تواتر معنوی: تفاوت میان نسخهها
Shamsoddin (بحث | مشارکتها) جز تمیزکاری |
Shamsoddin (بحث | مشارکتها) جز تمیزکاری |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''تواتر معنوی''' گزارش تعدادی از راویان از | '''تواتر معنوی''' گزارش تعدادی از راویان از واقعه یا مطلبی با الفاظ مختلف و محتوای مشترک است. به عنوان نمونه [[حدیث|اخبار]] متعددی با الفاظ گوناگون درباره دلاوریهای [[امام علی علیهالسلام|امام علی(ع)]] در جنگهای مختلف نقل شده است که همه آنها بر [[شجاعت]] او دلالت دارند. از نظر [[شهید ثانی]]، اخبار مربوط به اصول شریعت از جمله [[وجوب]] [[نمازهای یومیه]]، تعداد رکعتهای آنها، وجوب [[زکات]] و [[خمس]]، متواتر معنوی هستند. | ||
گفته شده علم به معنای مشترک در متواتر معنوی به سبب فراوانی | گفته شده علم به معنای مشترک در متواتر معنوی به سبب فراوانی گزارشها است. | ||
در تواتر معنوی، مضمون خبرها و گزارشها یکسان، ولی الفاظ مختلف است؛ در تواتر لفظی، الفاظ نیز یکسان است. | در تواتر معنوی، مضمون خبرها و گزارشها یکسان، ولی الفاظ آنها مختلف است؛ در تواتر لفظی، الفاظ نیز یکسان است. | ||
==مفهومشناسی== | ==مفهومشناسی== | ||
{{اصلی|تواتر}} | {{اصلی|تواتر}} | ||
تواتر معنوی گزارش تعدادی از راویان از | تواتر معنوی گزارش تعدادی از راویان از واقعه یا مطلبی خاص با الفاظ گوناگون با معنا و مضمون یکسان است؛<ref>نگاه کنید به: شهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ۱۴۰۸ق، ص۶۶؛ عاملی، معالم الدین، مؤسسه نشر اسلامی، ص۱۸۷؛ میرزای قمی، قوانین الاصول، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۳۸۵؛ مرکز اطلاعات و منابع اسلامی، فرهنگنامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، ص۳۶۹.</ref> مانند اینکه اخبار فراوانی با عبارات مختلف درباره شرکت [[امام علی علیهالسلام|امام علی(ع)]] در جنگهای متعدد و دلاوریهای او نقل شده است که مضمون همه آنها به طور [[متواتر]] بر [[شجاعت]] او دلالت میکند.<ref>نگاه کنید به: صاحب معالم، معالم الدین، مؤسسه نشر اسلامی، ص۱۸۷؛ میرزای قمی، قوانین الاصول، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۳۸۵؛ مرکز اطلاعات و منابع اسلامی، فرهنگنامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، ص۳۶۹.</ref> به گفته [[شهید ثانی]]، هرچند تک تک گزارشهایی که بر شجاعت امام علی(ع) دلالت میکند، متواتر نیست و [[خبر واحد]] به شمار میآید، اما قدر مشترک آنها، متواتر به شمار میآید.<ref> شهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ۱۴۰۸ق، ص۶۶.</ref> | ||
به گفته | به گفته [[حسن بن زینالدین عاملی|صاحب معالم]]، فرزند شهید قانی و از فقهای [[شیعه]] در قرن یازدهم قمری، و [[سید محمدباقر صدر]]، [[فقیه]] شیعی اهل [[عراق]] قرن چهاردهم قمری، در تواتر معنوی، خبرها و گزارشهای متعدد در مدلول(معنا) تضمنی{{یادداشت|دلالت تضمنی عبارت است از دلالت لفظ بر جزئی از معنای اصلی خود. مانند دلالت لفظ کتاب بر صفحه یا جلد.(مرکز اطلاعات و منابع اسلامی، فرهنگنامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، ص۴۵۸) }} یا التزامی{{یادداشت|دلالت التزامی عبارت است از دلالت لفظ بر چیزی که خارج از معنای اصلی آن است؛ ولی در ذهن با آن ملازمت دارد؛ یعنی هرگاه معنای اصلی لفظ به ذهن آید، آن معنا نیز در ذهن پدید میآید. مانند دلالت سقف بر دیوار که هرگاه معنای سقف در ذهن پدید آید، معنای دیوار هم به ذهن میآید.(مرکز اطلاعات و منابع اسلامی، فرهنگنامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، ص۴۵۶)}} اشتراک دارند؛ ولی دلالت مطابقی{{یادداشت| دلالت مطابقی عبارت است از دلالت لفظ بر تمام معنای اصلی خود. مانند دلالت کتاب بر تمام معنای خود که شامل صفحات و جلد و ... میشود. در این دلالت، لفظ و معنا با هم مطابقت دارند.(مرکز اطلاعات و منابع اسلامی، فرهنگنامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، ص۴۶۰)}} آنها یکسان نیست مانند گزارشهای گوناگونی که درباره بخشندگی [[حاتم طائی]] نقل شده است.<ref>نگاه کنید به: صاحب معالم، معالم الدین، مؤسسه نشر اسلامی، ص۱۸۷؛ میرزای قمی، قوانین الاصول، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۳۸۵ - ۳۸۷؛ صدر، دروس فی علم الاصول، مؤسسه نشر اسلامی، ج۲، ص۱۴۱؛ سبحانی، اصول الحدیث و احکامه، دار احیاء التراث العربی، ص۳۵.</ref> | ||
