حماد بن عثمان

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
حماد بن عثمان
اطلاعات یاران امامان
لقب: ناب، فزاری، مولی ازد
محل زندگی: کوفه
وفات: سال ۱۹۰ هجری قمری
از یاران: امام صادق(ع)، امام کاظم(ع) و امام رضا(ع)
فعالیت‌های اجتماعی: نقل روایت، از اصحاب اجماع
مشایخ: عبیداللّه بن علی حلبی
شاگردان: محمد بن ابی عمیر، حسن بن علی وشاء، حسن بن علی بن فضال و محمد بن ولید خزاز

حمّاد بن عثمان، از محدّثان قرن دوم هجری قمری. وی از یاران امام صادق(ع)، امام کاظم(ع) و امام رضا(ع) و از اصحاب اجماع است. نام وی در سلسله سند حدود ۲۰۰۰ روایت آمده است و همه عالمان، بر وثاقتش اتفاق نظر دارند.

زندگینامه و خاندان

اصحاب اجماع

یاران امام باقر(ع)
۱. زُرارَة بن اَعین
۲. مَعروفِ بنِ خَرَّبوذ
۳. بُرَید بن معاویه
۴. ابوبصیر اَسَدی یا (ابوبصیر مرادی)
۵. فُضَیل بن یسار
۶. محمد بن مُسلِم

یاران امام صادق(ع)
۱. جَمیل بن دَرّاج
۲. عبدالله بن مُسکان
۳. عبدالله بن بُکَیر
۴. حَمّاد بن عثمان
۵. حماد بن عیسی
۶. اَبان بن عثمان

یاران امام کاظم(ع) و امام رضا(ع)
۱. یونس بن عبدالرحمن
۲. صَفوان بن یحیی
۳. اِبن اَبی عُمَیر
۴. عبدالله بن مُغَیرِه
۵. حسن بن محبوب یا (حسن بن علی بن فَضّال، فَضالَة بن ایوب و عثمان بن عیسی)
۶. احمد بن ابی نصر بزنطی

حماد بن عثمان از اصحاب امام صادق(ع)،امام کاظم(ع) و امام رضا(ع) است. لقب وی ناب[۱] بود و در کوفه[۲] زندگی می‌کرد. پدرش، عثمان، به رُواسی[۳] مشهور است. دلیل این لقب،انتساب وی به بنی رواس از خاندان‌های سرشناس در کوفه است.[۴]

نام پدربزرگش را برخی منابع زیاد[۵] و برخی دیگر عمرو ذکر کرده‌اند[۶]

حماد، برادرانی هم داشته است. برخی منابع برای وی یک برادر به نام عبدالله [۷]، و برخی دیگر دو برادر به نام‌های جعفر و حسین[۸] ذکر کرده‌اند.

حماد در منابع رجالی با عناوینی مانند مولی غنی(دارای پیوند با قبیله غنی)[۹]«مولی أَزْد»(دارای پیوند با قبیله ازد)[۱۰] و فزاری(به سبب سکونت در عزرم، محل سکونت قبیله فزاره)[۱۱] توصیف شده است.

این همه اختلاف در در لقب، نسبت، نام جد و نام برادران سبب شده است که کاظمی،[۱۲] حماد بن عثمان را نام مشترک میان دو نفر به شمار آورده و وجه تمایز آن دو را در راویان از آن دو دانسته‌است. همچنین بهبهانی[۱۳] با استناد به اختلاف در لقب، نسبت، نام جد و نام برادران این دو، تصریح به مغایرت و تعدد کرده است. در مقابل، محمدتقی مجلسی،[۱۴] کلباسی،[۱۵] مامقانی،[۱۶] خویی[۱۷] و شوشتری[۱۸] این دو نام را از آنِ یک فرد دانسته‌اند.

حماد در سال ۱۹۰(هـ ق) در گذشت.


