اسحاق بن موسی بن جعفر

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
امامزاده
اسحاق بن موسی بن جعفر (ع)
نام اسحاق بن موسی بن جعفر (ع)
مدفن ساوه، گرگان، یا...
پدر امام موسی کاظم (ع)
امامزادگان مشهور

اسحاق بن موسی بن جعفر، یکی از فرزندان امام هفتم شیعیان است که طبق گزارش‌های تاریخی، همراه برادر خود امام رضا (ع) عازم مرو شد و سپس به عنوان امیرالحاج در همان سال ولایتعهدی امام رضا (ع)، به حجاز برگشت.[۱] به عقیده بعضی از محققین، وی دوباره با کاروان حضرت معصومه(س) عازم طوس شد و در شهر ساوه توسط عمال مأمون به شهادت رسید. علمای رجال، او را از اصحاب امام رضا می‌دانند.[۲] احادیث زیادی از وی در کتاب‌های روایی دیده می‌شود. در ایران چند بقعه از جمله در ساوه و گرگان به او منسوب است.

زندگی نامه

اسحاق، یکی از پسران امام کاظم (ع) است. بعضی مادر وی را ام ولد دانسته‌اند. برخی دیگر، اسحاق و احمد بن موسی(ع) (شاه چراغ) را از یک پدر و مادر دانسته‌اند؛ بر این اساس، نام مادر اسحاق هم ام احمد بوده است.[۳] از تاریخ تولد او اطلاعی در دست نیست.

همراهی با امام رضا (ع) در سفر مرو

گزارش‌های سفر امام هشتم شیعیان به مرو، حاکی از آن است که اسحاق با امام رضا (ع) در این سفر همراه بوده است. این گزارش‌ها عبارت است از:

  1. ازدواج اسحاق با دختر عموی مأمون
  2. گرفتن منصب امیرالحاجی از مامون

ازدواج با دخترعموی مامون

مأمون به باور مورخان، با هدف عوام‌فریبی، علاوه بر اجبار امام رضا (ع) به ولایتعهدی، اقدام به تحمیل ازدواج‌هایی بین نزدیکان خود و اهل بیت پیامبر کرد. لذا پس از اینکه امام رضا را مجبور به ازدواج با دختر خود ام حبیبه نمود[۴]، دخترعموی خود یعنی دختر اسحاق بن جعفر عباسی را نیز به عقد اسحاق بن موسی درآورد.[۵]

منصب امیرالحاجی

مأمون، اسحاق بن موسی را که از نزدیک‌ترین کسان به امام رضا (ع) بود، امیرالحاج قرار داد. با آنکه منصب امیرالحاج از شئون خلیفه بوده است، مأمون می‌خواست امام رضا (ع) این مسئولیت را قبول کند، ولی امام رضا (ع) از همان ابتدای قبول ولایتعهدی، شرط کرده بود که در مسائل کشور دخالت نکند. به باور برخی مورخان، مأمون پس از آنکه مخالفت امام رضا با پذیرش مناصب حکومتی را دید، برای پیشبرد اهداف خود، منصبح امیرالحاج را به نزدیک‌ترین شخص به امام رضا (ع) محوّل کرد.[۶]

همراهی با حضرت معصومه (س)

همراهی اسحاق بن موسی با امام رضا (ع) در سفر طوس قطعی است و رفتن او به حجاز به عنوان امیرالحاج نیز از گزارش‌های صحیح تاریخی است، اما تنها بعضی از محققان او را همراه با کاروان حضرت معصومه(س) دانسته‌اند و بازگشت دوباره او به سمت طوس را پذیرفته‌اند.

با توجه به اینکه ۲۲ نفر از برادران و برادرزادگان حضرت معصومه (ع)، در این سفر همراه وی بوده‌اند[۷] و در شهر ساوه توسط عمال مأمون عباسی به شهادت رسیده‌اند[۸]، باید محل دفن آنان را در ساوه جستجو کرد.

