آیه قصاص
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| نام آیه | آیه قصاص |
| واقع در سوره | بقره |
| شماره آیه | ۱۷۸ - ۱۷۹. |
| جزء | ۲ |
| اطلاعات محتوایی | |
| موضوع | فقهی |
| درباره | جواز قصاص |
| آیات مرتبط | سوره بقره آیه ۱۹۴، سوره مائده آیه ۴۵، آیه ۳۳ سوره اسراء |
آیه قصاص آیات ۱۷۸ و ۱۷۹ از سوره بقره[۱] که درباره بیان قانون قصاص و حکمت تشریع آن است.[۲] فقیهان از آیات قصاص برای استنباط حکم فقهی جواز قصاص استفاده کردهاند.[۳] در این آبات حقّ قصاص برای اولیای دم ثابت است؛ ولی این حقّ قابل بخشش دانسته شذه است. همچنین اجرای قصاص باعث حیات و امنیت جامعه معرفی شده است. احکام مربوط به قصاص، علاوه بر آیات قصاص در آیه ۱۹۴ سوره بقره و آیه ۳۳ سوره اسراء و آیه ۴۵ سوره مائده نیز آمده است.[۴]
.﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالْأُنْثَى بِالْأُنْثَى فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ذَلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ ١٧٨﴾ [بقره:178]|﴿ای کسانی که ایمان آوردهاید دربارهٔ کشتگان بر شما [حق] قصاص مقرر شده آزاد عوض آزاد و بنده عوض بنده و زن عوض زن و هر کس که از جانب برادر [دینی]اش [یعنی ولی مقتول] چیزی [از حق قصاص] به او گذشت شود [باید از گذشت ولی مقتول] بهطور پسندیده پیروی کند و با [رعایت] احسان [خونبها را] به او بپردازد این [حکم] تخفیف و رحمتی از پروردگار شماست پس هر کس بعد از آن از اندازه درگذرد وی را عذابی دردناک است ١٧٨﴾ ﴿وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ١٧٩﴾ [بقره:179]|﴿و ای خردمندان شما را در قصاص زندگانی است باشد که به تقوا گرایید ١٧٩﴾
بهگفته علامه طباطبایی، در آیه ۱۷۸ سوره بقره به این نکته اشاره شده که عفو محبوبتر از قصاص است؛ زیرا تعبیر «فمن عفی له من أخيه شیء» برای برانگیختن حسّ محبت و رأفت در اولیای دم آمده و قاتل بهعنوان برادر معرفی شده است.[۵] جعفر سبحانی مفسر شیعی معاصر، گفته است که قصاص هر چند ظاهرش میراندن و نابودی است؛ ولی در واقع زنده ساختن جامعه است. وی آیه را از نظر مضمون بسیار فصیحتر، بلیغتر و زیباتر از ضرب المثل عرب پیش از اسلام میداند که میگفتند «القتل انفی للقتل؛ کشتن، کشتن را کم می کند»؛ زیرا آیه نه تنها قصاص را لازم شمرده که اجرای آن را باعث حیات جامعه دانسته است.[۶]
به گفته مفسران، عادت عرب جاهلی بر این بود که اگر کسی از قبیله آنها کشته میشد، تصمیم میگرفتند تا آنجا که قدرت دارند از قبیله قاتل بکشند. این فکر تا آنجا پیش رفته بود که حاضر بودند به خاطر کشته شدن یک فرد، تمام طایفه قاتل را نابود کنند. این آیه نازل شد و حکم عادلانه قصاص را بیان کرد. این حکم اسلامی، در واقع حد وسطی بود میان دو حکم مختلف که آن زمان وجود داشت: بعضی قصاص را لازم میدانستند و بعضی تنها دیه را لازم میشمردند. اسلام قصاص را در صورت عدم رضایت اولیای مقتول و دیه را به هنگام رضایت طرفین قرار داد.[۷]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۳۹۳؛ فرهنگنامه علوم قرآن، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ص۱۲۵.
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، منشورات اسماعيليان، ج۱، ص۴۳۳.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۴۲، ص۷-۹.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۳۱۸.
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، منشورات اسماعيليان، ج۱، ص۴۳۲.
- ↑ سبحانی، احكام القصاص في الشريعة الاسلامية الغراء، مؤسسه امام صادق(ع)، ج۱، ص۱۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۶۰۳؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۳۲۹.
منابع
- ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۴۰۸ق.
- سبحانی، جعفر، احكام القصاص في الشريعة الاسلامية الغراء قم، ،موسسه امام صادق(ع)، بیتا.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، احیاء التراث العربی، بیتا.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، منشورات اسماعیلیان، بیتا.
- طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، ۱۳۷۸ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۵ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.
پیوند به بیرون
- تناسب جرم و مجازات بر اساس آیات قصاص، پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی.
- بررسی آیات قصاص و وجوه حیاتبخشی آن در قرآن، پرتال جامع علوم انسانی.
- آیه قصاص، فرهنگنامه علوم قرآن، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.