ابن اذینه

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
ابن اُذَینه
اطلاعات یاران امامان
نام کامل: عمر بن‌ محمد بن‌ عبدالرحمان‌ بصری
لقب: ابن اُذَینه
از یاران: امام صادق (ع) و امام کاظم(ع)
فعالیت‌های اجتماعی: نقل روایت
مشایخ: عبیدالله‌ حلی‌، اَبان‌ بن‌ ابی‌ عیاش‌، فُضیل‌ بن‌ یسار كوفی‌، بُكَیر بن‌ اعین‌، عبیدبن‌ زراره‌، محمد بن مسلم ثقفی کوفی
شاگردان: ابن‌ ابی‌ عُمَیر، صفوان بن یحیی، عثمان‌ بن‌ عیسی‌، جمیل بن‌ درّاج‌، عبدالعظیم‌ بن‌ عبدالله‌ حسنی‌، یونس بن عبدالرحمان‌، درست بن ابی منصور، علی‌ بن‌ اسباط

عمر بن‌ محمد بن‌ عبدالرحمان‌ بصری، معروف به ابن اُذَینه از محدثان شیعه در قرن دوم قمری و از اصحاب امام صادق (ع) و امام کاظم (ع). از ابن اذینه ۴۸۲ روایت در منابع حدیثی شیعه نقل شده است و رجالیان شیعه وثاقت او را تأیید کرده اند. بیشتر روایات منقول از وی فقهی است با این حال در برخی مسائل کلامی مانند امامت نیز روایاتی دارد.

صحابه امام صادق (ع)

از زندگی‌ و تاریخ‌ ولادت‌ و مرگ‌ او چیزی ذکر نشده است. همین‌ اندازه‌ روشن‌ است‌ كه‌ او از یاران امام صادق بوده‌ است‌.[۱] وی را از شاگردان‌ و اصحاب‌ امام کاظم (ع‌) نیز دانسته‌اند.[۲] به‌ گفته نجاشی او از طریق‌ مكاتبه‌ از امام‌ صادق‌ (ع‌) روایت‌ كرده‌ است‌. اگر این‌ سخن‌ درست‌ باشد، بی‌تردید وی به‌ طور مستمر در بصره می‌زیسته‌ است‌ و احتمالاً به‌ همین‌ دلیل‌ است‌ كه‌ او را بزرگ‌ شیعیان بصره‌ شمرده‌اند.[۳]

اعتبار رجالی

بیشتر رجال‌ شناسان‌ شیعی‌ وی را ثقه‌ دانسته‌اند.[۴] نوری می گوید وثاقت‌ ابن‌ اذینه‌ مورد اتفاق‌ همه محدثان‌ و رجال‌ شناسان‌ شیعه است‌.[۵]

مشایخ

ابن‌ اذینه‌ روایات‌ بسیاری را نقل‌ كرده‌ و نام‌ او در سلسله‌ اسناد ۴۸۲ حدیث آمده‌ است‌.[۶] بیشتر این‌ روایات‌ كه‌ به‌ خصوص‌ از امام‌ صادق‌ (ع‌) است‌، از طریق‌ زرارة بن‌ اَعْین‌ صحابی‌ و محدّث‌ مشهور شیعی‌ نقل‌ شده‌ است‌،[۷] اما او افزون‌ بر زراره‌ از محدثان‌ دیگری نیز روایت‌ كرده‌ كه‌ از جمله:

راویان

غالب‌ محدثان‌ قرن دوم قمری از ابن‌ اُذینه‌ روایت‌ كرده‌اند؛ از جمله:

تبحر در علم کلام

هرچند غالب‌ روایات‌ ابن‌ اذینه‌ فقهی‌ است‌، اما گاه‌ روایاتی‌ در مقوله امامت و دیگر مسائل‌ كلامی‌ نیز از وی نقل‌ شده‌ است‌ و این‌ نشان‌ می‌دهد كه‌ وی در علم‌ كلام‌ نیز دستی‌ داشته‌ است‌. روایت‌ نوری[۲۰] كه‌ می‌گوید ابن‌ اذینه‌ با مخالفان‌ فكری خود به‌ مباحثه‌ می‌پرداخته‌، مؤید این‌ نظر است‌.

طوسی‌[۲۱] آورده‌ است‌ كه‌ ابن‌ اذینه‌ اثری با عنوان‌ كتاب‌ الفرائض‌ در دو نسخه كوچك‌ و بزرگ‌ داشته‌ كه‌ احمد بن‌ میثم‌ ابن‌ دكین‌ آن‌ را روایت‌ كرده‌ است‌.

