سماع حدیث

سِماع حدیث یعنی شنیدن مستقیم روایت از استاد.^[۱] برخی حدیث‌شناسان شیعه مثل شهید ثانی، مامقانی و سبحانی آن را بهترین روش فراگیری حدیث می‌دانند؛^[۲] چون استاد دقیق‌تر حدیث را منتقل می‌کند و شاگرد هم لفظ درست روایت را همان‌طور که می‌شنود یاد می‌گیرد و نقل می‌کند.^[۳]

طبق گفته مامقانی و سبحانی، سماع حدیث به چهار صورت انجام می‌شود:

خواندن استاد از روی کتاب: استاد حدیث صحیح را فقط برای شاگرد می‌خواند و شاگرد می‌شنود و می‌نویسد.^[۴]
خواندن استاد در جمع: استاد روایتی را در یک مجلس می‌خواند و شاگرد در میان جمعیت حاضر است و می‌نویسد.^[۵]
شنیدن از روی قرائت: استاد روایتی را برای شخص دیگری می‌خواند و شاگرد آن را می‌شنود و می‌نویسد.^[۶]
خواندن استاد از حفظ: استاد روایتی را از حفظ برای شاگرد می‌خواند، چه شاگرد تنها شنونده باشد یا در جمع دیگران بشنود و بنویسد.^[۷]

به نظر مامقانی، بهترین روش سماع حدیث روش اول است که شاگرد روایت را مستقیماً از استاد در همان مجلس بشنود و بنویسد. این روش از فراموشی و اشتباه در نوشتن جلوگیری می‌کند. سایر روش‌ها به ترتیب اهمیت در رتبه‌های بعدی قرار می‌گیرند.^[۸]

به گفته سیوطی، ادیب و عالم سنی، در روش سماع حدیث، راوی می‌تواند از عباراتی مانند «حَدَّثَنا» (به ما گفت)، «أَخبَرَنا» (به ما خبر داد)، «أَنبَأَنا» (به ما اطلاع داد)، «سَمِعتُ فلاناً» (از فلانی شنیدم)، «قالَ لَنا» (به ما گفت) و «ذَکَرَ لَنا» (برای ما ذکر کرد) استفاده کند.^[۹]

شهید ثانی و خطیب بغدادی (عالم سنی) معتقدند که عبارت «سَمِعتُ» (شنیدم) بهترین و گویاترین لفظ برای بیان این روش است، زیرا به وضوح نشان می‌دهد که راوی مستقیماً روایت را از استادش شنیده است.^[۱۰] پس از آن، عبارت «حَدَّثَنی» یا «حَدَّثَنا» (به من/به ما گفت) در مرتبه بعدی قرار دارد که باز هم بیانگر شنیدن روایت از استاد است.^[۱۱] آنها عبارات «أَخبَرَنی، أَخبَرَنا» (به من/به ما خبر داد)، «أَنبَأَنی، أَنبَأَنا» (به من/به ما اطلاع داد)،^[۱۲] «قالَ لَنا» (به ما گفت)، «ذَکَرَ لَنا» (برای ما ذکر کرد) و «قالَ فُلانٌ» (فلانی گفت) به ترتیب در مراتب پایین‌تر برای نقل روایت در این شیوه معرفی کره‌اند.^[۱۳]

پانویس

↑ شهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ۱۴۰۸ق، ص۲۳۱؛ سبحانی، اصول الحدیث و احکامه فی علم الدرایة، دار جواد الائمة، ص۲۲۵.
↑ شهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ۱۴۰۸ق، ص۲۳۱؛ مامقانی، مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۶۶؛ سبحانی، اصول الحدیث و احکامه فی علم الدرایة، دار جواد الائمة، ص۲۲۶.
↑ شهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ۱۴۰۸ق، ص۲۳۲؛ سبحانی، اصول الحدیث و احکامه فی علم الدرایة، دار جواد الائمة، ص۲۲۶؛ ر.ک: غضنفری، علوم حدیث، ۱۳۹۶ش، ص۱۶۵.
↑ مامقانی، مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۶۸؛ سبحانی، اصول الحدیث و احکامه فی علم الدرایة، دار جواد الائمة، ص۲۲۶.
↑ مامقانی، مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۶۸؛ سبحانی، اصول الحدیث و احکامه فی علم الدرایة، دار جواد الائمة، ص۲۲۶.
↑ مامقانی، مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۶۸؛ سبحانی، اصول الحدیث و احکامه فی علم الدرایة، دار جواد الائمة، ص۲۲۶.
↑ مامقانی، مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۶۸؛ سبحانی، اصول الحدیث و احکامه فی علم الدرایة، دار جواد الائمة، ص۲۲۶.
↑ مامقانی، مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۶۸
↑ سیوطی، تدریب الراوی فی شرح تقریب النواوی، ۱۴۲۰ق، ص۲۳۵.
↑ شهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ۱۴۰۸ق، ص۲۳۲-۲۳۳؛ خطیب بغدادی، الکفایة فی علم الروایة، ۱۳۵۷ق، ص۲۸۴.
↑ شهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ۱۴۰۸ق، ص۲۳۳؛ خطیب بغدادی، الکفایة فی علم الروایة، ۱۳۵۷ق، ص۲۸۴.
↑ شهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ۱۴۰۸ق، ص۲۳۵-۲۳۶؛ خطیب بغدادی، الکفایة فی علم الروایة، ۱۳۵۷ق، ص۲۸۴-۲۹۰
↑ شهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ۱۴۰۸ق، ص۲۳۵-۲۳۶

