حدیث مقطوع
حدیث مقطوع در اصطلاح حدیثی شیعه، به روایتی گفته میشود که سند آن به معصوم(ع) متصل نیست و راوی، سخن یا حکم را بدون انتساب به معصوم نقل میکند.[۱] در اصطلاح اهلسنت، مقطوع به روایتی گفته میشود که گفتار یا کردار تابعی یا فردی پس از او را نقل کند و به پیامبر(ص) یا صحابی نرسد.[۲] مقطوع در این معنا در برابر مرفوع و موقوف قرار میگیرد.
در برخی منابع، مقطوع یا مقطوعه برای روایتی با سند گسسته نیز بهکار رفته است؛ از جمله روایتی که در سند آن واسطهای حذف شده و سند به معصوم(ع) متصل نیست.[۳] همچنین در برخی منابع، به روایتی که نام معصوم(ع) در آن تصریح نشده و به جای آن از ضمیر استفاده شده است، مضمر یا گاه مقطوع گفته شده است.[۴]
از نظر حجیت، حدیث مقطوع نزد شیعه، اگر به معنای روایتی باشد که سند آن به معصوم(ع) متصل نیست، ضعیف شمرده میشود؛ همچنین اگر مقطوع به معنای اصطلاح اهلسنت، یعنی قول یا فعل تابعی، باشد، از دیدگاه شیعه بهخودیخود اعتبار ندارد؛ هرچند ممکن است در کنار ادله و قرائن دیگر بهعنوان مؤید مورد توجه قرار گیرد.[۵] در میان بیشتر اهلسنت نیز مقطوع بهمعنای روایت منسوب به تابعی، اعتبار ندارد[۶] و در این باره سخنی از ابوحنیفه نقل شده است:
- «آنچه از پیامبر(ص) به ما رسیده است، بر چشم و سر مینهیم و آنچه از صحابه به ما رسیده است، در عمل به آن مختاریم؛ اما آنچه از تابعین نقل شده است؛ باید گفت آنان مردان معمولی هستند و ماهم مانند آنهاییم.»[۷]
پانویس
- ↑ صدر، نهایة الدرایة، ۱۳۵۴ق، ج۱، ص۱۹۸.
- ↑ مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص ۲۷۵.
- ↑ موسوی العاملی، مدارک الاحکام، مؤسسه آل البیت لاحیاءالتراث، ج۸، ص۴۸۰.
- ↑ شهید ثانی، شرح البدایة، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۸۵.
- ↑ مؤدب، علم الدرایة تطبیقی، ۱۳۹۱ش، ص۲۱۵.
- ↑ سیوطی، تدریب الراوی، ۱۳۹۲ق، ج۱، ص۲۳۶.
- ↑ پاکتچی، «ابوحنیفه»، ص۳۹۶-۳۹۷.
منابع
- پاکتچی، احمد، مدخل ابوحنیفه در دائرة المعارف بزرگ اسلامی ج۵.
- سیوطی، احمد بن ابیبکر، تدریب الراوی فی شرح تقریب النواوی، مدینه، المکتبه العلمیه، ۱۳۹۲ق.
- شهید ثانی، زینالدین بن علی، شرح البدایة فی علم الدرایة، تحقیق: عبدالحسین محمد علی بقال، قم، سیدالشهداء، ۱۴۰۴ق.
- صدر، سید حسن، نهایة الدرایة، تحقیق، ماجد غرباوی، قم، مشعر، ۱۳۵۴ق.
- مؤدب، رضا، علم الدرایه تطبیقی، قم، مرکز بینالمللی ترجمه و نشر المصطفی، ۱۳۹۱ش.
- مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهلبیت(ع)، زیرنظر: سید محمود هاشمی شاهرودی، قم، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۷ش.
- موسوی العاملی، محمد بن علی، مدارک الاحکام، تحقیق: قم، مؤسسه آل البیت لاحیاءالتراث، بیتا.