احمد عارف الزین
| عالم و ادیب شیعه و مدیر مجله العرفان | |
 | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | احمد عارف بن الحاج علی بن سلیمان بن علی بن زین الأنصاری الخزرجی العاملی الصیداوی |
| تاریخ تولد | ۱۳۰۱ق (ژوئن ۱۸۸۴م) |
| زادگاه | شحور - صور |
| تاریخ وفات | ۱۵ اکتبر ۱۹۶۰م (۱۳۸۰ق) |
| محل دفن | حرم امام رضا(ع) |
| شهر وفات | مشهد |
| خویشاوندان سرشناس | نزار الزین (فرزند) • فؤاد الزین (نوه) |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | شیخ احمد رضا • شیخ سلیمان ظاهر • سید عبدالحسین شرف‌الدین |
| تألیفات | تاریخ صیدا • تاریخ شیعه • الحب الشریف • جامع الادعیة و الزیارات |
| فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی | |
| سیاسی | تأکید بر پیوستن به وحدت سوریه و استقلال از قیمومیت فرانسه • بازداشت و توقیف مجله العرفان |
| اجتماعی | تأسیس مجله و چاپخانه العرفان در صیدا • تأسیس انجمن‌های علمی و خیریه |
شیخ احمد عارف الزّیْن (۱۳۰۱–۱۳۸۰ق/۱۸۸۴–۱۹۶۰م)، از عالمان، نویسندگان و ادبای شیعه عرب و صاحب مجله «العرفان» بود که نقشی مهم در حیات فرهنگی جنوب لبنان و جهان عرب ایفا کرد. او در صیدا تحصیل کرد و زبان‌های ترکی، فارسی و فرانسه را فراگرفت. در ۱۹۰۹م مجله العرفان را تأسیس کرد که گفته شده اولین مجله شیعی به زبان عربی در جهان اسلام بود و به احیای میراث اسلامی، تاریخ شیعیان جبل عامل و مسائل اجتماعی مانند حقوق زنان می‌پرداخت.
الزین در جمعیت‌های سری ضدعثمانی و طرفدار استقلال عربی مشارکت داشت؛ به‌دلیل مبارزه با ظلم والیان عثمانی چندین بار زندانی شد و چاپخانه‌اش به آتش کشیده شد. او با قیمومت فرانسه مخالف بود و در دوره اشغال فرانسه زندانی و تبعید شد. احمد الزین در کنگره سوری اول در دمشق دبیر دوم شد، در تأسیس «انجمن ادبی جبل‌عامل» نقش داشت. رئیس کمیته حمایت از مردم فلسطین بود و در کنگره جهانی صلح وین ریاست هیئت لبنان بر عهده او بود. او برای وحدت سوریه تلاش می‌کرد و تعلیم و تربیت، به‌ویژه آموزش زنان را راه پیشرفت ملت‌ها می‌دانست.
از آثار الزین می‌توان به «تاریخ صیدا»، «تاریخ الشیعة»، «الحب الشریف»، «العراقیات» و «حقائق ودقائق» اشاره کرد. او «الوساطه بین المتنبی وخصومه» و «مجمع البیان فی تفسیر القرآن» را نیز تصحیح و منتشر کرد. احمد الزین در سال ۱۹۶۰م در سفر به ایران، پس از دیدار با آیت‌الله بروجردی در قم، در سفر زیارتی به مشهد درگذشت و در حرم امام رضا(ع) دفن شد.
