حدیث مضمر
حدیث مُضْمَر در اصطلاح علم درایه به معنای حدیثی است که روایتکننده اول، نام معصوم(ع) را نبرده و از آن با ضمیر غائب مانند سألتُه، سمعتُه یا کتبتُ الیه یاد کرده است.[۱] در دستهبندی احادیث، حدیث مضمر در دسته اتصال و عدم اتصال سند حدیث قرار میگیرد.
راویان به سه علت در حدیث به جای استفاده از نام معصوم از ضمیر استفاده میکنند:
- وجود قرینهای که معلوم میکند از امام معصوم نقل شده است.
- تقیه نقلکننده روایت به سبب ترس از حاکمان جور و ظلم.
- نام معصوم در ابتدای حدیث(در نقل شفاهی یا در نوشتن) ذکر شده و در ادامه از ضمیر استفاده شده است.[۲]
درباره حجیت یا عدم حجیت حدیث مضمر سه قول وجود دارد:[۳]
- معتبر نبودن حدیث مضمر: خواه راوی آن فقیهی باشد که نقل روایت میکند، مانند زراره، یا فقط راوی باشد؛ به خاطر اینکه احتمال دارد ضمیر به غیرمعصوم عطف شود. بعضی از فقها اِضمار را سبب ضعف حدیث دانستهاند.[۴]
- اعتبار حدیث مضمر: مثل اینکه از ذکر نام معصوم در ابتدای یک حدیث، در احادیث بعدی به ذکر ضمیر اکتفا میکردند مانند مواردی که راوی احادیث مختلفی را درباره احکام مختلف از یک امام نقل کرده و بیش از یک بار نام امام را نبرده است.[۵]
- تفصیل: بین اعتبار روایاتی که نقلکنندگان آنها فقیه و جلیلالقدر بوده مانند زراره و عدم اعتبار روایتِ راویانی که جلیلالقدر نبودند.[۶]
پانویس
- ↑ مامقانی، مقباس الهدایة، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۳۳۲.
- ↑ موسوی غریفی، قواعد الحدیث، ۱۴۰۶ق، ج۱، ص۲۲۲؛ بقال، «پاورقی» در الرعایه فی علم الدرایه، ۱۴۰۸ق، ص۸۳.
- ↑ موسوی غریفی، قواعد الحدیث، ۱۴۰۶ق، ج۱، ص۲۱۷.
- ↑ موسوی عاملی، مدارک الاحکام، مؤسسة آلالبيت(ع)، ج۲، ص۲۵۲.
- ↑ بحرانی، الحدائق الناظره، مؤسسة النشر الاسلامي، ج۵، ص۳۱۲
- ↑ آخوند خراسانی، کفایة الاصول، ۱۴۲۹ق، ص۳۸۹.
منابع
- مامقانی، عبدالله، مقباس الهدایة فی علم الدرایة، تحقیق: محمد رضا مامقانی، مؤسسه آل البیت لاحیاءالتراث، مهر، قم، ۱۴۱۱ق.
- موسوی غریفی، محی الدین، قواعد الحدیث، بیروت، دارالاضواء، ۱۴۰۶ق.
- موسوی عاملی، محمد بن علی، مدارک الاحکام، تحقیق: قم، مؤسسه آل البیت لاحیاءالتراث، بیتا.
- بحرانی، یوسف، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة،موسسة النشر الاسلامی، بیتا، بیجا.
- خراسانی، محمد کاظم، کفایة الاصول، تحقیق: موسسة آل البیت لاحیاء التراث، موسسة آل البت لاحیاء التراث، بیروت، ۱۴۲۹ق.