بدن برزخی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
مرگ تا قیامت
احتضار
سکرات موت
قبض روح
تشییع جنازه
غسل و نماز میت
کفن و دفن میت
تلقین میت
شب اول قبر
نماز شب اول قبر
عذاب قبر
زیارت قبور
توسل به مردگان
برزخ
نفخ صور
قیامت
مواقف قیامت
میزان
شفاعت
پل صراط
بهشت یا جهنم
مفاهیم وابسته
معاد
عزرائیل
بدن برزخی
حیات برزخی
تجسم اعمال
خلود

بدن برزَخی یا جسم برزخی و یا بدن مثالی بدنی که روح انسان پس از مرگ (در عالم برزخ) به آن منتقل می‌شود و با آن مورد عذاب یا نعمت قرار می‌گیرد. این بدن ماده و خواص آن از قبیل جِرم، وزن، رنگ و ابعاد را ندارد. البته برخی معتقدند روح پس از مرگ دوباره به بدن ملحق شده و انسان با جسم دنیایی خود وارد برزخ می‌شود.

نظریه‌های جسم برزخی

انسان موجودی مرکب از روح و بدن خاکی است. روح انسان پس از مرگ در بدن برزخی قرار می‌گیرد. نظریه‌های متفاوتی درباره چگونگی بدن برزخی وجود دارد. اندیشمندان اسلامی پس از نقد، بررسی، و دفع شبهات آنان، یک یا چند نظر را محتمل دانسته‌اند. مهم‌ترین نظرات بدین شرح می‌باشد:

بدن مثالی

به باور مشهور، روح انسان بعد از مرگ در قالب بدن مثالی قرار می‌گیرد.[۱] بدن مثالی از لحاظ شکل و قیافه مانند بدن دنیایی انسان است؛ ولی ماده و خواص ماده از قبیل جِرم، وزن، رنگ و ابعاد را ندارد.[۲] جسم برزخی از اجسامی که در جهان وجود دارد، لطیف‌تر است. اندیشمندان اسلامی بدن برزخی را به اَشباح و صوری که انسان در ذهن خود یا در خواب می‌بیند، تشبیه کرده‌اند.[۳] برخی معتقدند فرشتگان نیز دارای بدن مثالی هستند.[۴] بدن مثالی در عالم مثال (عالم برزخ) وجود دارد. عالم مثال واسطه و حد فاصلِ میان عالم مادی (طبیعت) و عالم مجردات است. طبق این نظریه فشار قبر بر بدن مثالی وارد می‌شود.[۵]

ملاصدرا، ابن سینا، غزالی، ابن عربی و شیخ بهائی را می‌توان از جمله طرفدران این نظریه نامید.[۶] علامه مجلسی با تاکید بر اینکه بدن مثالی در روایات معتبر آمده، آن را پذیرفته است.[۷] همچنین علمای معاصر ازجمله امام خمینی و آیه الله سبحانی این نظریه را معتبر دانسته‌اند.[۸] آیة الله شاه آبادی نیز معتقد است رجعت انسان با بدن مثالی او صورت می‌گیرد.[۹]

بدن دنیوی

برخی معتقدند روح انسان، پس از مرگ در برزخ، دوباره به بدن او ملحق می‌شود. خواه این بدن برزخی، عین بدن دنیایی انسان یا بخشی از اجزاء آن باشد.[۱۰] بنابر این نظریه فشار قبر و سؤال نکیر و منکر، با این بدن دنیوی درک می‌شود. برخی اشکال کرده‌اند این نظریه نسبت به بدن‌های از بین رفته در قبر یا خاکسترشده توضیحی ندارد.[۱۱]

برخی نیز معتقدند که هویت و شخصیت انسان هم به نفس و هم به بدن خاکی اوست. اینان بر این باورند که انسان در برزخ، هم بدن مثالی و هم بدن دنیایی دارد. مسائلی چون عذاب قبر، فشارقبر و سؤال نکیرومنکر با بدن دنیایی انسان و ادامه زندگی او با بدن مثالیش خواهد‌ بود.[۱۲] طبق بعضی ازاحادیث اهل سنت روح انسان بعد از مرگ در بدن پرندگان می‌رود.[۱۳] این نظریه از طرف امام صادق(ع) مردود شمرده شده است.[۱۴]

پانویس

  1. ملایری، «نظریه‌های بدن برزخی»، ص۱۱۴.
  2. صفر علیپور و ابراهیم زاده، معاد استدلالی، ۱۳۷۶ش، ص۴۵.
  3. سبحانی، منشور جاوید، ۱۳۸۳ش، ج۱۰، ص۲۲۳.
  4. سبحانی، منشور جاوید، ۱۳۸۳ش، ج۱۰، ص۲۲۴.
  5. ابراهیمی دینانی، «برزخ»، ج۱۱، ص۷۰۱.
  6. ملایری، «نظریه‌های بدن برزخی»، ص۱۱۴.
  7. علامه مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۴ق، ج۶، ص۲۷۱.
  8. سبحانی، منشورجاوید، ۱۳۸۳ش، ج۵، ص۱۹۱.
  9. محمدی، «فلسفه رجعت از منظر آیةالله شاه آبادی»، ص۸۵.
  10. سید مرتضی، ۱۴۱۱ق، الذخیرة فی علم الکلام، ق، ص۵۲۹؛ حمصی رازی، المنقذ من التقلید، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۹۸.
  11. ملایری، «نظریه‌های بدن برزخی»، ص۱۱۰.
  12. ملایری، «نظریه‌های بدن برزخی»، ص۱۱۶.
  13. علامه مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۴ق، ج۶، ص۶۴.
  14. علامه مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۴ق، ج۶، ص۲۶۹.

منابع

  • ابراهیمی دینانی، غلام حسین، «برزخ»، در دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۱ش.
  • سبحانی تبریزی، جعفر، منشور جاوید، قم، چاپ چهارم، موسسه امام صادق ع، ۱۳۸۱ش.
  • سید مرتضی، علی بن حسین، الذخیرة فی علم الکلام، قم، چاپ سوم، موسسه النشر السلامی، ۱۴۳۱ق.
  • صفرعلیپور، حشمت الله، و عبدالله ابراهیم زاده، معاد استدلالی، تهران، بی چا، ۱۳۷۶ش.
  • حمصی رازی، سدید الدین، المنقذ من التقلید، قم، چاپ اول، موسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۲ق.
  • علامه مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، موسسه الوفا، ۱۴۰۴ق.
  • محمدی، بهزاد، «فلسفه رجعت از منظر آیةالله شاه آبادی» در مجله اندیشه نوین دینی، قم، نهاد رهبری در دانشگاه‌ها، تابستان ۱۳۹۴ش.
  • ملایری، موسی، «نظریه‌های بدن برزخی»، در مجله پژوهش دینی، تهران، انجمن علوم قرآن وحدیث، پاییز و زمستان ۱۳۸۹ش.

پیوند به بیرون