احمد عارف الزین؛ عالم، ادیب و بنیانگذار مجله «العرفان»
شیخ احمد عارف الزین از عالمان، نویسندگان و ادبای شیعه عرب در قرن چهاردهم هجری[۱] و صاحب مجله «العرفان» بود؛ مجله‌ای که گفته شده است در طول دهه‌ها نقش مهمی در حیات فرهنگی جنوب لبنان و جهان عرب ایفا کرد.[۲] او را با القابی چون «عالم بزرگ»، «شیخ مجاهد»، «روزنامه‌نگار پیشرو»، «ادیب»، «شاعر»، «متفکر آزاده»، «مصلح اجتماعی» و «صاحب مشارکت در حرکت بیداری عربی» معرفی کرده‌اند.[۳] شیخ محمدجواد مغنیه (درگذشت: ۱۴۰۰ق) عالم لبنانی درباره او این‌گونه می‌نویسد که به‌دلیل صراحت، شجاعت و خلوص در راه حق، روزنامه‌نگاری حقیقت‌جو بود و باید الگوی روزنامه‌نگاران نسل‌های آینده باشد.[۴]
احمد الزین با انتشار مجله «العرفان» که با هدف خدمت به هویت عربی، وحدت سوریه، تقریب ادیان و مبارزه با تعصب بنیان گذاشت، در زمره مهمترین پیشگامان نهضت فرهنگی جبل‌عامل توصیف شده است.[۵] او بر اهمیت و کارکرد زبان عربی در حفظ هویت ملت عرب تأکید داشت و تعلیم و تربیت به‌ویژه آموزش زنان را تنها راه پیشرفت و آزادی هر ملت می‌دانست. در نگاه احمد الزین، دین برای حفظ ساختار جامعه و جلوگیری از فساد ضروری بود، با این اعتقاد که همه انسان‌ها فارغ از دین و نژاد با هم برادرند.[۶]
او آثاری را نوشته و تصحیح کرده و در سرودن شعر نیز سهمی داشته است. مجله «العرفان» سه قصیده از او منتشر کرد: «ربیع صیدا»، «الحُريّة تَشکو»، «الحرية تَشدو».[۷]
درباره الزین نامه‌نگاری‌هایی نیز منتشر شده که نشان‌دهنده ارتباطات او با عالمان شیعه در مناطق مختلف بوده است. او در تاریخ ۲۶ جمادی‌الثانی ۱۳۴۱ق (۱۲ فوریه ۱۹۲۳م) نامه‌ای به شیخ سلیمان الاحمد عالم و نویسنده سوری نوشت و در این نامه به همکاری با سید محسن امین در شام برای تهیه کتب فقهی شیعه دعوت شده است.[۸]
درباره زندگی‌نامه و فعالیت‌های احمد عارف الزین، کتابی با عنوان «أحمد عارف الزین (۱۸۸۴-۱۹۶۰): رائد إصلاحی فی جبل عامل» به‌قلم رَغْدَة نَخَّاس الزِّين توسط انتشارات دار المشرق منتشر شده است.[۹]
مشخصات فردی و تحصیلات
نام کامل او را «احمد عارف بن الحاج علی بن سلیمان بن علی بن زین الأنصاری الخزرجی العاملی الصیداوی» ثبت کرده‌اند.[۱۰] خانواده‌اش در اصل از منطقه شِحور واقع در صور بودند و در قرن نوزدهم به صیدا مهاجرت کردند. پدرش، حاج علی الزین، عالم و ادیب بود و به «عَالِمُ الزُّعَمَاء وَ زَعِيمُ الْعُلَمَاء» شهرت داشت.[۱۱] نام مادرش هم «شاه زنان» بود.[۱۲] علی الزین در دوران حکومت عثمانی علیه ظلم به عرب‌ها مبارزه می‌کرد و بیانیه‌هایی علیه حکومت منتشر می‌ساخت. جد پدری‌اش، حاج سلیمان الزین، نویسنده و شاعر و جد مادری‌اش، حاج حسن عسیران از سرشناسان صیدا گفته شده است.[۱۳]