منابع

خطیب بغدادی، احمد بن علی، الکفایة فی علم الروایة، حیدرآباد هند، مطبعة مجلس. دائرة المعارف العثمانیة، ۱۳۵۷ق.
سبحانی، جعفر، اصول الحدیث و احکامه فی علم الدرایة، بیروت، دار جوادالائمة، بی تا.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، تدریب الراوی فی شرح تقریب النواوی، تحقیق: عرفان بن سلیم، حسونه العشا، بیروت، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، ۱۴۲۰ق.
شهید ثانی، زین الدین بن علی، الرعایة فی علم الدرایة، تحقیق: بقال، عبدالحسین محمدعلی، قم، کتابخانه عمومی آیت الله العظمی مرعشی نجفی، ۱۴۰۸ق.
غضنفری، علی، علوم حدیث، تهران، لاهیجی، ۱۳۹۶ش.
مامقانی، عبدالله، مقباس الهدایة فی علم الدرایة، قم، موسسة آل البیت(ع) لاحیاء التراث، ۱۴۱۱ق.

پیوند به بیرون

الاسناد من الدین و صفحة مشرقة من تاریخ سماع الحدیث عند المحدثین، عبدالفتاح ابوغده، سوریه، مکتبة المطبوعات الاسلامیة، ۱۴۳۵ق.

[1] شهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ۱۴۰۸ق، ص۲۳۱؛ سبحانی، اصول الحدیث و احکامه فی علم الدرایة، دار جواد الائمة، ص۲۲۵.

[2] شهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ۱۴۰۸ق، ص۲۳۱؛ مامقانی، مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۶۶؛ سبحانی، اصول الحدیث و احکامه فی علم الدرایة، دار جواد الائمة، ص۲۲۶.

[3] شهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ۱۴۰۸ق، ص۲۳۲؛ سبحانی، اصول الحدیث و احکامه فی علم الدرایة، دار جواد الائمة، ص۲۲۶؛ ر.ک: غضنفری، علوم حدیث، ۱۳۹۶ش، ص۱۶۵.

[4] مامقانی، مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۶۸؛ سبحانی، اصول الحدیث و احکامه فی علم الدرایة، دار جواد الائمة، ص۲۲۶.

[5] مامقانی، مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۶۸؛ سبحانی، اصول الحدیث و احکامه فی علم الدرایة، دار جواد الائمة، ص۲۲۶.

[6] مامقانی، مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۶۸؛ سبحانی، اصول الحدیث و احکامه فی علم الدرایة، دار جواد الائمة، ص۲۲۶.

[7] مامقانی، مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۶۸؛ سبحانی، اصول الحدیث و احکامه فی علم الدرایة، دار جواد الائمة، ص۲۲۶.

[8] مامقانی، مقباس الهدایة فی علم الدرایة، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۶۸

[9] سیوطی، تدریب الراوی فی شرح تقریب النواوی، ۱۴۲۰ق، ص۲۳۵.

[10] شهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ۱۴۰۸ق، ص۲۳۲-۲۳۳؛ خطیب بغدادی، الکفایة فی علم الروایة، ۱۳۵۷ق، ص۲۸۴.

[11] شهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ۱۴۰۸ق، ص۲۳۳؛ خطیب بغدادی، الکفایة فی علم الروایة، ۱۳۵۷ق، ص۲۸۴.

[12] شهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ۱۴۰۸ق، ص۲۳۵-۲۳۶؛ خطیب بغدادی، الکفایة فی علم الروایة، ۱۳۵۷ق، ص۲۸۴-۲۹۰

[13] شهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ۱۴۰۸ق، ص۲۳۵-۲۳۶

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]