نماز لیلة الدفن
| مرگ | |
|---|---|
| احتضار • عزرائیل • غسل میت • کفن • نماز میت • تدفین • شهادت | |
| برزخ | |
| شب اول قبر • سؤال قبر • نکیر و منکر • حیات برزخی • بدن برزخی | |
| قیامت | |
| اسرافیل • معاد جسمانی • نفخ صور • نامه اعمال • صراط • صحرای محشر • اصحاب یمین • اصحاب شمال | |
| بهشت | |
| درهای بهشت • حور العین • غلمان • رضوان • نعمتهای بهشت | |
| جهنم | |
| درهای جهنم • درکات جهنم • زقوم • اسفل سافلین • هاویه • جحیم • غساق | |
| مفاهیم وابسته | |
| شفاعت • تجسم اعمال • رقیب و عتید • تناسخ • رجعت • روح • باقیات صالحات | |
نماز لَیلَةُ الدّفن یا نماز شب اول قبر، که با نامهای نماز هدیه و نماز وحشت نیز شناخته میشود؛ علت نامگذاری آن رفع ترس و وحشت میت در شب اول قبر است. این نماز سه شیوه دارد که مشهورترین آن در رکعت اول پس از سوره حمد، یک آیة الکرسی و در رکعت دوم پس از حمد، ده سوره قدر است و پس از سلام، ثواب آن با ذکر «اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحمدٍ وَ آلِ مُحمدٍ وَ ابْعَثْ ثَوابَها اِلی قَبرِ فلان بن فلان» به میت اهدا میشود.
زمان آن از اول شب تا صبح گفته شده، بهتر است پس از نماز عشا خوانده شود و اگر دفن میت به تأخیر بیفتد، نماز نیز تا شب اول قبر او تأخیر میافتد. خواندن آن توسط یک نفر چند بار، اجیر گرفتن برای آن و اهدای ثوابش جایز است. این ماز سبب کاهش عذاب قبر میشود و بنابر روایت پیامبر(ص)، تنگیِ قبر را وسعت میبخشد و به نمازگزار حسنه و درجات عطا میکند.
اهمیت و جایگاه
نماز شب دفن (صلاة لیلة الدفن)[۱] با نامهای نماز هدیه (صلاة الهدیه)،[۲] و نماز وحشت (صلاة الوحشة)[۳] شناخته میشود. علت نامگذاری به «نماز وحشت» آن است که میت هنوز با عالم قبر اُنس نگرفته و احساس ترس و وحشت دارد؛ این نماز با فضل الهی وحشت را از او دور میکند.[۴]
درباره ثواب خواندن این نماز، در روایتی از پیامبر(ص) آمده است که «بر میت ساعتی سختتر از شب اول قبر نمیگذرد. پس بر مردگان خود رحم کنید و برایشان صدقه دهید و اگر نتوانستید، دو رکعت نماز برای شخص درگذشته بخوانید. پس همان لحظه حق تعالی هزار فرشته به سوی قبر او میفرستد که با هر فرشته جامهای و حلّهای است، و تنگی قبر او را تا روز نفخ صور وسعت میدهد و به نمازگزار به عدد آنچه آفتاب بر آن طلوع میکند، حسنه عطا میکند و او را چهل درجه بالا میبرد.»[۵]
محدث نوری در کتاب دارالسلام نقل میکند که استادش ملا فتحعلی سلطانآبادی عادت داشت برای هر فرد از دوستان خاندان اهلبیت که از دنیا میرفت — آشنا یا ناآشنا — دو رکعت نماز وحشت بخواند، بدون اینکه کسی از این کارش خبر داشته باشد. روزی دوستی او را دید و گفت: فلان شخص تازهفوتشده را در خواب دیدم؛ گفت پس از مرگ در تنگنا و عذاب بودم تا اینکه فلانی (سلطانآبادی) دو رکعت نماز برایم خواند و مرا نجات داد. سپس از او پرسید آن نماز چه بود و سلطانآبادی روش خود را برایش بیان کرد.[۶]
چگونگی ادای نماز
بر اساس روایات، سه شیوه برای نماز لیلة الدفن نقل شده است:[۷]
- صورت اول:[۸] در رکعت اول پس از سوره حمد، یک مرتبه آیة الکرسی و در رکعت دوم پس از حمد، ده مرتبه سوره قدر خوانده میشود؛ سپس بعد از سلام نماز گفته میشود: «اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحمدٍ وَ آلِ مُحمدٍ وَ ابْعَثْ ثَوابَها اِلی قَبرِ فلان بن فلان» (به جای فلان بن فلان، نام میت و پدرش ذکر شود).[۹]
- صورت دوم: در رکعت اول یک مرتبه حمد و دو مرتبه سوره توحید (قل هو اللَّه) و در رکعت دوم یک مرتبه سوره حمد و ده مرتبه سوره تکاثر خوانده میشود؛ سپس بعد از سلام نماز همان ذکر «اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحمّدٍ وَ آلِ مُحمّدٍ وَ ابْعَثْ ثَوابَها اِلی قَبرِ فلان بن فلان» گفته میشود.[۱۰]
- صورت سوم: در رکعت اول پس از حمد، دو مرتبه سوره توحید و یک مرتبه آیة الکرسی و در رکعت دوم پس از حمد، ده مرتبه سوره تکاثر خوانده میشود.[۱۱]
گفته شده است نماز لیلة الدفن به دو صورت نخست خوانده شود، بهتر است.[۱۲]
احکام
برخی احکام برای نماز لیلةالدفن نقل شده است:
- نماز وحشت را در هر موقع از شب اول قبر (از اول شب تا صبح) میتوان خواند، ولی بهتر است در اول شب بعد از نماز عشا خوانده شود.[۱۳]
- اگر بخواهند میت را به شهر دوری ببرند یا دفن او به جهت دیگر تأخیر بیفتد، باید نماز وحشت را تا شب اول قبر او تأخیر بیندازند.[۱۴]
- اگر شخص نماز وحشت را سهواً به غیر کیفیت ذکرشده بهجا آورد، باید اعاده کند؛ حتی اگر یک آیه از سوره قدر یا یک آیه از آیة الکرسی را فراموش کرده باشد.[۱۶]
- اجیر کردن و اجرت گرفتن برای خواندن نماز وحشت جایز است و احتیاط آن است که به عنوان بخشش و احسان به نمازگزار بذل نمایند و او نیز نمازش را بدون در نظر گرفتن وجه مالی بخواند.[۱۷]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ یزدی، العروه الوثقی (المحشی)، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۴۰۱.