احمد الزین در ماه رمضان سال ۱۳۰۱ق (ژوئن ۱۸۸۴م) در روستای شِحور به‌دنیا آمد.[۱۴] برخی منابع تولد او را ۱۲۹۸ق (۱۸۸۱م) ذکر کرده‌اند.[۱۵]
دوران کودکی عارف الزین در شحور سپری شد و قرآن را در ۷ سالگی حفظ کرد.[۱۶] پس از آن خانواده‌اش به شهر صیدا نقل مکان کردند و او حدود چهار سال در مدرسه الرشیدیه و مدرسه یسوعی تحصیل کرد. سپس در یازده سالگی به نبطیه فرستاده شد و به مدرسه دینی نبطیه که توسط سید حسن یوسف تأسیس شده بود، منتقل شد.[۱۷]
دروس صرف، نحو، منطق و بیان را نزد اساتیدی چون شیخ احمد رضا، شیخ سلیمان ظاهر، شیخ حسین نعمت، محیی‌الدین عسیران، منیر عسیران، محمد جابر و سید عبدالحسین شرف‌الدین آموخت و زبان‌های ترکی، فارسی و فرانسه را فراگرفت.[۱۸]
درگذشت
درگذشت احمد عارف الزین در ایران و در شهر مشهد رخ داد.[۱۹] گفته شده است که او در ۱۵ اکتبر ۱۹۶۰م (۱۳۸۰ق-۱۳۳۹ش) در سفر زیارتی به این شهر، هنگام ادای نماز در حرم امام رضا(ع) درگذشت[۲۰] و بدنش در حرم رضوی دفن شد.[۲۱] بر اساس برخی منابع، اجازه دفن او در حرم، با دستور ویژه محمدرضا پهلوی، شاه وقت ایران، صورت پذیرفت[۲۲] و پس از مرگ، مجلس ترحیمی در مسجد گوهرشاد برای او برگزار شد.[۲۳]
به‌گفته سید هادی خسروشاهی، نویسنده و تاریخ‌نگار، احمد عارف زین در ابتدای سفر به ایران، به قم رفته و با آیت‌الله بروجردی دیدار کرده بود.[۲۴]
فعالیت‌های مطبوعاتی و فرهنگی
احمد عارف الزین از ابتدای نوجوانی مجلات عربی مانند «المنار» و «المُقتَطَف» را دنبال می‌کرد، از ۱۹۰۴م خبرنگار سه روزنامه در بیروت شد و در برخی جراید قلم می‌زد.[۲۵]
او در سال ۱۹۰۹م مجله ماهانه «العرفان» را در صیدا تأسیس کرد و اولین شماره آن در محرم ۱۳۲۷ق (۵ فوریه ۱۹۰۹م) منتشر شد.[۲۶] گفته شده «العرفان» اولین مجله شیعی به زبان عربی در جهان اسلام بود[۲۷] که چهار بخش علمی، ادبی، اخلاقی و اجتماعی داشت و در آن به احیای میراث اسلامی، معرفی دستاوردهای علمی مدرن، تاریخ (به‌ویژه تاریخ شیعیان جبل عامل)، ادبیات و مسائل اجتماعی مانند حقوق زنان و مبارزه با طایفه‌گری می‌پرداخت.[۲۸] دو سال پس از تأسیس مجله، چاپخانه‌ای با همان نام تأسیس کرد که در نشر مجموعه‌ای از کتب ادب و تاریخ نقش داشت.[۲۹] تفسیر مجمع البیان و کتاب الهدی الی دین المصطفی در این چاپخانه به چاپ رسید.[۳۰]
الزین در ۱۹۱۲م نیز هفته‌نامه «جبل عامل» را منتشر کرد که فقط یک سال دوام آورد.[۳۱]
فعالیت‌های سیاسی و مبارزاتی
از احمد الزین فعالیت‌های گسترده سیاسی گزارش شده است. او برای وحدت سوریه تلاش می‌کرد و سرزمین‌های یکپارچه را بهتر از سرزمین‌های تجزیه‌شده می‌دانست.[۳۲] الزین در سال ۱۹۲۸م در کنگره وحدت سوریه که در دمشق برگزار گردید، دبیر دوم شد. در سال ۱۹۳۶م رئیس کمیته حمایت از مردم فلسطین و در سال ۱۹۳۷م عضو کمیته تبلیغ و نشر کنگره عربی بلودان در سوریه بود. او در سال ۱۹۴۹م به جنبش صلح پیوست و در سال ۱۹۵۲م ریاست هیئت لبنان در کنگره جهانی صلح وین را بر عهده داشت.[۳۳]
