده الاصول، ج۱، ص۳۸۴،
  19. نجاشی، رجال، ج۱، ص۴۴۱.
  20. نک: کلینی، الکافی، ج۱، ص۵۲۷-۵۲۸،؛ نعمانی، الغیبه، ج۱، ص۴۲-۴۴؛ ابن بابویه، کمال الدین، ج۱، صص۳۰۸-۳۱۱
  21. کشی، معرفه الرجال، اختیار طوسی، ج۱، ص۴۷۴-۴۷۶
  22. علامۀ حلی، رجال، ج۱، ص۲۶۴
  23. طوسی، الفهرست، ج۱، ص۱۷۸؛
  24. نجاشی، رجال، ج۱، ص۴۴۱
  25. نک: ابن بابویه، «‌مشیخه الفقیه »، ص۱۸
  26. ابن بابویه، در علل الشرائع، ج۱، صص۱۵-۱۶، جم
  27. ابن بابویه، در علل الشرائع، ج۲، صص۶۱۰-۶۳۷
  28. نک: ابن ابی‌الثلج، «‌تاریخ الائمه »، ج۱۵،؛ کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۶۱، ص۴۶۳، ص۴۶۸؛ خصیبی، الهدایه الکبری، ص۳۹؛ ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۵۰؛ ابن خشاب، «‌تاریخ موالید الائمه و وفیاتهم »، ج۱، ص۱۶۱، جم
  1. اگرچه در روایات مذکور تصریح نشده که کدام ابوبصیر مورد نظر بوده است، ولی حرمت ویژۀ ابوبصیر مرادی نزد فطحیان، این احتمال را که وی ابوبصیر اسدی باشد، مرجح می‌سازد. شاید به سبب همین شخصیت ضدفطحی ابوبصیر اسدی بوده باشد که ابن فضال، رجال شناس نامی فطحیه، در نقد رجالی ابوبصیر اسدی، او را مخلّط قلمداد کرده است. نک: کشی، معرفه الرجال، اختیار طوسی، ج۱، ص۱۷۳، ص۴۷۶
  2. به قرینۀ همراهی عبدالرحمن بن سالم (راوی این حدیث) با علی بن ابی‌حمزه در روایت از ابوبصیر در برخی از اسانید می‌توان به احتمال قوی‌تر ابوبصیر اسدی را مورد نظر در این حدیث دانست. نک: طوسی، تهذیب، ج۱، ص۴۴۳، طوسی، الاستبصار، ج۱، ص۲۰۳

منابع

  • آقا بزرگ، الذریعة.
  • ابن ابی الثلج، محمد بن احمد، «‌تاریخ الائمه »، مجموعۀ نفیسه، قم، ۱۴۰۶ق.
  • ابن بابویه، علی بن حسین، الامامة و التبصرة من الحیرة، قم، ۱۴۰۴ق.
  • ابن بابویه، محمدبن علی، امالی، بیروت، ۱۴۰۰ق/۱۹۸۰م.
  • ابن بابویه، محمدبن علی، ثواب الاعمال، نجف، ۱۳۹۲ق/۱۹۷۲م.
  • ابن بابویه، محمدبن علی، الخصال، به کوشش علی اکبر غفاری، قم، ۱۳۶۲ش.
  • ابن بابویه، محمدبن علی، علل الشرائع، نجف، ۱۳۸۵ق/۱۹۶۶م.
  • ابن بابویه، محمدبن علی، فقیه من لا یحضره الفقیه، به کوشش حس موسوی خرسان، نجف، ۱۳۷۶ق.
  • ابن بابویه، محمدبن علی، کمال الدین و تمام النعمة، به کوشش علی اکبر غفاری، تهران، ۱۳۹۰ق.
  • ابن بابویه، محمدبن علی، «‌مشیخه الفقیه »، همراه ج۴ فقیه.
  • ابن خشاب، عبداللـه بن نصر، «‌تاریخ موالید الائمه و وفیاتهم »، مجموعه نفیسه، قم، ۱۴۰۶ق.
  • ابن ندیم، الفهرست.
  • ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، نجف، ۱۳۸۵ق/۱۹۶۵م.
  • برقی، احمدبن محمد، الرجال، تهران، ۱۳۴۲ش.
  • برقی، احمدبن محمد، المحاسن، به کوشش جلال الدین محدث، قم، ۱۳۷۱ق.
  • حمیری، عبداللـه بن جعفر، قرب الاسناد، تهران، ۱۳۶۹ق.
  • خصیبی، حسین بن حمدان، الهدایه الکبری، بیروت، ۱۴۰۶ق/۱۹۸۶م.
  • دلائل الامامه، منسوب به ابن رستم طبری، نجف، ۱۳۸۳ق/۱۹۶۲م.
  • طوسی، محمدبن حسن، الاستبصار، به کوشش حسن موسوی خرسان، تهران، ۱۳۹۰ق.
  • طوسی، محمدبن حسن، امالی، بغداد، ۱۳۸۴ق/۱۹۶۴م.
  • طوسی، محمدبن حسن، تهذیب الاحکام، به کوشش حسن موسوی خرسان، تهران، ۱۳۹۰ق.
  • طوسی، محمدبن حسن، رجال، به کوشش محمدصادق بحرالعلوم، نجف، ۱۳۸۱ق/۱۹۶۱م.
  • طوسی، محمدبن حسن، عده الاصول، به کوشش محمد مهدی نجف، قم، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م.
  • طوسی، محمدبن حسن، الفهرست، به کوشش محمد صادق بحرالعلوم، نجف، کتابخانۀ مرتضویه.
  • علامۀ حلی، حسن بن یوسف، رجال، نجف، ۱۳۸۱ق/۱۹۶۱م.
  • علوی، علی بن احمد، نصره الواقفه، به کوشش احمد پاکتچی، منتشر نشده.
  • فخار بن معد موسوی، ایمان ابی طالب، به کوشش محمد بحرالعلوم، نجف، ۱۳۸۴ق/۱۹۶۵م.
  • کشی، محمد، معرفه الرجال، اختیار طوسی، به کوشش حسن مصطفوی، مشهد، ۱۳۴۸ش.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، به کوشش علی اکبر غفاری، تهران، ۱۳۸۸ق.
  • مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، بیروت، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م.
  • مسعودی، علین بن حسین، اثبات الوصیه، نجف، ۱۳۷۴ق.
  • مفید، محمد بن محمد، الاختصاص، به کوشش علی اکبر غفاری، قم، جماعه المدرسین.
  • مفید، محمدبن محمد، المقنعه، تهران، ۱۲۷۶ق.
  • نجاشی، احمدبن علی، رجال، به کوشش موسی شبیری زنجانی، قم، ۱۴۰۷ق.
  • نعمانی، محمدبن ابراهیم، الغیبة نعمانی، بیروت، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م.

پیوند به بیرون