حدیث معنعن
حدیث مُعَنْعَنْ حدیثی است که در سلسله سند آن، نقل روایت با واژه «عن» به معنای «از» بیان شده باشد.[۱] در این نوع سند، راوی با تعبیرهایی مانند «أخبَرَنا» (به ما خبر داد)، «حَدَّثَنا» (برای ما روایت کرد) یا «سَمِعتُ» (شنیدم) نقل روایت نمیکند.[۲] استفاده از «عن» بهتنهایی نشان نمیدهد که راوی، روایت را مستقیماً از راوی پیش از خود دریافت کرده است؛ ازاینرو، درباره اتصال یا عدم اتصال چنین سندی بحث میشود.[۳]
کلینی در نقل روایات الکافی از سندهای معنعن استفاده کرده و این شیوه را در میان محدثان شیعه رایج میدانسته است.[۴] برخی پژوهشگران، این شیوه را نشاندهنده پذیرش نقل حدیث با لفظ «عن» در میان محدثان شیعه دانستهاند. در مقابل، برخی پژوهشگران علم حدیث، «عن» را از الفاظی میدانند که بهتنهایی اتصال سند را ثابت نمیکند؛ زیرا شیوه دریافت روایت و واسطههای احتمالی میان راویان را مشخص نمیسازد.[۵] در این دیدگاه، برای اعتبار حدیث معنعن باید اتصال سند با قرائن دیگری اثبات شود و در صورت نبود چنین قرائنی، حدیث ضعیف شمرده میشود.[۶]
برای ارزیابی حدیث معنعن، افزون بر بررسی لفظ «عن»، وضعیت راویان و اتصال سند نیز بررسی میشود. وثاقت راویان، امکان ارتباط و ملاقات آنان و نبودن نشانهای از تدلیس از جمله عوامل مهم در این بررسی است.[۷] همچنین تعدد طرق نقل و هماهنگی مضمون حدیث با دیگر روایات و منابع معتبر میتواند در ارزیابی آن مؤثر باشد.[۸]
پانویس
- ↑ عاملی، وصول الاخیار، مجمع الذخائر الاسلامیة، ج۱، ص۱۰۰.
- ↑ عاملی، وصول الاخیار، مجمع الذخائر الاسلامیة، ج۱، ص۱۰۰.
- ↑ حاکم نیشابوری، معرفة العلوم الحدیث، دارالکتب العلمیة، ج۲، ص۲۳۴.
- ↑ حافظیان، رسائل فی درایة الحدیث، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۳۶۸.
- ↑ حجت، جوامع حدیثی شیعه، ۱۴۰۲ش، ج۱، ص۷۳؛ صبحی صالح، علوم حدیث و اصطلاحات آن، ۱۳۷۶ش، ص۱۶۶.
- ↑ صبحی صالح، علوم حدیث و اصطلاحات آن، ۱۳۷۶ش، ص۱۶۷
- ↑ حجت، جوامع حدیثی شیعه، ۱۴۰۲ش، ج۱، ص۷۳؛ صبحی صالح، علوم حدیث و اصطلاحات آن، ۱۳۷۶ش، ص۱۶۶.
- ↑ محقق گرفمی و دلبری، «گونهشناسی معیارهای تاریخ محور اعتبارسنجی محتوای احادیث»، ص۱۹ـ۲۵.
منابع
- حافظیان، ابوالفضل، رسائل فی درایة الحدیث، قم، انتشارات دارالحدیث، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
- حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، معرفة العلوم الحدیث، بیروت، دارالکتب العلمیّة، چاپ اول، ۱۳۹۷ق.
- حجّت، هادی، جوامع حدیثی شیعه، تهران، انتشارات دانشگاه علوم قرآن و حدیث، چاپ سیزدهم، ۱۴۰۲ش.
- صبحی، صالح، علوم حدیث و اصطلاحات آن، تهران، انتشارات اسوه، چاپ اول، ۱۳۷۶ش.
- عاملی، حسین بن عبدالصمد، وصول الاخیار الی اصول الاخبار، مجمع الذخائر الاسلامیة، بیتا.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- محقق گرفمی، البرز و سید علی دلبری، «گونهشناسی معیارهای تاریخ محور اعتبارسنجی محتوای احادیث»، در مجله آموزههای حدیثی، شماره ۹، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش.