صالح الوردانی

صالح الوردانی

نویسنده و روزنامه‌نگار مستبصر مصری
اطلاعات فردی
تاریخ تولد	۱۹۵۲م
زادگاه	قاهره
اطلاعات علمی
تألیفات	الخدعة • الشیعة فی مصر • عقائد السنة و عقائد الشیعة
فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی
سیاسی	رئیس شورای آل‌البیت

صالح الوَردانی (متولد ۱۹۵۲م) مستبصر، روزنامه‌نگار و نویسنده شیعه‌مذهب اهل مصر است. او ابتدا در جنبش‌های اسلامی مصر فعالیت می‌کرد، اما پس از تجربه زندان و مواجهه با خشونت‌های گروه‌های سلفی، همچنین سفر به عراق و کویت و گفت‌وگو با شیعیان، در نیمه دهه هشتاد میلادی به مذهب تشیع اثنی‌عشری گروید. او انقلاب اسلامی ایران را عامل مؤثری در گرایش خود می‌داند. الوردانی پس از تشیع، کتاب‌های متعددی مانند «الخُدعَة» و «الشیعة فی مصر» را تألیف کرد و مؤسسه‌های انتشاراتی «البدایه» و «دارالهدف» را برای نشر کتاب‌های شیعی راه‌اندازی نمود. الوردانی شایعات بازگشت به تسنن را تکذیب کرده است.

فعالیت در گروه‌های اسلامی مصر تا گرایش به تشیع

صالح الوردانی نویسنده، روزنامه‌نگار و فعال سیاسی اهل مصر است که به‌خاطر پژوهش‌هایش در زمینه ادیان و تغییر مذهب از تسنن به تشیع شهرت دارد. او در سال ۱۹۵۲م در قاهره در خانواده‌ای شافعی‌مذهب به دنیا آمد و فعالیت حرفه‌ای خود را در همان‌جا در حوزه روزنامه‌نگاری آغاز کرد. الوردانی در دهه ۱۹۷۰م در جریان جنبش‌های اسلامی مصر فعال بود، اما پس از آن، به‌دلیل آنچه ناهماهنگی‌های فکری در این جریان‌ها می‌خواند، به فکر یافتن جایگزین افتاد. او اختلافات شدید اخلاقی و فکری میان این گروه‌ها اعم از تکفیر یکدیگر، خشونت و تعصب را عامل اصلی سرگشتگی خود می‌داند. به اعتقاد الوردانی، اسلام امروزی در میان گروه‌های اسلامی مصر، اسلامی نیست که پیامبر(ص) به امت خود بخشید.

نقطه عطف اول در بازنگری مذهب او به تجربه زندان (۱۹۸۱-۱۹۸۴) بازمی‌گردد. او در حبس، با رفتارهای خشن و جاهلانه هواداران گروه‌های اسلامی مثل طرفداران عمر عبدالرحمن، رهبر جنبش جامعه اسلامی مصر، مواجه می‌شود و نتیجه می‌گیرد که این اخلاق، ریشه در اندیشه وهابیت دارد که آنان را شبیه خوارج کرده است.

از دیگر عوامل تغییر مذهب الوردانی می‌توان به سفر او به عراق و کویت (۱۹۷۷م) اشاره کرد. وی در عراق، با بازدید از اماکن متبرکه و گفتگوی مستقیم با شیعیان، تصورات ذهنی پیشین را اصلاح کرد. وردانی سفر به کویت، آشنایی با شیعیان آن کشور و دریافت کتاب‌هایی مانند «المراجعات» و «السقیفه» را نیز از موارد تأثیرگذار شمرده است.

وردانی انقلاب اسلامی ایران را «زلزله‌ای در میان سنیان» و «پیروزی طرح تشیع» می‌داند که مستقیماً او را به سمت اهل‌بیت(ع) جذب کرد.

دلایل گرویدن به تشیع

به‌گفته وردانی، وی در نیمه‌ دهه هشتاد میلادی به مذهب تشیع گروید. او چرایی گرویدن به تشیع را این دلایل می‌شمارد:

• ویژگی امام علی(ع): الوردانی با استناد به سخن ابن‌حنبل که علی(ع) دشمنان بسیار دارد، می‌گوید اهل سنت برای سازش با خلفای بنی‌امیه، ناچار به تحقیر علی(ع) شدند، در حالی که تشیع، مقام والا و عصمت او را تبیین می‌کند.
• اجتهاد پویا: الوردانی باز بودن باب اجتهاد در تشیع و ارتباط مستقیم مقلد با مجتهد زنده را نقطه قوت می‌داند و تقلید از مرده در اهل سنت را کهنه‌پرستی می‌نامد.
• استقلال نهاد دینی: وردانی، ساختار مرجعیت در تشیع را مستقل از حاکمان می‌بیند، برخلاف اهل سنت که فقها در خدمت حاکمان هستند. او نمونه آن را در شیعه، فتوای تحریم تنباکو و انقلاب مشروطه می‌داند.

این مستبصر مصری، شایعات وهابی‌ها درباره سنی شدن خود را تکذیب کرده و تأکید نموده که همچنان به مذهب شیعه اثنی‌عشری پایبند بوده و به آن افتخار می‌کند.