مبارزات ملی و ضدعثمانی
احمد الزین، طرفدار استقلال عربی بود و در حرکت بیداری عربی و مبارزه ملی - میهنی مشارکت داشت.[۳۴] اصلی‌ترین هدف سیاسی او، آگاه‌سازی مردم علیه ظلم و فساد والیان عثمانی عنوان شده است و به همین دلیل چندین بار محکوم و زندانی شد.[۳۵] در سال ۱۹۱۲م «جمعیت نشر علم» را در صیدا تأسیس کرد که به‌عنوان پوششی برای فعالیت‌های سیاسی و ضدعثمانی گزارش شده است.[۳۶] او همچنین با برخی انجمن‌های سری عربی که علیه ترک‌ها فعالیت می‌کردند، همکاری داشت.[۳۷]
بازداشت و توقف مجله
تعطیلی مجله «العرفان» و زندانی شدن ۴۵ روزه در سال ۱۹۱۲م از جمله پیامدهای فعالیت‌های سیاسی احمد الزین عنوان شده است.[۳۸] او در سال ۱۹۱۴م هم پس از افشای فعالیت‌هایش، خانه و چاپخانه‌اش مورد هجوم قرار گرفت و دستگیر شد، اما پس از ۲۳ روز آزاد شد. در این مدت او را «شهید زنده» می‌نامیدند.[۳۹] الزین همچنین به‌دلیل فعالیت‌های سیاسی و انتشار مقالات انتقادی به دیوان عرفی (دادگاه نظامی ویژه) فراخوانده شد، اما تبرئه گردید و مجله را شش سال (از حدود ۱۹۱۵ تا ۱۹۲۱م) متوقف کردند.[۴۰] چاپخانه العرفان نیز در سال ۱۹۱۵م (۱۳۳۳ق) به‌دست مخالفان او به آتش کشیده شد.[۴۱]
فعالیت‌های پس از جنگ جهانی اول
الزین با قیمومت فرانسه بر لبنان و سوریه به‌شدت مخالف بود و در اعتراض به آن فعالیت می‌کرد.[۴۲] پس از جنگ به جنبش امیر فیصل که برای استقلال عرب‌ها تلاش می‌کرد، پیوست و در سال ۱۹۲۵م توسط فرانسوی‌ها مدت کوتاهی بازداشت شد.[۴۳] بر اساس منابع خبری، او در دوره استعمار فرانسه در سال ۱۹۲۸م (۱۳۴۶ق) به‌دلیل فعالیت‌های آشکار در جنبش وحدت سوریه و مخالفت با تقسیم‌بندی استعماری، زندانی و از وطن تبعید شد و سپس بازگشت.[۴۴] زندانی‌شدن او به‌همراه برخی رهبران عربی در سال ۱۹۳۶م (۱۳۵۵ق) که در کنفرانس وحدت شرکت کرده بودند نیز گزارش شده است.[۴۵]
فعالیت‌های اجتماعی و تشکیل انجمن‌ها
از احمد عارف الزین به‌عنوان فعالان اجتماعی یاد شده که در تأسیس انجمن‌های خیریه متعددی نقش داشت، از جمله:
- «جَمْعِيَّةُ الْمَقَاصِدِ الْخَيْرِيَّةِ الْإِسْلَامِيَّة» (۱۸۹۹م) در نبطیه که در آن زبان و ادبیات عربی تدریس می‌کرد.
- «جَمْعِيَّةُ الْعُلَماء» (۱۹۱۰م) در نبطیه.
- «جَمْعِيَّةُ نَشْرِ الْفَضِيلَةِ وَ الْعِلْم» (۱۹۱۲م) در صیدا که او رئیس آن بود و هزینه تحصیل جوانان نیازمند در دانشگاه الازهر مصر را پرداخت می‌کرد.
- «الْجَمْعِيَّةُ الْخَيْرِيَّةُ الْعَامِلِيَّة» (۱۹۲۱م)
- «الْمُخَيَّمُ الْعَامِلی» (۱۹۴۵م) که دبیرکل آن بود و و اردوهای تابستانی برای جوانان برگزار می‌کرد که شامل مشاوره پزشکی و راهنمایی کشاورزی می‌شد.
