حرم شاه چراغ

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
حرم شاه چراغ
شاه چراغ.jpg
تصویری از حرم شاه‌چراغ
نام حرم شاه چراغ
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان فارس
شهرستان شیراز
اطلاعات اثر
کاربری کنونی زیارتی
دیرینگی قرن هفتم
دورهٔ ساخت اثر قرن هفتم • ایلخانان • قرون متمادی
اطلاعات بازدید
امکان بازدید دارد


حرم شاه‌چراغ، آرامگاه احمد فرزند امام موسی کاظم (ع) و برادر امام رضا (ع) معروف به شاه چراغ. درباره زندگی او اطلاع دقیقی در دست نیست اما برخی منابع، درگذشت او را در ۲۰۳ قمری تخمین زده‌اند.[۱] بنابر ملحقات کتاب انوار النعمانیه که از لباب الانساب علی بن زید بیهقی گزارش کرده، آشکار شدن مدفن احمد بن موسی در شیراز، در اوایل قرن پنجم قمری رخ داده است[۲]، اما عموم تاریخ‌نگاران، زمان کشف مدفن را سده هفتم یا هشتم قمری دانسته‌اند[۳].

لقب شاه چراغ، اشاره به داستانِ یافتن مدفن احمد بن موسی دارد که نقل شده در محل دفن، چراغی دیده می‌شده است.[۴]

زندگی احمد بن موسی

احمد بن موسی بن جعفر، از فرزندان امام موسی کاظم (ع)، معروف به «سید السادات» و «شاه چراغ» است و اطلاعاتی درباره تولد، درگذشت و حتی نسب مادر او در دست نیست. درباره درگذشت یا شهادت او هم روایت‌های مختلفی در منابع تاریخی ذکر شده است. بنابر منابع تاریخی، احمد بن موسی در زمان ولایتعهدی امام رضا (ع) و مدتی پیش از درگذشت امام هشتم، به همراه جماعتی به سمت ایران حرکت کرد تا به برادرش بپیوندد.[۵] در این منابع آمده است که عامل مامون در نزدیکی شیراز با او جنگید و یاران احمد پس از آگاهی از وفات امام رضا، از اطراف او متفرق شدند.

منابع درباره ادامه حیات تا زمان وفات[۶] و یا کشته شدنش توسط ماموران دولتی[۷] اختلاف دارند. بنابر نقل علی بن زید بیهقی در کتاب لباب الانساب، احمد در بغداد ساکن بود و پس از دریافت خبر درگذشت ناگهانی امام رضا(ع) به خونخواهی برادرش و انتقام از مامون، خروج کرد و در قم و ری با سپاهیان مامون جنگید و سرانجام به خراسان رفت و نزدیک اسفراین در جنگ با سپاه مامون کشته و در همان جا دفن شد.[۸]

درباره تولد، طول عمر و درگذشت احمد بن موسی، اطلاع دقیقی در دست نیست، اما برخی منابع تاریخی، درگذشت او را در سال ۲۰۳ق تخمین زده‌اند.[۹] علاوه بر اقوال مختلف تاریخی درباره زمان کشف مزار احمد بن موسی، داستان‌های مختلفی هم درباره شیوه یافته شدن مزار او نقل شده است.

ساخت و گسترش حرم احمد بن موسی

مزار احمد بن موسی در شیراز، از قرن هفتم هجری قمری، در زمره اماکن زیارتی بوده است.[۱۰]

  • در اوایل قرن هفتم، پس از کشف مدفن احمد بن موسی، به دستور اتابک ابوبکر بن سعد بن زنگی، حاکم فارس، بقعه‌ای بر فراز آن ساخته شد و به تدریج رونق یافت.[۱۱]
  • در سال ۷۴۴ق، همزمان با حکومت ایلخانان بر ایران، تاشی خاتون مادر ابواسحاق اینجو، حاکم فارس، قبه‌ای مرتفع برای مزار احمد بن موسی ساخت.[۱۲] در همین دوره، علاوه بر قرائت قرآن، محلی برای اطعام مسافران و همچنین یک مدرسه در حرم شاهچراغ برپا بوده است.[۱۳]
  • در سال ۱۲۴۳ق، ضریح نقره‌ای برای مزار احمد بن موسی ساخته شد.[۱۴]
  • در سال ۱۲۵۸ یا ۱۲۵۹ق، آیینه‌کاری ساختمان شاهچراغ توسط فرهاد میرزا حاکم شیراز انجام شد.[۱۵]
  • در سال ۱۲۸۹ و ۱۳۰۹ق، درهای نقره‌ای رواق توسط ظل السلطان مسعود میرزا و حاجی نصیرالملک ساخته شد.
  • در سال ۱۳۰۶ق، ضریح نقره‌ای دوم، توسط ظل السلطان مسعود میرزا و حاجی نصیرالملک ساخته شد.
  • در بنای کنونی، هیچ نشانی از بنای سده ۷ق دیده نمی‌شود و بیشتر شبیه به معماری سده ۱۳ق است.[۱۶]
نمایی از حرم مطهر شاه چراغ(ع)

تعمیرات حرم شاهچراغ

ساختمان شاهچراغ، چند بار و اغلب به دلیل زلزله آسیب دیده و بارها تعمیرات قابل ملاحظه‌ای در آن روی داده است.[۱۷] بازسازی و ایجاد دگرگونی در ساختمان و تزئینات آن در سال ۹۱۲ق و تعمیرات در پی خرابی ناشی از زلزله در سال ۹۹۷ق، بخشی از این تعمیرات بوده است.