اختلاف در الفاظ در متواترِ معنوی، گاه در نقل یک واقعه است مانند گزارشهایی از جنگاوری امام علی(ع) در [[غزوه احد|غزوه اُحد]] و گاه در چند واقعه مانند روایتهای مختلف درباره شجاعت امام علی(ع) در [[غزوه|غزوههای]] متعدد.<ref>سبحانی، اصول الحدیث و احکامه، دار احیاء التراث العربی، ص۳۵.</ref> | اختلاف در الفاظ در متواترِ معنوی، گاه در نقل یک واقعه است مانند گزارشهایی از جنگاوری امام علی(ع) در [[غزوه احد|غزوه اُحد]] و گاه در چند واقعه مانند روایتهای مختلف درباره شجاعت امام علی(ع) در [[غزوه|غزوههای]] متعدد.<ref>سبحانی، اصول الحدیث و احکامه، دار احیاء التراث العربی، ص۳۵.</ref> | ||
نسخهٔ ۲۴ اکتبر ۲۰۲۰، ساعت ۱۴:۲۳
تواتر معنوی گزارش تعدادی از راویان از واقعه یا مطلبی با الفاظ مختلف و محتوای مشترک است. به عنوان نمونه اخبار متعددی با الفاظ گوناگون درباره دلاوریهای امام علی(ع) در جنگهای مختلف نقل شده است که همه آنها بر شجاعت او دلالت دارند. از نظر شهید ثانی، اخبار مربوط به اصول شریعت از جمله وجوب نمازهای یومیه، تعداد رکعتهای آنها، وجوب زکات و خمس، متواتر معنوی هستند.
گفته شده علم به معنای مشترک در متواتر معنوی به سبب فراوانی گزارشها است.
در تواتر معنوی، مضمون خبرها و گزارشها یکسان، ولی الفاظ آنها مختلف است؛ در تواتر لفظی، الفاظ نیز یکسان است.
مفهومشناسی
تواتر معنوی گزارش تعدادی از راویان از واقعه یا مطلبی خاص با الفاظ گوناگون با معنا و مضمون یکسان است؛[۱] مانند اینکه اخبار فراوانی با عبارات مختلف درباره شرکت امام علی(ع) در جنگهای متعدد و دلاوریهای او نقل شده است که مضمون همه آنها به طور متواتر بر شجاعت او دلالت میکند.[۲] به گفته شهید ثانی، هرچند تک تک گزارشهایی که بر شجاعت امام علی(ع) دلالت میکند، متواتر نیست و خبر واحد به شمار میآید، اما قدر مشترک آنها، متواتر به شمار میآید.[۳]
به گفته صاحب معالم، فرزند شهید قانی و از فقهای شیعه در قرن یازدهم قمری، و سید محمدباقر صدر، فقیه شیعی اهل عراق قرن چهاردهم قمری، در تواتر معنوی، خبرها و گزارشهای متعدد در مدلول(معنا) تضمنی
یا التزامی
اشتراک دارند؛ ولی دلالت مطابقی
آنها یکسان نیست مانند گزارشهای گوناگونی که درباره بخشندگی حاتم طائی نقل شده است.[۴]
اختلاف در الفاظ در متواترِ معنوی، گاه در نقل یک واقعه است مانند گزارشهایی از جنگاوری امام علی(ع) در غزوه اُحد و گاه در چند واقعه مانند روایتهای مختلف درباره شجاعت امام علی(ع) در غزوههای متعدد.[۵]
گفته شده علم و یقین به معنای مشترک در متواتر معنوی به سبب فراوانی اخبار و گزارشها است.[۶]
تواتر در اصطلاح علم اصول عبارت است از فراوانی راویان و گزارشگران یک واقعه به گونهای که به طور معمول احتمال تبانی و هماهنگی آنها بر دروغگویی وجود نداشته باشد.[۷] برخی همچون صاحب معالم و صاحب فصول، متواتر را اینگونه تعریف کردهاند: خبر و گزارش از ناحیه گروهی که به خودی خود یقین به درستی آن حاصل شود.[۸]
تفاوت با تواتر لفظی
تواتر به دو قسم معنوی و لفظی تقسیم میشود. در تفاوت آن دو گفته شده در تواتر لفظی، گزارشگران مضمونی را در قالب الفاظ و عبارات یکسان گزارش میدهند مانند حدیث نبوی «إنّما الأعمالُ بالنِّیّات» یا «من کنت مولاه فهذا علی مولاه»(بنابر تواتر لفظی آنها)؛ اما در تواتر معنوی یک مضمون مشترک در قالب عبارات و الفاظ گوناگون نقل میشود.[۹]
نمونهها
شهید ثانی برآن است که اخبار مربوط به اصول شریعت همچون وجوب نمازهای یومیه، تعداد رکعتهای آنها، وجوب زکات و خمس، متواتر معنوی هستند.[۱۰] برخی دیگر از اخباری که معنای مشترک آنها، متواتر معنوی دانسته شدهاند، عبارتند از:
- اخباری که دلالت بر شجاعت امام علی(ع) دارند.[۱۱]
- اخباری که یکی از معیارهای درستی احادیث را عرضه آنها بر قرآن معرفی میکنند.[۱۲]
- اخباری که دلالت بر بخشندگی حاتم طائی دارند.[۱۳]
جستارهای وابسته
پانویس
منابع
- حائری اصفهانی، محمد حسین، الفصول الغرویة فی الاصول الفقهیة، قم، دار احیاء العلوم الاسلامیه، چاپ اول، ۱۴۰۴ق.