- «جَمْعِيَّةُ الشُّبَّانِ الْمُسْلِمِين».[۴۶]
آثار و تألیفات
- تاریخ صیدا.[۴۷] این کتاب مجموعه مقالاتی است که به‌تدریج در مجله «العرفان» منتشر و سپس در سال ۱۹۱۳م به‌صورت کتاب منتشر شد.[۴۸] نویسنده در مقدمه این اثر، به تاریخ شهر صور نیز اشاره کرده است.[۴۹]
- تاریخ الشیعة.[۵۰] این کتاب در اصل پنج مقاله بود که در جلد پنجم «العرفان» بین سال‌های ۱۹۱۳ و ۱۹۱۴م تحت عناوین «تاریخ شیعه»، «نشأت آن»، «چرا نشأت یافت»، «تاریخ حیات آن» و «احوال شیعه حاضر در همه سرزمین‌ها» منتشر شد. خلاصه این کتاب با عنوان «مختصر تاریخ الشیعه» در سال ۱۹۱۴م انتشار یافت.[۵۱]
- الحُبُّ الشَّریف.[۵۲] داستان کوتاهی که به‌عنوان هدیه به مشترکان مجله «العرفان» تقدیم کرد و روی جلد آن ذکر شده که رمانی ادبی عاشقانه و اخلاقی است. این اثر در سال ۱۹۲۳م در «العرفان» چاپ شد.[۵۳]
- مجموعه شعری «العراقیات».[۵۴] گزیده‌ای از اشعار ده تن از شاعران عراقی که در جمع‌آوری آن شیخ سلیمان ظاهر، شیخ احمد رضا و شیخ محمدرضا الشیبی مشارکت داشت و در سال ۱۳۳۱ق (۱۹۱۳م) در چاپخانه «العرفان» در صیدا چاپ شد.[۵۵]
- ترجمة الشریف الرضی؛ مقاله‌ای منتشرشده درباه سید رضی که ابتدا در مجله «العرفان» مقاله بود و بعدها به‌صورت کتاب منتشر شد.[۵۶]
- حقائق ودقائق؛ مجموعه منتخبی از مطالب ده جلد اول «العرفان» که در چاپخانه «العرفان» چاپ شد؛ جلد اول آن در سال ۱۹۳۱م در صیدا منتشر شد.[۵۷]
او کتاب‌هایی را نیز تصحیح کرد:
- «الْوِسَاطَةُ بَيْنَ الْمُتَنَبِّي وَ خُصُومِه» اثر قاضی جرجانی (متوفای ۳۶۶ق) که در سال ۱۹۱۳م در «العرفان» منتشر کرد.[۵۹]
- «مجمع البیان فی تفسیر القرآن» اثر طبرسی در پنج جلد؛ جلد اول آن در سال ۱۹۱۵م در العرفان منتشر شد و جلدهای باقی‌مانده بین سال‌های ۱۹۳۵ تا ۱۹۳۷م منتشر شدند.[۶۰]
پانویس
- ↑ حازمی، موسوعة أعلام القرن الرابع عشر و الخامس عشر الهجري، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۴۳۹؛ زرکلی، الأعلام، ۱۹۸۹م، ج۱، ص۱۴۱؛ دهخدا، لغت‌نامه، ۱۳۳۷ش، ج۱۰، ص۱۵۶۵۸.
- ↑ «الشيخ أحمد عارف الزين ومجلة "العرفـــان" اللبنانية»، سایت کریم مروة (karimmroue).
- ↑ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۴۸؛ زرکلی، الأعلام، ۱۹۸۹م، ج۱، ص۱۴۱.
- ↑ مغنیه، «الشیخ احمد عارف الزین»، ص۵۰۰و۵۰۱.
- ↑ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۴۲؛ «الشيخ أحمد عارف الزين ومجلة "العرفـــان" اللبنانية»، سایت کریم مروة (karimmroue).
- ↑ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۴۲.
- ↑ «الشيخ أحمد عارف الزين ومجلة "العرفـــان" اللبنانية»، سایت کریم مروة (karimmroue)؛ ارقه‌دان، «تاريخ صيدا بين أواخر القرن التاسع عشر وأوائل القرن العشرين كما نشرته مجلة العرفان»، ص۱۷۹.
