محمد بن موسی بن جعفر

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
امامزاده
محمد
امامزاده سید میر محمد.jpg
نمایی از حرم محمد بن موسی علیه السلام معروف به سید میر محمدعابد
نام محمد
زادروز نامعلوم
مدفن شیراز
لقب(ها) سید میر محمد عابد
پدر امام موسی کاظم(ع)
مادر ام احمد
فرزند(ان) جعفر، محمد، ابراهیم مجاب، حکیمه، کلثوم، بریهه، فاطمه.
طول عمر نامشخص
امامزادگان مشهور

محمد بن موسی بن جعفر ملقب به عابد از فرزندان امام کاظم(ع) و مشهور به سید میر محمد عابد، از امامزادگان مورد توجه در ایران که زمان حکومت مأمون همراه با برادرش شاه چراغ به ایران سفر کرد و با شنیدن خبر شهادت امام رضا(ع)، در شیراز ماند؛ ولی در آنجا به شهادت رسید. مقبره وی، در نزدیکی حرم شاه چراغ قرار دارد.

ولادت، نسب، لقب

تاریخ ولادت وی مشخص نیست. پدر وی موسی بن جعفر(ع) است. وی و احمد بن موسی و حمزه بن موسی از یک مادر به نام ام احمد هستند.[۱][۲]

او به محمد عابد معروف است، این لقب را امام کاظم(ع) به وی عطا کرد، زیرا وی اهل نماز و تهجد زیاد بود و بیشتر روزها روزه می‌گرفت.[۳]

جایگاه و مقام محمد بن موسی(ع)

طبق بعضی از گزارش‌ها محمد بن موسی همیشه باوضو بود، اهل شب زنده داری و عبادت بوده تا اندازه‌ای که هاشمیه(کنیز رقیه موسی بن جعفر(ع)) درباره وی می‌گوید: هیچگاه محمد را ندیدم مگر اینکه این آیه از قرآن را به خاطرم آوردم:

«کانو قلیلا من اللیل ما یهجعون یعنی ترجمه: واز شب اندکی را به خواب می‌رفتند.[۴]

صاحب الاعلام الوری در فضیلت وی می‌آورد: «او مردی پرهیزکار و صالح بود»[۵]و مامقانی وی را از جمله راویان احادیث اهل‌بیت(ع) می‌شمارد.[۶]

مخفی بودن در شیراز

بعضی گفته‌اند وی به دلیل ظلم وستم عباسیان به شیراز متواری شده و در آنجا به کتابت قرآن مشغول بود و در آمد حاصل از آن را صرف آزادسازی بردگان می‌کرد. گفته‌اند هزار برده از این طریق توسط وی آزاد شد.[۷]

شهادت

اکثر منابع از شهادت وی به همراه برادرش شاه چراغ خبر داده و گفته‌اند: احمد بن موسی و برادرش محمد عابد و یارانش در درگیری که بین آنها و کارگزار مامون به نام قتلغ خان در شیراز رخ داد به شهادت رسیدند.[۸][۹][۱۰]

با این وجود برخی از منابع از درگذشت وی با مرگ طبیعی حکایت می‌کنند، چنانچه صاحب شبهای پیشاور می‌نویسد:
«جناب سید امیر محمد عابد در گوشه انزوا اشتغال به عبادت داشت و به اجل طبیعی از دنیا رفت

مدفن محمد بن موسی(ع)

  • شیراز: مجلسی در بحارالانوار به نقل از حمد الله مستوفی در نزهة القلوب و جزایری در النعمانیة، مدفن محمد بن موسی(ع) را در شیراز ذکر کرده‌اند.[۱۱] در فاصله ۲۰۰متری مشرق امامزاده شاهچراغ قرار دارد.[۱۲]
  • اراک: مزار با شکوه و مجللی در دو فرسخی اراک روستایی به نام میقان، امامزاده‌ای به نام محمد عابد مدفون است که به اعتقاد اهل محل، مدفن محمد بن موسی(ع) است،[۱۳] اما فیض قمی معتقد است در این بقعه محمد بن احمد بن هارون بن موسی(ع) دفن شده‌است.[۱۴]
  • گناباد: درشهر کاخک ۲۴ کیلومتری شهر گناباد، امامزاده‌ای مدفون است که به اعتقاد متعلق به محمد بن موسی(ع) می‌باشد اما بنا بر اقوال متواتر مدفون در این بقعه محمد بن موسی بن احمد بن محمد بن قاسم بن حمزه بن موسی(ع) است.[۱۵]
  • تفرش: بقعه‌ای در این شهر وجود دارد که نزد اهالی آن به امامزاده محمد بن موسی(ع) معروف است، اما بنا بر قراینی شخصیت مدفون در آنجا یکی از نوادگان امام سجاد(ع) است.[۱۶]
  • دیگر شهرها: همچنین در شهرهای شهرضا، شهرستان نور، دامغان، خرم آباد، همدان، دزفول (معروف به سبز قبا)، ساوه و بابل امامزادگانی مدفونند که نزد اهالی منتسب به محمد بن موسی(ع) هستند.

حرم محمد بن موسی در شیراز

حرم محمد بن موسی قبلاً دارای صحن و حیاط مستقل بوده است که از طریق بازار بین الحرمین به صحن مطهر حضرت شاهچراغ(ع) ارتباط داشته است. از اوایل دهه شصت، به حرم ایشان نیز توجه خاص معطوف گردید و تعمیرات اساسی در آن انجام شد. با توجه به کمبود فضای سرپوشیده حرم مطهر حضرت سید میر محمد(ع)، سالن جدید بالای سر ضریح مطهر احداث گردید و مورد بهره برداری قرار گرفت.هم‌چنین بازار بین این دو حرم نیز تخریب شد و آرامگاه سید میر محمد(ع)، برادر شاهچراغ(ع)، در ضلع شمال شرقی حرم احمد بن موسی(ع) قرار گرفت.

