تطیر
تَطَیُّر در مقابل تفأل،[۱] به معنای فال بد زدن و پیشبینی بدبینانه است.[۲] به گفته مورخان، در دوران جاهلیت، اعراب برای تصمیمگیری از جهت پرواز پرندگان استفاده میکردند؛ بهعنوان مثال، پرواز پرنده به سمت راست را فال نیک و به سمت چپ را شوم میپنداشتند.[۳] اسلام این عمل را محکوم کرد و پیامبر(ص) آن را نوعی شرک[۴] و کفر[۵] دانست.
قرآن تطیر را مذمت کرده و آن را ناشی از نادانی دانسته است.[۶] بهعنوان مثال، در آیه ۱۸ سوره یس، فرستادگان حضرت مسیح(ع) به انطاکیه متهم به شوم بودن شدند.[۷] همچنین در آیه ۱۳۱ سوره اعراف، فرعونیان موسی(ع) و همراهانش را به شوم بودن متهم میکنند: «وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَیِّئَةٌ یطَیِّرُوا بِمُوسَى وَ مَنْ مَعَهُ»؛ (هرگاه ناراحتی به فرعونیان میرسید، آن را به شوم بودن موسی و همراهانش نسبت میدادند).
در روایات، تطیر بهعنوان عملی نادرست معرفی شده است. پیامبر(ص) و امام علی(ع)[۸] آن را شرک[۹] و کفر[۱۰] دانستهاند. در برابر تطیر، چند راهکار درمانی مطرح شده است:
- بیاعتنایی: پیامبر(ص) توصیه کرده است که نباید به فال بد توجه کرد و کار را ادامه داد.[۱۱] در حدیثی از امام صادق(ع) آمده است: فال بد اثرش به همان اندازه است که آن را میپذیری، اگر آن را آسان بگیری کماثر خواهد بود و اگر آن را سخت بگیری پر اثر است و اگر به آن اعتنا نکنی، هیچ اثری نخواهد داشت[۱۲]
- توکل به خدا: توکل به خدا باعث از بین رفتن اثر تطیر دانسته شده است.[۱۳] به گفته علامه طباطبایی معنای توکل این است که تأثیر در امور را به خدا ارجاع دهی و تنها او را مؤثر بدانی. وقتی این چنین معتقد باشید، شرک به خدا را از خود دور کردهاید و دیگر اثری برای تطیر نمیماند.[۱۴]
- دعا: پیامبر(ص) و امام صادق(ع) دعاهایی برای دفع تطیر توصیه کردهاند، مانند دعا برای پناه بردن به خداوند از شر آنچه در دل است. نظیر: «بار الها، تنها اراده تو بر جهان حاکم است».[۱۵] و «خدایا از شر آنچه در وجودم پیدا شده است، به تو پناه میبرم.»[۱۶]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ راغب اصفهانی، مفردات، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۵۲۸.
- ↑ عبداللهی، «فال بد زدن از دیدگاه قرآن و روایات»، ص۱۸۶، ۱۸۷.
- ↑ مصطفوی، التحقیق، ۱۳۶۵ش، ج۷، ص۱۵۷
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۶، ص۱۰۶.
- ↑ متقی، کنز العمّال، ۱۴۰۵ق، ج۱۰، ح۲۸۵۷۰
- ↑ مکارم، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۵، ص۲۵۰
- ↑ سوره یس، آیه۱۸.
- ↑ سید رضی، نهج البلاغه، کلمه قصار ۳۹۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۶، ص۱۰۶.
- ↑ متقی، کنز العمّال، ۱۴۰۵ق، ج۱۰، ح۲۸۵۷۰.
- ↑ حرّ عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۱۰ق، ج۱۱، ص۳۶۲.
- ↑ حرّ عاملی، وسائل الشیعه،۱۴۱۰ق،ج ۱۱، ص۳۶۱.
- ↑ سجستانی؛ سنن ابی داود، ۱۳۹۳ق، ج۴، ص۲۵۳.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۹، ص۸۷.
- ↑ قمی، سفینه البحار، بیروت، ج۲، ص۱۰۳؛ عسقلانی، فتح الباری شرح صحیح البخاری، ۱۴۱۰ق. ج۱۰، ص۲۶۳.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۹، ص۸۷؛ قمی، سفینه البحار، بیروت، ج۲، ص۱۰۳.
منابع
- ابنحجر عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری شرح صحیح البخاری، به کوشش عبدالعزیز بن باز و محمد فؤاد عبد الباقی، لبنان، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۰ق.
- ازدی، سلیمان السجستانی، سنن ابی داود، به کوشش عزت عبید الدعاس، عادل السید، سوریه، حمص، دار الحدیث، ۱۳۹۳ق.
- حرّ العاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعة، قم، مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۰ق.
- راغب الاصفهانی، حسین بن محمد، مفردات راغب، به کوشش صفوان عدنان داوودی، دمشق، دار القلم، ۱۴۱۲ق.
- سید رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه، ترجمه دشتی، قم موسسه امیرالمومنین، ۱۳۷۹ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، انتشارات جامعة مدرسین، ۱۴۱۷ق.
- عبداللهی علی بیک، حمیده، «فال بد زدن از دیدگاه قرآن و روایات»، «فصلنامه دانشکده الهیات و معارف مشهد»، شماره ۶۰، ۱۳۸۲ش.
- قمی، عباس، سفینة البحار و مدینة الحکم و الآثار، بیروت، دار المرتضی، بیتا.
- متقی، علی، کنز العمّال، بیروت، مؤسسة الرسالة، ۱۴۰۵ق.
- مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت ارشاد اسلامی، ۱۳۶۵ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله: دانشنامه جهان اسلام