- ↑ ابراهیم، العلویون بین الغلو و الفلسفة و التصوف و التشیع، ۱۴۱۵ق، ص۳۲۳.
- ↑ «أحمد عارف الزین (۱۸۸۴-۱۹۶۰) رائد إصلاحی فی جبل عامل»، دار المشرق.
- ↑ صائب، معجم مؤرخي الشیعة، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۱۰۶؛ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۴۴.
- ↑ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۴۴.
- ↑ ارقه‌دان، «تاريخ صيدا بين أواخر القرن التاسع عشر وأوائل القرن العشرين كما نشرته مجلة العرفان»، ص۱۷۷.
- ↑ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۴۴.
- ↑ صائب، معجم مؤرخي الشیعة، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۱۰۶؛ ارقه‌دان، «تاريخ صيدا بين أواخر القرن التاسع عشر وأوائل القرن العشرين كما نشرته مجلة العرفان»، ص۱۷۷.
- ↑ زرکلی، الأعلام، ۱۹۸۹م، ج۱، ص۱۴۱؛ حازمی، موسوعة أعلام القرن الرابع عشر و الخامس عشر الهجري، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۴۳۹.
- ↑ «الشيخ أحمد عارف الزين ومجلة "العرفـــان" اللبنانية»، سایت کریم مروة (karimmroue)؛ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۴۵؛ امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۴۰۵.
- ↑ امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۴۰۵؛ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۴۵.
- ↑ امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۴۰۵؛ «الشيخ أحمد عارف الزين ومجلة "العرفـــان" اللبنانية»، سایت کریم مروة (karimmroue)؛ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۴۵.
- ↑ زرکلی، الأعلام، ۱۹۸۹م، ج۱، ص۱۴۱؛ امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۴۰۵.
- ↑ زرکلی، الأعلام، ۱۹۸۹م، ج۱، ص۱۴۱؛ صائب، معجم مؤرخي الشیعة، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۱۰۶.
- ↑ امین، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۴۰۵؛ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ۱۵۲.
- ↑ ارقه‌دان، «تاريخ صيدا بين أواخر القرن التاسع عشر وأوائل القرن العشرين كما نشرته مجلة العرفان»، ص۱۷۸.
- ↑ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ۱۵۲.
- ↑ خسروشاهی، «استاد احمد عارف الزین (مدیر مجله العرفان و عالم بزرگ شیعی در لبنان)»، ص۴۹.
- ↑ «الشيخ أحمد عارف الزين ومجلة "العرفـــان" اللبنانية»، سایت کریم مروة (karimmroue)؛ زرکلی، الأعلام، ۱۹۸۹م، ج۱، ص۱۴۱؛ حازمی، موسوعة أعلام القرن الرابع عشر و الخامس عشر الهجري، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۴۳۹.
- ↑ «الشيخ أحمد عارف الزين ومجلة "العرفـــان" اللبنانية»، سایت کریم مروة (karimmroue)؛ ارقه‌دان، «تاريخ صيدا بين أواخر القرن التاسع عشر وأوائل القرن العشرين كما نشرته مجلة العرفان»، ص۱۷۸.
- ↑ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۴۳.
- ↑ «الشيخ أحمد عارف الزين ومجلة "العرفـــان" اللبنانية»، سایت کریم مروة (karimmroue).
- ↑ ارقه‌دان، «تاريخ صيدا بين أواخر القرن التاسع عشر وأوائل القرن العشرين كما نشرته مجلة العرفان»، ص۱۷۸؛ زرکلی، الأعلام، ۱۹۸۹م، ج۱، ص۱۴۱.
- ↑ الزین، «الشيخ أحمد عارف الزين: مدير العرفان»، ص۲۴۶.
- ↑ الزین، «الشيخ أحمد عارف الزين: مدير العرفان»، ص۲۴۶.
- ↑ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۵۵.
- ↑ «الشيخ أحمد عارف الزين ومجلة "العرفـــان" اللبنانية»، سایت کریم مروة (karimmroue).
- ↑ زرکلی، الأعلام، ۱۹۸۹م، ج۱، ص۱۴۱؛ صائب، معجم مؤرخي الشیعة، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۱۰۶.