ایوان حرم محمد بن موسی نیز وسعت یافت و نوسازی شد. این ایوان چهار ستون دارد و ایوا حرم شاه چراغ ۱۰ ستون دارد.

ساخت اولین گنبد را به زمان ظهیرالدوله نسبت می­دهند و در عهد نادر شاه افشار چون بنای خرابی داشته است همزمان با بقعه مرمت می­گردد. سطح گنبد حدود ۲۵۲ متر مربع، ارتفاع آن ۱۲ متر و حداکثر قطرش ۱۰ متر می­باشد که به شکل بسیار زیبایی با کاشی تزیین گردیده است.

بسیاری از سادات و اخیار و صلحاء و ابرار در جوارش مدفونند. در سمت چپ آن بزرگوار مرقد کوچکی است و در آن لوحی که بر روی آن نقش است: ابراهیم بن محمد بن موسی و می­گویند فرزند آن حضرت است.

فرزندان

دانشمندان نسب شناس برای محمد بن موسی(ع) هفت فرزند، سه پسر و چهار دختر نام برده،اند، که عبارتنداز:

پسران: جعفر محمد زاهد و ابراهیم.[۱۷][۱۸] البته در سلسله سند بعضی از روایات از فرزندی دیگری به نام علی نیز یاد شده است.[۱۹][۲۰]

دختران: حکمیه، کلثوم، بریهه و فاطمه[۲۱]

به گفته بعضی از علما نسل زیادی از وی باقی مانده‌است.[۲۲]

معروفترین فرزند وی ابراهیم معروف به ابراهیم مجاب است که در حرم امام حسین(ع) مدفون است.[۲۳] در سبب نامگذاری وی به مجاب گفته‌اند: هنگام زیارت امام حسین(ع) به امام سلام داده و امام از داخل قبر جواب وی را می‌دهد.[۲۴]

پانویس

  1. ابن عنبه، عمده الطالب، ص۱۹۷
  2. شیخ مفید، ارشاد، ج۲، ص۲۴۴
  3. اعیان الشیعه، ج۲ص۲۲۴
  4. مفید ارشاد،ج۲، ص۲۴۵
  5. إعلام الوری، الطبرسی،ج۲، ص۳۶
  6. مامقانی، تنقیح المقال، ص۱۹۳
  7. بحار الأنوار، مجلسی،ج۴۸،ص:۲۸۵ پاورقی
  8. اعیان الشیعه، ج۱۱، ص۲۸۶
  9. مجلسی، بحار، ج۸، ص۳۰۸
  10. جعفرمرتضی عاملی، زندگی سیاسی هشتمین، ص ۲۱۴
  11. مجلسی، بحار، ج۴۸، ص۳۱۰
  12. عرفانی منش، مهاجران موسوی، ۶۴۲
  13. عرفانی منش، مهاجران موسوی، ۶۴۴
  14. فیض قمی، گنجینه آثارقم، ج۲، ۱۹۴
  15. عرفانی منش، مهاجران موسوی، ۶۴۵-۶۴۶
  16. سیفی قمی تفرشی، سیری کوتاه در جغرافیای تفرش وآشتیان، ص۹۵
  17. جمهرةأنساب العرب،متن،ص:۶۵
  18. المجدی، ابن الصوفی،ص:۳۱۳
  19. بحار الأنوار، المجلسی،ج۷۴،ص:۲۹۸
  20. تاریخ الخمیس، دیار البکری،ج۲،ص:۳۸۶
  21. المجدی، ابن الصوفی،ص:۳۱۳
  22. بحار الأنوار، مجلسی،ج۴۸،ص:۲۸۵ پاورقی
  23. اعیان الشیعه، ج۲ص۲۲۴
  24. اعیان الشیعه، ج۲ص۲۲۴

منابع

  • ابن حزم (م ۴۵۶)، جمهرة أنساب العرب، تحقیق لجنة من العلماء، بیروت،‌دار الکتب العلمیة، ط الأولی، ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
  • ابن صوفی نسابه(۴۶۶ق)، المجدی فی أنساب الطالبیین،مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، قم، ۱۴۲۲ق، چاپ دوم.
  • ابن عنبه، عمده الطالب فی انساب آل ابی طالب، چاپ۳، انتشارات رضی، قم، ۱۳۶۲ش.
  • امین، سید محسن، أعیان الشیعة، دارالتعارف، بیروت، ۱۴۰۳ق.
  • دیار بکری(۹۶۶ق)، شیخ حسین، تاریخ الخمیس فی أحوال أنفس النفیس، دارالصادر، بیروت، بیتا.
  • سیفی تفرشی، مرتضی، سیری کوتاه در جغرافیای تفرش و آشتیان، امیرکبیر، چاپ۱، تهران، ۱۳۶۱ش.
  • طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الهدی، آل البیت، قم، ۱۴۱۷ق، چاپ اول.
  • عرفانی منش، جلیل، انتشارات امیرکبیر، تهران، ۱۳۹۱ش.
  • عاملی، سید جعفر مرتضی، زندگانی سیاسی هشتمین امام، ترجمه سیدخلیل خلیلیان، چاپ ۱، دفتر نشرفرهنگ اسلامی، تهران، بهمن۱۳۵۹ش.
  • فیض قمی، عباس، گنجنیه آثار، قم، ۱۳۴۹ش.
  • مجلسی، بحار، اسلامیة، تهران، ۱۳۶۳ ش.
  • مفید(۴۱۶ق)، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، کنگره شیخ مفید، قم، ۱۴۱۳، چاپ اول.