هم نام ابن اذینه

طوسی‌ در اختیار معرفة الرجال[۲۲] از محدث‌ دیگری به‌ نام‌ محمد بن‌ عمر بن‌ اذینه‌ یاد كرده‌ كه‌ در دیگر منابع‌ رجالی‌ شیعی‌ پس‌ از وی نیز آمده‌ است‌. طوسی‌ می‌گوید كه‌ وی كوفی‌ بوده‌ و از دست حکومت مهدی عباسی‌ گریخته‌ و در یمن درگذشته‌ و لذا روایات‌ زیادی از او نقل‌ نشده‌ است‌. برقی[۲۳] این‌ شخص‌ را مدنی‌ می‌داند.

از مجموع‌ این‌ سخنان‌ چنین‌ برمی‌آید كه‌ این‌ دو نفر یكی‌ نبوده‌اند، زیرا عمر بن‌ اذینه‌ بصری بود و روایات‌ بسیاری نیز از او نقل‌ شده‌ است‌. ممكن‌ است‌ محمد فرزند عمر بن‌ اذینه‌ بوده‌ باشد. روایت‌ طوسی‌[۲۴] كه‌ می‌گوید محمد به‌ دلیل‌ شهرت‌ پدرش‌، به‌ ابن‌ اذینه‌ مشهور گشته‌ است‌، این‌ احتمال‌ را تقویت‌ می‌كند.

پانویس

  1. برقی‌، ص ۴۷؛ نجاشی‌، ص ۲۸۳
  2. برقی‌، ص ۴۷
  3. نجاشی، رجال، ص‌ ۲۸۳
  4. طوسی‌، الفهرست‌، ص ۲۴۰؛ علامه‌ حلّی‌، ص ۵۹؛ مجلسی‌، ص ۱۶۰
  5. نوری، ج۳، ص ۶۳۶
  6. خویی‌، ج۱۳، ص ۲۰
  7. طوسی‌، اختیار معرفة الرجال‌، ج۱ (۲)، ص۶۴
  8. طوسی‌، اختیار معرفة الرجال‌، ج ۱ (۲) ، ص ۱۵۲
  9. قهپایی‌، ج۳، ص ۱۵۶
  10. نوری، ج۳، ص ۶۴۴
  11. خویی‌، ج۱۳، ص ۲۰
  12. نجاشی‌، ص ۲۸۴
  13. طوسی‌، الاستبصار، ج۳، ص ۳۱۴
  14. طوسی‌، الفهرست‌، ص ۲۴۰
  15. تفرشی‌، ص ۲۵۵
  16. قهپایی‌، ج۳، ص ۱۵۶
  17. غروی حائری، ج۱، ص ۶۳۱ -۶۳۲
  18. كاظمی‌، ص ۱۲۳
  19. خویی‌، ج ۱۳، ص ۲۰
  20. نوری، ج ۳، ص ۶۳۶
  21. الفهرست‌، ص ۲۴۰
  22. طوسی، ج ۱، ص ۳۳۵
  23. برقی، ص‌ ۲۱
  24. طوسی، ج ۱، ص ۳۳۵

منابع

  • برقی‌، احمد، رجال‌، به‌ كوشش‌ سید كاظم‌ موسوی، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
  • تفرشی‌، میر مصطفی‌، نقدالرجال‌، قم‌، انتشارات‌ الرسول‌ المصطفی‌.
  • خویی‌، ابوالقاسم‌، معجم‌ رجل‌ الحدیث‌، قم‌، منشورات‌ مدینة العلم‌.
  • طوسی‌، محمد، اختیار معرفة الرجال‌، به‌ كوشش‌ حسن‌ مصطفوی، مشهد، ۱۳۴۸ش‌.
  • طوسی، محمد، الاستبصار، تهران‌، ۱۳۹۰ق‌.
  • طوسی، محمد، الفهرست‌، به‌ كوشش‌ محمود رامیار، مشهد، ۱۳۵۱ش‌.
  • علامه‌ حلی‌، حسن‌ بن‌ یوسف‌، خلاصة الاقوال‌، تهران‌، ۱۳۱۱ق‌.
  • غروی حائری، جامع‌ الرواة، بیروت‌، ۱۹۸۳م‌.
  • قهپایی‌، عنایت‌الله‌، مجمع‌ الرجال‌، به‌ كوشش‌ سید ضیاءالدین‌ علاّمه‌ اصفهانی‌، اصفهان‌، ۱۳۸۷ق‌.
  • كاظمی‌، محمدامین‌، هدایة المحدثین‌، به‌ كوشش‌ سید مهدی رجائی‌، قم‌، ۱۰۴۵ق‌.
  • مجلسی‌، محمدباقر، الوجیزه‌، تهران‌، ۱۳۱۲ق‌.
  • نجاشی‌، احمد، رجال‌، به‌ كوشش‌ سید موسی‌ شبیری زنجانی‌، قم‌، ۱۴۰۷ق‌.
  • نوری، حسین‌، مستدرك‌ الوسائل‌، قم‌، موسسة اسماعیلیان‌.

پیوند به بیرون