آیه عده طلاق
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| نام آیه | آیه عده طلاق |
| واقع در سوره | طلاق |
| شماره آیه | ۱ |
| جزء | ۲۸ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | طلاق دادن عبدالله بن عمر همسرش را در زمان حیض |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | فقهی |
| درباره | عده طلاق |
| آیات مرتبط | آیه ۲۲۸ سوره بقره |
آیه عِدّه طَلاق نخستین آیه سوره طلاق پیامبر اسلام(ص) را بهعنوان پیشوای امت اسلام، مورد خطاب قرار داده و احکام پنجگانهای را در زمینه طلاق، تشریع کرده است.[۱] عده در فقه مدت زمان معینی است که زن، پس از جدایی از شوهر یا کسی که به اشتباه با او آمیزش کرده، در حالت انتظار به سر میبرد و تا پایان آن مدت حق اختیار همسر دیگر و در صورت وطی به شبهه حق همبستری با شوهر خود را ندارد.[۲]
﴿يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ وَاتَّقُوا اللَّهَ رَبَّكُمْ لَا تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ وَلَا يَخْرُجْنَ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ لَا تَدْرِي لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَلِكَ أَمْرًا ١﴾ [طلاق:1] ﴿به نام خداوند رحمتگر مهربان. ای پیامبر چون زنان را طلاق گویید در [زمانبندی] عده آنان طلاقشان گویید و حساب آن عده را نگه دارید و از خدا پروردگارتان بترسید آنان را از خانههایشان بیرون مکنید و بیرون نروند مگر آنکه مرتکب کار زشت آشکاری شده باشند این است احکام الهی و هر کس از مقررات خدا [پای] فراتر نهد قطعاً به خودش ستم کرده است نمیدانی شاید خدا پس از این پیشامدی پدیدآورد ١﴾
درباره شأن نزول آیه طلاق چند نظر ارائه شده است: برخی این آیه را به عبدالله بن عمر مربوط دانستهاند که زنش را در حال حیض طلاق داد.[۳] برخی نیز نزول این آیه را به زمانی ربط دادهاند که پیامبر(ص) حفصه را رها کرده بود در این هنگام، آیه اول سوره طلاق نازل شد و به پیامبر(ص) دستور داد به حفصه برگرد؛ زیرا او زنی است که همواره روزهدار و در حال نماز است و یکی از همسران تو و از زنان بهشت است.[۴]
در این آیه احکام پنجگانهای برای طلاق و عده طلاق ذکر شده است از جمله:
- طلاق باید در حال پاکی زن از عادت ماهانه صورت گیرد و طبق آیه ۲۲۸ سوره بقره مدتزمان عده طلاق سه بار پاک شدن (ثَلاثَةَ قُرُوءٍ) زن از عادت ماهانه است. بر این اساس اگر طلاق در حال حیض واقع شود، صحیح نخواهد بود.[۵] در روایاتی از پیامبر اسلام(ص) و اهل بیت(ع) آمده است هرگاه کسی همسرش را در عادات ماهانه طلاق دهد نباید به آن طلاق اعتنا کند و اگر قصد طلاق دادن داشت باید تا پاک شدن همسرش صبر کند.[۶] برخی مفسران عدم همبستر شدن با زن در زمان پاکی قبل از اجرای صیغه طلاق را نیز شرط دانستهاند.[۷]
- نگه داشتن حساب عده (وَ أَحْصُوا الْعِدَّةَ): زمانی که زن سه بار روزهای پاکی خود را به پایان رساند و وارد عادات ماهیانه سوم شد، عده او پایان یافته است. تاکید قرآن بر نگه داشتن حساب زمان عده را به دلیل عدم ضرر زن در امکان ازدواج مجدد و حفظ حریم ازدواج اول (عدم انعقاد نطفه) دانستهاند و مخاطب آن نیز مردان هستند؛ چراکه مسئله پرداخت نفقه و تأمین مسکن زنان و همچنین حق رجوع برای مردان است.[۸]
- عدم اخراج زنان از خانه شوهر در زمان عده و عدم خروج زنان از خانه شوهر، (لا تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ وَ لا يَخْرُجْنَ) از دیگر احکامی است که در این آیه به آن اشاره شده است. حکمت این حکم را حفظ احترام زن و ایجاد زمینهای برای بازگشت شوهر از طلاق و تحکیم پیوند زناشویی دانستهاند.[۹] به این مطلبی در روایات نیز اشاره شده است.[۱۰]
- اخراج زن از خانه در دوران عده به دلیل انجام کارهای زشت مانند ناسازگاری، بدخُلقی، بدزبانی و عمل مُنافی عفت. (إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ) در روایات به مصادیق کار زشت اشاره شده است.[۱۱]
پانویس
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۴۵۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۴، ص۲۲۰.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۳۲، ص۲۱۱.
- ↑ واحدی، اسباب نزول القرآن، ۱۴۱۱ق، ص۴۵۶.
- ↑ واحدی، اسباب نزول القرآن، ۱۴۱۱ق، ص۴۵۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۴، ص۲۲۰.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۲۲، ص۱۰۸.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۴۵۶؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۹، ص۳۱۲.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۴۵۷؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۴، ص۲۲۱.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۴، ص۲۲۲.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۹۲.
- ↑ حویزی، نورالثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۵، ص۳۵۰.
منابع
- حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشيعة، قم، آل البیت، ۱۴۰۹ق.
- حویزی، عبدالعلی، تفسیر نور الثقلین، تحقیق هاشم رسولی محلاتی، قم، اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیا التراث العربی، ۱۳۹۰ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه،تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۱ش.
- نجفی، محمدحسن، جَواهر الکلام فی شرحِ شرائعِ الاسلام، تصحیح عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دارُ اِحیاء التُّراثِ العربی، چاپ هفتم، ۱۴۰۴ق.
- واحدی نیشابوری، علی بن احمد، اسباب نزول القرآن، تحقیق: زغلول کمال بسیونی، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۱ق.
ٰ