دیدگاه‌ها و فعالیت‌ها

صالح وردانی پس از تغییر مذهب، به ترویج مذهب تشیع در مصر پرداخت. وردانی در میان اهل سنت، شعار «حاکمیت عقل» را سر می‌داد، اما با اتهام «الحاد» مواجه می‌شد. به باور او، «فقه رجال» (شخصیت‌محوری) بر «فقه متون» (نص‌محوری) در اهل سنت غلبه کرده و این نتیجه تعامل فقها با حاکمان است. این مسئله باعث شد چندین بار دستگیر و زندانی شود و جنجال‌های رسانه‌ای فراوانی به پا کند. از دیگر فعالیت‌های تبلیغاتی پس از تشیع در مصر، می‌توان به این موارد اشاره کرد:

• تأسیس مؤسسه انتشاراتی «البدایه» (۱۹۸۶) و سپس «دارالهدف» برای نشر کتاب‌های شیعی.
• شرکت در نمایشگاه بین‌المللی کتاب قاهره.
• بحث و گفت‌وگو با سازمان امنیت، گروه‌های مارکسیست و ملی‌گرا برای رفع شبهات.
• تلاش برای تشکیل «انجمن شیعیان مصر» با اهداف اجتماعی و فرهنگی.
• تأسیس شورای «آل‌البیت» توسط شیعیان مصر به ریاست وردانی.

آثار و تألیفات

صالح الوردانی، آثارش عمدتاً با رویکردی انتقادی به باورهای اهل سنت، دفاع از تشیع و تلاش برای اثبات ریشه‌های تشیع در تاریخ مصر (به‌ویژه دوره فاطمیان) نگاشته شده‌اند. او در برخی کتاب‌ها به مقایسه عقاید شیعه و سنی پرداخته و در آثاری دیگر، فتاوا و عملکرد برخی جریان‌های سنی مانند وهابیت و آل سعود را نقد کرده است.

او همچنین چند اثر تاریخی را تصحیح و منتشر کرده است. فهرست کتاب‌های چاپ‌شده الوردانی به این شرح است:

• «الشیعة فی مِصر مِن الامام علی(ع) حتی الامام الخمینی»؛ تاریخ تشیع در مصر از دوران امام علی(ع) تا فاطمیان، انقلاب صلاح‌الدین، و تأثیر انقلاب اسلامی ایران.
• «الکلمةُ و السَّیف، مِحنَة الرّأی فی تاریخ المسلمین»؛ بررسی تعامل عقل و نقل (نص) در تاریخ اسلام و شهدای راه رأی و اعتقاد.
• «عقائد السُّنّة و عقائد الشّیعة، التّقارُب و التّباعُد»؛ مقایسه تطبیقی عقاید شیعه و سنی در چهار محور: توحید، نبوت، امامت، رجال.
• «السیف السیاسة، صراع بین الاسلام النبوی و الاسلام الاموی»؛ بررسی کشمکش اهل بیت با خلفا و انحراف بنی‌امیه از اسلام نبوی. این کتاب به زبان فارسی توسط سید جواد مُهری با عنوان «شمشیر و سیاست: مبارزه اسلام نبوی و اسلام اموی» ترجمه شده است.
• «اهل السنة، شعب الله المختار»؛ نقد عقاید اهل سنت مثل ظهور وهابیت، تقدیس حاکمان و ترور فکر و اندیشه.
• «دفاع عَنِ الرّسول ضِد الفُقَهاء و المُحَدّثین»؛ ردّ نسبت‌های نادرست برخی فقها به پیامبر(ص) (مثل توصیف به جهل، ترس، یا مسامحه).
• «الخُدعَة، رَحلَتی من السّنة الی شیعة»؛ روایت شخصی نویسنده از انتقال از سنی به شیعه پس از کشف فساد عقاید اهل سنت.
• «زَواجُ المُتعَة حَلال»؛ دفاع از حلیت ازدواج متعه و نقد تحریم عمر بن خطاب.
• «فقهاء النفط، رایة الاسلام ام رایة آل سعود»؛ نقد خریداری فقها توسط خاندان سعود با پول نفت و تناقضات آنان.
• «الحَرَکةُ الاسلامیه و القَضّیةُ الفِلِسطینیة»؛ بررسی موضع‌گیری جریان‌های اسلامی مصر (به‌ویژه اخوان‌المسلمین) نسبت به فلسطین.
• «فتاوی ابن باز»؛ نقد فتاوای بِن‌باز (مفتی پیشین عربستان) در تکفیر مسلمانان و توجیه اقدامات آل سعود.
• «المناظرات بَینَ فُقَهاء السّنة و فُقَهاء الشیعه»؛ گردآوری مناظرات تاریخی (مثل مناظره شیخ مفید با اسماعیلیه) و تکذیب مناظره ابن‌تیمیه با علامه حلی.
• «النّزاع و التّخاصُم فیما بین بَنی اُمَیّة و بَنی هاشم»؛ تصحیح و تعلیق بر کتاب مقریزی درباره نزاع بنی‌امیه و بنی‌هاشم.
• «تَثبیت الاِمامة»؛ تصحیح کتاب قاسم رسّی در وجوب امامت.
• «عَلی سَیفُ الله المَسلول، التاریخ الجهادی للامام علی»؛ برجسته‌سازی نقش جهادی امام علی(ع) و نفی نسبت دادن آن به دیگران.

فهرست کتاب‌های آماده چاپ

• «تصحیح العبادات»؛ بازتعریف عبادات اصلی (نماز، روزه، حج، زکات) پس از تحریف‌های سیاسی.
• «فِرَقُ اهلِ السُّنّه (جماعات الماضی و جماعات الحاضر)»؛ بررسی شکل‌گیری فرقه‌های سنی و نقش سیاست در اختلافات و تکفیرها.
• «فَضلُ الشّیعه عَلَی المصر»؛ نقش شیعه فاطمی در تأسیس الازهر، اهمیت مرقدهای اهل‌بیت در مصر و تأثیر جمال‌الدین اسدآبادی.