جایگاه حدیثی و علمی

  • بررسی محتوای روایات حمادبن عثمان نشان می‌دهد که وی بیشتر به ثبت و نقل احادیث احکام اهتمام داشته است و در این زمینه از راویان پر حدیث به شمار می‌آید و البته روایات متعددی نیز در صفات امام و احوال امامان دارد.[۲۱]
  • حماد بن عثمان ناب از راویان مشهور بوده و در زمره اصحاب اجماع است و از راویانی است که تمامی دانشمندان علم رجال، از متقدمان[۲۲] و متأخران،[۲۳] بر وثاقتش اتفاق نظر دارند و او را با صفاتی چون ثقه، فاضل و جلیل القدر و خیر ستوده‌اند.
  • حماد کتابی داشته[۲۴] است که ظاهرا تا عهد سید بن طاووس موجود بوده است.، زیرا ابن طاووس در دو کتاب خود[۲۵] از آن نقل کرده است.[۲۶]

پانویس

  1. کشّی، اختیار معرفة الرجال، ص۳۷۲؛ طوسی، رجال الطوسی، ص۳۳۴، قس ص۱۸۶؛ طوسی، کتب الشیعة و اصولهم و اسماء المصنفین و اصحاب الاصول، ص۳۰۶.
  2. طوسی، رجال الطوسی، ص۱۸۶، ۳۳۴.
  3. کشّی، اختیار معرفة الرجال، ص۳۷۲.
  4. سمعانی، ج ۳، ص۹۷؛ مامقانی، تنقیح المقال فی علم الرجال، ج ۱۱، ص۱۷۱، ج ۲۴، ص۷۵.
  5. کشّی، اختیار معرفة الرجال، ص۳۷۲.
  6. نجاشی، رجال، ص ۱۴۳.
  7. نجاشی، رجال، ص۱۴۳.
  8. کشی، اختیار معرفة الرجال، ص۱۴۳.
  9. جوهری، الصحاح، ذیل «غنی»؛ سمعانی، ج ۴، ص۳۰۲.
  10. برقی، کتاب الرجال، ص۲۱؛ طوسی، رجال الطوسی، ص۳۳۴.
  11. نجاشی، ص۱۴۳؛ سمعانی، ج ۴، ص۱۷۸؛ مامقانی، تنقیح المقال فی علم الرجال، ج ۹، ص۲۱۲.
  12. کاظمی، هدایة المحدثین الی طریقة المحمدین، ص ۱۹۷.
  13. بهبهانی، تعلیقة وحیدالبهبهانی علی منهج المقال، ص ۱۵۷.
  14. مجلسی، روضة المتقین، ج ۱۴، ص۴۸.
  15. کلباسی، الرسائل الرجالیة، ج ۳، ص۲۳۹ـ۲۴۰.
  16. مامقانی، تنقیح المقال فی علم الرجال، ج ۲۴، ص۸۰.
  17. خویی، معجم رجال الحدیث، ج ۶، ص۲۱۳.
  18. شوشتری، قاموس الرجال، ج ۳، ص۶۴۸.
  19. مدرسی طباطبائی، ج ۱، ص۲۳۹.
  20. خویی، معجم رجال الحدیث، ج ۶، ص۲۱۶ـ۲۱۸.
  21. اردبیلی، جامع الرواة، ج ۱، ص۲۷۱ـ۲۷۳.
  22. کشّی، اختیار معرفة الرجال، ص۳۷۲؛ طوسی، کتب الشیعة و اصولهم، ص۱۵۶.
  23. ابن داوود حلّی، کتاب الرجال، ستون ۱۳۲؛ علامه حلّی، خلاصة الاقوال، ص۵۶.
  24. طوسی، رجال الطوسی، ص۳۳۴؛طوسی، کتب الشیعة و اصولهم، ص۱۵۶.
  25. ابن طاووس، الملاحم و الفتن، ص۱۱۹ـ۱۲۰؛همو، قبس من کتاب غیاث سلطان الوری، ص۶، ۹.
  26. کولبرگ، ۱۹۹۲، ص۲۲۳.