  • در سال‌های ۱۱۴۲ و ۱۱۴۶ق، با مبالغ قابل توجه اهدایی از سوی نادر شاه افشار[۱۸]، دوباره تعمیراتی در ساختمان شاهچراغ روی داده است.[۱۹]
  • پس از زلزله سال ۱۲۳۹ق، حسینعلی میرزا فرمانفرما، حاکم فارس، بنا را به کلی بازسازی کرد و گنبدی برای آن ساخت.[۲۰]
  • در سال ۱۲۶۹ق، گنبد حرم شاهچراغ که بر اثر زلزله شکسته بود، به دستور ظهیرالدوله تعمیر شد.[۲۱]
  • در سال ۱۲۷۳ق، تعمیراتی در حجره‌ها و صحن به دستور مویدالدوله صورت گرفت.[۲۲]
  • در سال ۱۳۳۹ و ۱۳۴۰ق، وقوع زلزله موجب ویرانی ساختمان حرم شاهچراغ، و بازسازی آن شد.[۲۳]

پانویس

  1. دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۷، ص۹.
  2. سید یاسین زاهدی، احمد بن موسی (ع)، فصلنامه سخن تاریخ، ص۹۸.
  3. دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۷، ص۱۱.
  4. علی اکبر تشید، قیام سادات علوی، ص۱۷۰-۱۷۱.
  5. دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۷، ص۱۰.
  6. حمدالله مستوفی، تاریخ گزیده، ص۲۰۴.
  7. جعفر بحرالعلوم، تحفة العالم، ص۳۰۸.
  8. دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۷، ص۱۰.
  9. دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۷، ص۹.
  10. نک: حمدالله مستوفی، نزهة القلوب، ص۱۱۵-۱۱۶؛ ابن بطوطه، رحلة، ج۱، ص۲۲۲.
  11. دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۷، ص۱۱.
  12. احمد زرکوب شیرازی، شیرازنامه، ص۱۹۷-۱۹۸.
  13. ابن بطوطه، رحلة، ج۱، ص۲۲۳.
  14. محمدمهدی استرآبادی، جهانگشای نادری، ص۱۱۴؛ حسن فسایی، فارسنامه ناصری، ج۱، ص۵۱۲-۵۱۴.
  15. دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۷، ص۱۱.
  16. دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۷، ص۱۲.
  17. دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۷، ص۱۱.
  18. سید ابوالقاسم فروزانی، نادرشاه افشار در بارگاه احمدی (شاه چراغ)، ص۲۴۴-۲۵۱.
  19. دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۷، ص۱۱.
  20. دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۷، ص۱۱.
  21. حسن فسایی، فارسنامه ناصری، ج۲، ص۱۱۸۷.
  22. حسن فسایی، فارسنامه ناصری، ج۲، ص۱۱۸۷.
  23. عبدالحسین سپهر، یادداشت‌های ملک المورخین، ص۱۳۸.

منابع

  • دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج ۷، صص ۹-۱۲.
  • ابن بطوطه، رحلة، به کوشش محمد عبدالمنعم عریان، بیروت، ۱۴۰۷ق.
  • سید یاسین زاهدی، احمد بن موسی(ع)، فصلنامه سخن تاریخ، تابستان ۱۳۸۸ش، شماره ۵، صص ۹۰-۱۱۱.
  • علی اکبر تشید، قیام سادات علوی، تهران، ۱۳۳۱ش.
  • حمدالله مستوفی، تاریخ گزیده، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، ۱۳۶۲ش.
  • حمدالله مستوفی، نزهة القلوب، به کوشش گ. لسترنج، تهران، ۱۳۶۲ش.
  • جعفر بحرالعلوم، تحفة العالم، همراه جلد ۴۸ بحارالانوار، بیروت، ۱۴۰۳ق.
  • محمدمهدی استرآبادی، جهانگشای نادری، به کوشش عبدالله انوار، تهران، ۱۳۴۱ش.
  • سید ابوالقاسم فروزانی، نادرشاه افشار در بارگاه احمدی (شاه چراغ)، فصلنامه شیعه‌شناسی، تابستان ۱۳۹۱، شماره ۳۸، صص ۲۲۹-۲۵۴.
  • حسن فسایی، فارسنامه ناصری، به کوشش منصور رستگار فسایی، تهران، ۱۳۶۷ش.
  • عبدالحسین سپهر، یادداشت‌های ملک المورخین، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، ۱۳۶۸ش.
  • بهمن کریمی، راهنمای آثار تاریخی شیراز، ۱۳۲۷ (چاپ دوّم ۱۳۴۴)
  • صادق همایونی، گوشه‌هایی از آداب و رسوم مردم شیراز، ۱۳۵۳ش.
  • منابع مندرج در پایگاه اطلاع رسانی انجمن علمی بخش تاریخ دانشگاه شیراز، تاریخ دسترسی شهریور ۱۳۹۴.
  • زندگی نامه حضرت شاه چراغ در پایگاه اطلاع رسانی حوزه نت: تاریخ دسترسی ۱۳۹۴.

پیوند به بیرون