- ↑ شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۷، ص۱۶۸.
- ↑ امام خمینی، تحریر الوسیلة، دارالعلم، ج۱، ص۹۶؛ صافی، هدایة العباد، ج۱، ص۷۳.
- ↑ نماز وحشت چگونه خوانده میشود؟ آیا خواندن نماز وحشت یک نفر برای میت کافی است؟، اسلام کوئست.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۱۱۳.
- ↑ نوری، دارالسلام، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۳۴۸.
- ↑ میرزای قمی، جامع الشتات، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۶۲؛ آملی، مصباح الهدی، ۱۳۸۰ق، ج۶، ص۵۰۰ و۵۰۱.
- ↑ میرزای قمی، جامع الشتات، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۶۲.
- ↑ نگاه کنید به: یزدی، العروه الوثقی (المحشی)، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۴۰۱؛ میرزای قمی، جامع الشتات، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۶۲؛ آملی، مصباح الهدی، ۱۳۸۰ق، ج۶، ص۵۰۰؛ امام خمینی، تحریر الوسیلة، دارالعلم، ج۱، ص۹۷.
- ↑ نگاه کنید به: میرزای قمی، جامع الشتات، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۶۲؛ آملی، مصباح الهدی، ۱۳۸۰ق، ج۶، ص۵۰۱؛ امام خمینی، تحریر الوسیلة، دارالعلم، ج۱، ص۹۶.
- ↑ میرزای قمی، جامع الشتات، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۶۲؛ آملی، مصباح الهدی، ۱۳۸۰ق، ج۶، ص۵۰۱.
- ↑ آملی، مصباح الهدی، ۱۳۸۰ق، ج۶، ص۵۰۱؛ امام خمینی، تحریر الوسیلة، دارالعلم، ج۱، ص۹۷.
- ↑ امام خمینی، توضیح المسائل، ۱۳۸۷ش، ص۱۰۰، مسئله ۶۳۹.
- ↑ امام خمینی، توضیح المسائل، ۱۳۸۷ش، ص۱۰۰، مسئله ۶۴۰.
- ↑ قمی، الغایة القصوی، ۱۴۲۳ق، ج۱، ص۲۶۲.
- ↑ قمی، الغایة القصوی، ۱۴۲۳ق، ج۱، ص۲۶۲.
- ↑ امام خمینی، تحریر الوسیلة، دارالعلم، ج۱، ص۹۷.
منابع
- آملی، میرزامحمدتقی، مصباح الهدی فی شرح العروة الوثقی، تهران، نشر مؤلف، چاپ اول، ۱۳۸۰ق.
- امام خمینی، سید روحالله، تحریر الوسیلة، قم، مؤسسه مطبوعات دارالعلم، چاپ اول، بیتا.
- امام خمینی، سید روحالله، توضیح المسائل حضرت امام خمینی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۷ش.
- شیخ حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، ۱۴۰۹ق.
- گلپایگانی، سید محمدرضا، مجمع المسائل، قم،دار القرآن الکریم، ۱۴۰۹ق.
- قمی، شیخ عباس، الغایه القصوی فی ترجمه العروه الوثقی، قم، صبح پیروزی، ۱۴۲۳ق.
- میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمدحسن، جامع الشتات فی اجوبة السؤالات، تصحیح رضوی مرتضوی، تهران، مؤسسه کیهان، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
- نوری، میرزا حسین، دارالسلام فی ما یتعلق بالرویا و المنام، بیروت، دارالبلاغه، ۱۴۱۲ق.
- نوری، میراز حسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت، مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، چاپ دوم، ۱۴۰۸ق.
- یزدی، سید محمد کاظم طباطبایی، العروه الوثقی فیما تم به البلوی (المحشی)، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۹ق.
- نماز وحشت چگونه خوانده میشود؟ آیا خواندن نماز وحشت یک نفر برای میت کافی است؟، اسلام کوئست.