شهادت اسحاق بن موسی (ع)

بر اساس نقل‌های تاریخی، اسحاق از همراهان حضرت معصومه (س) بود که در ساوه توسط عمال مأمون به شهادت رسید. وجود بقعه‌ای به نام اسحاق بن موسی بن جعفر در ساوه هم می‌تواند نشانه‌ای بر حضور او در کاروان حضرت معصومه باشد. مؤید این مطلب، گفته حمدالله مستوفی مورخ و جغرافی‌دان قرن هشتم است که در سفرنامه خود به نام نزهة القلوب از وجود بقعه‌ای به نام اسحاق بن موسی بن جعفر در شهر ساوه نام می‌برد.[۹]

بقعه‌های منتسب

در ایران چند بقعه به اسحاق بن موسی منسوب است:

بقعه امامزاده اسحاق در ساوه

بقعه امامزاده اسحاق در شرق شهر ساوه، و معماری آن مربوط به دوره سلجوقیان و صفویه است. این اثر در تاریخ ۱۲ اسفند ۱۳۱۵ با شمارهٔ ثبت ۲۷۹ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بر اساس کاشی‌های قدیمی نصب شده بر روی مرقد و گفته حمدالله مستوفی، این بقعه متعلق به اسحاق بن موسی بن جعفر(ع) است.

بقعه مشهد نور در گرگان

آرامگاه اسحاق بن موسی بن جعفر(ع) معروف به مشهد نور، از بناهای دوره سلجوقی در گرگان است. این بنا در مرکز شهر گرگان، در «گذر سرچشمه» در محله «سبزه مشهد» قرار دارد و با طرحی ۱۲ ضلعی و مقطع داخلی چهارگوش منظم به ابعاد ۷۴۰ در ۷۲۵ سانتی متر ساخته شده است.

در شهرهای دیگری نیز بقعه‌هایی به اسحاق بن موسی بن جعفر(ع) منسوب است که عبارتند از:

  • امامزاده اسحاق بن موسی بن جعفر(ع) در هرند اصفهان
  • امامزاده اسحاق بن موسی بن جعفر(ع) در شفت گیلان: بقعه نقره‌ای رنگ منسوب به امامزاده اسحاق و خواهرش خیرالنسا، در ارتفاع بیش از هزار متری از سطح دریا و بر نوک قله سیاه‌کوه در بخش احمد سرگوراب در ۲۵ کیلومتری غرب شهر شفت است.

نگارخانه

پانویس

  1. ارشاد، شیخ مفید، ترجمه محلاتی، ج۲، ص۲۵۴، ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبین، ص۴۵۶.
  2. طوسی، رجال، ص۳۵۲.
  3. الفصول المهمه فی اصول الائمه، ج۳ص ۱۶۳، مستدرک الوسایل، ج۱۳، ص۸۱.
  4. عاملی، صص۳۵۷-۳۱۰.
  5. مفید، ارشاد، ج۲، ص۲۵۴.
  6. مقاتل، ابوالفرج، ص۴۵۶.
  7. الحیاه السیاسیه لامام الرضا علیه‌السلام، جعفرمرتضی، ص۴۲۸.
  8. الحیاه السیاسیه لامام الرضا، جعفر مرتضی، ص۴۲۸.
  9. نزهه القلوب، حمدالله مستوفی، ص۶۳.

منابع

  • ابن صباغ مالکی، الفصول المهمه، دار الحدیث، قم، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
  • اصفهانی، ابو الفرج، مقاتل الطالبیین، تحقیق سید احمد صقر، بیروت، دارالمعرفه.
  • شیخ حر عاملی، تکمله الوسایل، مصحح قائینی، چاپ اول، موسسه معارف اسلامی امام رضا علیه‌السلام، قم، ۱۴۱۸ق.
  • سید جعفر مرتضی عاملی، الحیاه السیاسیه لامام الرضا علیه‌السلام، جامعه مدرسین، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
  • شیخ طوسی، رجال، موسسه نشراسلامی، قم، چاپ سوم، ۱۳۷۳ش.
  • شیخ مفید، ارشاد، ترجمه رسولی محلاتی، اسلامیه، تهران، چاپ دوم.
  • مستوفی حمدالله، نزهه القلوب، تصحیح گای لیسترانج، دنیای کتاب، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
  • نوری، مستدرک الوسائل، موسسه ال البیت، چاپ اول، قم، ۱۴۰۸ق.
  • برگفته شده از کتاب خورشید درخشان ساوه، مصطفی محسنی، آستان مقدس حضرت معصومه، انتشرات زائر، ۱۳۹۲ش.

پیوند به بیرون