فضیل بن عیاض

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
فُضَیل بن عَیاض

زادروز ؟
زادگاه -
درگذشت ۱۸۷ قمری
آرامگاه قبرستان معلاة (قبرستان ابوطالب)
استادان امام صادق(ع)
دین اسلام
مذهب اهل سنت

فُضَیل بن عَیاض(درگذشت ۱۸۷ق)، عارف و زاهد مشهور و از رجال صوفیه. وی از شاگردان امام صادق(ع) بود و از ایشان روایاتی نقل کرده است. اغلب عالمان رجالی شیعه او را از اهل سنت می‌دانند و در عین حال وی را از راویان موثق و قابل اعتماد به شمار می‎آورند. گفته‌اند که وی در ابتدا راهزن بوده؛ ولی در پی حادثه‌ای توبه کرده است.

سرگذشت

فضیل بن عیاض بن مسعود بن بشر تمیمی یربوعی، در ناحیه مرو خراسان و در روستایی به نام فُندِین به دنیا آمده است. کنیه‌اش ابوعلی است و اصالتا او را از اهل کوفه می‌دانند.[۱]

وی در ابتدا در محلی بین ابیورد و سرخس به راهزنی مشغول بود[۲] ولی در پی واقعه‌ای توبه کرد و به عبادت و زهد مشغول شد.

روایت‎های مشهور تاریخی درباره داستان توبه فضیل گفته‌اند: شبی وی به نیت یک زن از دیوار خانه‌ای بالا رفته بود، صدای کسی را شنید که مشغول خواندن این آیه از قرآن بود:

«أَ لَمْ یأْنِ لِلَّذِینَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِکْرِ اللّهِ...» (ترجمه: آيا براى كسانى كه ايمان آورده‌اند هنگام آن نرسيده كه دلهايشان به ياد خدا نرم [و فروتن‏] گردد.)[ سوره حدید–۱۶]

فضیل با شنیدن این کلام دگرگون شد و فریاد برآورد: پروردگارا، اکنون زمانش رسیده است. وی در پی این حادثه به گوشه‌ای رفت و زهد اختیار کرد.[۳] داستان توبه او در منبرهای واعظان زیاد یاد می‌شود.

قبرستان معلاة (قبرستان ابوطالب) محل دفن فضیل بن عیاض

از نظر عالمان

عالمان رجال شیعه از جمله نجاشی[۴]، محمد تقی شوشتری [۵]و سید ابوالقاسم خویی، فضیل را از رجال اهل سنت معرفی کرده‌اند. از وحید بهبهانی نقل شده که وی، فضیل را شیعه دانسته است.[۶]

از منظر علمای شیعه فضیل از راویان موثق و قابل اعتماد،[۷] و از اصحاب امام صادق(ع) است.[۸]

درگذشت

فضیل در محرم سال ۱۸۷ قمری درگذشت.[۹]

پانویس

  1. سلمی، طبقات الصوفیه، ص۷.
  2. ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج ۴، ص۴۷.
  3. ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج ۴، ص۴۷.
  4. نجاشی، الرجال، ص۳۱۰.
  5. شوشتری،قاموس الرجال، ج ۸، ص۴۳۸.
  6. خویی، معجم الرجال، ج ۱۳، ص۳۳۱-۳۳۲.
  7. نجاشی، الرجال، ص۳۱۰.
  8. طوسی، رجال، ص۲۶۹.
  9. سلمی، طبقات الصوفیه، ص۸.

منابع

  • ابن‌خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، دارالثقافه، بیروت.
  • خویی، ابوالقاسم، معجم الرجال الحدیث، دارالزهرا، بیروت.
  • سلمی، عبدالرحمن، طبقات الصوفیه، مکتبه الخانجی، قاهره، ۱۴۱۸ق.
  • شوشتری، محمد تقی، قاموس الرجال، موسسه نشر اسلامی، ۱۴۱۷ق.
  • طوسی، ابی جعفر محمد بن حسن، رجال الطوسی، انتشارات جامعه مدرسین، ۱۴۱۵ق.
  • نجاشی، احمد بن علی، انتشارات جامعه مدرسین، ۱۴۲۴ق.