- شهید ثانی، زین الدین بن علی، الرعایة فی علم الدرایة، تحقیق و تعلیق عبدالحسین محمدعلی بقال، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، چاپ دوم، ۱۴۰۸ق.
- شیخ انصاری، مرتضی، فرائد الاصول، قم، مجمع الفکر الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
- صدر، سید محمدباقر، دروس فی علم الاصول، قم، مؤسسه نشر اسلامی، بیتا.
- مرکز اطلاعات و منابع اسلامی، فرهنگنامه اصول فقه، قم، پژوشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول، ۱۳۸۹ش.
- صاحب معالم، حسن بن زین الدین، معالم الدین، قم، مؤسسه نشر اسلامی، بیتا.
- میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمدحسن، قوانین الاصول، تحقیق رضا حسین صبح، قم، احیاء الکتب الاسلامیه، ۱۴۳۰ق.
- ↑ نگاه کنید به: شهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ۱۴۰۸ق، ص۶۶؛ عاملی، معالم الدین، مؤسسه نشر اسلامی، ص۱۸۷؛ میرزای قمی، قوانین الاصول، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۳۸۵؛ مرکز اطلاعات و منابع اسلامی، فرهنگنامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، ص۳۶۹.
- ↑ نگاه کنید به: صاحب معالم، معالم الدین، مؤسسه نشر اسلامی، ص۱۸۷؛ میرزای قمی، قوانین الاصول، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۳۸۵؛ مرکز اطلاعات و منابع اسلامی، فرهنگنامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، ص۳۶۹.
- ↑ شهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ۱۴۰۸ق، ص۶۶.
- ↑ نگاه کنید به: صاحب معالم، معالم الدین، مؤسسه نشر اسلامی، ص۱۸۷؛ میرزای قمی، قوانین الاصول، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۳۸۵ - ۳۸۷؛ صدر، دروس فی علم الاصول، مؤسسه نشر اسلامی، ج۲، ص۱۴۱؛ سبحانی، اصول الحدیث و احکامه، دار احیاء التراث العربی، ص۳۵.
- ↑ سبحانی، اصول الحدیث و احکامه، دار احیاء التراث العربی، ص۳۵.
- ↑ میرزای قمی، قوانین الاصول، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۳۸۵؛ سبحانی، اصول الحدیث و احکامه، دار احیاء التراث العربی، ص۳۵.
- ↑ میرزای قمی، قوانین الاصول، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۳۶۹؛ مرکز اطلاعات و منابع اسلامی، فرهنگنامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، ص۳۶۸.
- ↑ صاحب معالم، معالم الدین، مؤسسه نشر اسلامی، ص۱۸۴؛ حائری اصفهانی، الفصول الغرویة، ۱۴۰۴ق، ص۲۶۷.
- ↑ نگاه کنید به: سبحانی، اصول الحدیث و احکامه، دار احیاء التراث العربی، ص۳۵.
- ↑ شهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ۱۴۰۸ق، ص۶۶.
- ↑ نگاه کنید به: صاحب معالم، معالم الدین، مؤسسه نشر اسلامی، ص۱۸۷؛ میرزای قمی، قوانین الاصول، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۳۸۵؛ مرکز اطلاعات و منابع اسلامی، فرهنگنامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، ص۳۶۹.
- ↑ شیخ انصاری، فرائد الاصول، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۲۴۷.
- ↑ نگاه کنید به: صاحب معالم، معالم الدین، مؤسسه نشر اسلامی، ص۱۸۷؛ میرزای قمی، قوانین الاصول، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۳۸۵ - ۳۸۷؛ صدر، دروس فی علم الاصول، مؤسسه نشر اسلامی، ج۲، ص۱۴۱؛ سبحانی، اصول الحدیث و احکامه، دار احیاء التراث العربی، ص۳۵.