منابع

  • آقا بزرگ طهرانی، الذریعه.
  • ابن داوود حلی، کتاب الرجال، تهران، ۱۳۸۳ش.
  • ابن طاووس، قبس من کتاب غیاث سلطان الوری، قم: مدرسة الامام المهدی (ع)، بی‌تا.
  • ابن طاووس، الملاحم و الفتن فی ظهور الغائب المنتظر عجل اللّه فرجه، قم ۱۳۹۸/ ۱۹۷۸.
  • اردبیلی، محمد بن علی، جامع الرواة و ازاحة الاشتباهات عن الطرق و الاسناد، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
  • الاصول الستة عشر من الاصول الاولیة: مجموعة من کتب الروایة الاولیة فی عصر الائمة المعصومین علیه‌السلام، چاپ ضیاءالدین محمودی، قم ۱۳۸۱ش.
  • برقی، احمد بن محمد، کتاب الرجال، در ابن داوود حلّی، همان منبع.
  • بهبهانی، محمد باقر، تعلیقة وحیدالبهبهانی علی منهج المقال، بی‌جا: بی‌نا، بی‌تا.
  • جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة، چاپ احمد عبدالغفور عطار، بیروت، بی‌تا، چاپ افست تهران ۱۳۶۸ش.
  • خاتمی، محسن، فهارس بحارالانوار، بیروت ۱۴۱۲/۱۹۹۲.
  • خویی، معجم رجال الحدیث.
  • سمعانی.
  • شوشتری، محمدتقی، قاموس الرجال.
  • طریحی، فخرالدین بن محمد، جامع المقال فیما یتعلق باحوال الحدیث و الرجال، چاپ محمدکاظم طریحی، تهران، ۱۳۷۴.
  • طوسی، محمدبن حسن، رجال الطوسی، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم ۱۴۱۵.
  • طوسی، محمدبن حسن، فهرست کتب الشیعة و اصولهم و اسماء المصنفین و اصحاب الاصول، چاپ عبدالعزیز طباطبائی، قم ۱۴۲۰.
  • علامه حلّی، حسن بن یوسف، خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال، چاپ جواد قیومی اصفهانی، (قم) ۱۴۱۷.
  • کاظمی، محمدامین بن محمدعلی، هدایة المحدثین الی طریقة المحمدین، چاپ مهدی رجایی، قم ۱۴۰۵.
  • کشّی، محمدبن عمر، اختیار معرفة الرجال، (تلخیص) محمدبن حسن طوسی، چاپ حسن مصطفوی، مشهد ۱۳۴۸ش.
  • کلباسی، محمدبن محمدابراهیم، الرسائل الرجالیة، چاپ محمدحسین درایتی، قم ۱۳۸۰ـ۱۳۸۱ش.
  • مامقانی، عبداللّه، تنقیح المقال فی علم الرجال، چاپ محیی الدین مامقانی، قم ۱۴۲۳.
  • مجلسی، محمدتقی بن مقصودعلی، روضة المتقین فی شرح مَن لایحضُرُه الفقیه، چاپ حسین موسوی کرمانی و علی پناه اشتهاردی، قم ۱۴۰۶ـ۱۴۱۳.
  • نجاشی، احمد بن علی، فهرست اسماء مصنّفی الشیعة المشتهر ب رجال النجاشی، چاپ موسی شبیری زنجانی، قم ۱۴۰۷.
  • Etan Kohlberg, A medieval Muslim scholar at work: Ibn Tawus and his library, Leiden 1992;
  • idem, "Al-usul al-arbaumia", Jerusalem studies in Arabic and Islam, no.10 (1987);
  • Hossein Modarressi Tabatabai, Tradition and survival: a bibliographical Survey of early Shiite literature, vol.1, Oxford 2003.

پیوند به بیرون