- ↑ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۵۳.
- ↑ «الشيخ أحمد عارف الزين ومجلة "العرفـــان" اللبنانية»، سایت کریم مروة (karimmroue).
- ↑ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۵۳.
- ↑ الزین، «الشيخ أحمد عارف الزين: مدير العرفان»، ص۲۴۷؛ زرکلی، الأعلام، ۱۹۸۹م، ج۱، ص۱۴۱؛ حازمی، موسوعة أعلام القرن الرابع عشر و الخامس عشر الهجري، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۴۳۹.
- ↑ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۵۴.
- ↑ «الشيخ أحمد عارف الزين ومجلة "العرفـــان" اللبنانية»، سایت کریم مروة (karimmroue).
- ↑ زرکلی، الأعلام، ۱۹۸۹م، ج۱، ص۱۴۱؛ حازمی، موسوعة أعلام القرن الرابع عشر و الخامس عشر الهجري، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۴۳۹.
- ↑ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۵۴.
- ↑ «الشيخ أحمد عارف الزين ومجلة "العرفـــان" اللبنانية»، سایت کریم مروة (karimmroue).
- ↑ زرکلی، الأعلام، ۱۹۸۹م، ج۱، ص۱۴۱؛ حازمی، موسوعة أعلام القرن الرابع عشر و الخامس عشر الهجري، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۴۳۹؛ صائب، معجم مؤرخي الشیعة، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۱۰۶.
- ↑ زرکلی، الأعلام، ۱۹۸۹م، ج۱، ص۱۴۱؛ حازمی، موسوعة أعلام القرن الرابع عشر و الخامس عشر الهجري، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۴۳۹؛ صائب، معجم مؤرخي الشیعة، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۱۰۶.
- ↑ صائب، معجم مؤرخي الشیعة، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۱۰۶؛ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»؛ الزین، «الشيخ أحمد عارف الزين: مدير العرفان»، ص۱۴۷.
- ↑ زرکلی، الأعلام، ۱۹۸۹م، ج۱، ص۱۴۱.
- ↑ ارقه‌دان، «تاريخ صيدا بين أواخر القرن التاسع عشر وأوائل القرن العشرين كما نشرته مجلة العرفان»، ص۱۷۸.
- ↑ ارقه‌دان، «تاريخ صيدا بين أواخر القرن التاسع عشر وأوائل القرن العشرين كما نشرته مجلة العرفان»، ص۱۷۸.
- ↑ زرکلی، الأعلام، ۱۹۸۹م، ج۱، ص۱۴۱.
- ↑ ارقه‌دان، «تاريخ صيدا بين أواخر القرن التاسع عشر وأوائل القرن العشرين كما نشرته مجلة العرفان»، ص۱۷۸.
- ↑ زرکلی، الأعلام، ۱۹۸۹م، ج۱، ص۱۴۱.
- ↑ ارقه‌دان، «تاريخ صيدا بين أواخر القرن التاسع عشر وأوائل القرن العشرين كما نشرته مجلة العرفان»، ص۱۷۸؛ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۶۲.
- ↑ صائب، معجم مؤرخي الشیعة، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۱۰۶.
- ↑ ارقه‌دان، «تاريخ صيدا بين أواخر القرن التاسع عشر وأوائل القرن العشرين كما نشرته مجلة العرفان»، ص۱۷۸؛ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۶۳.
- ↑ رفاعی، معجم ما کتب عن الرسول و أهل البیت صلوات الله علیهم، ۱۳۷۱ش، ج۵، ص۳۱۹.
- ↑ ارقه‌دان، «تاريخ صيدا بين أواخر القرن التاسع عشر وأوائل القرن العشرين كما نشرته مجلة العرفان»، ص۱۷۹.
- ↑ ارقه‌دان، «تاريخ صيدا بين أواخر القرن التاسع عشر وأوائل القرن العشرين كما نشرته مجلة العرفان»، ص۱۷۹.
- ↑ ارقه‌دان، «تاريخ صيدا بين أواخر القرن التاسع عشر وأوائل القرن العشرين كما نشرته مجلة العرفان»، ص۱۷۹؛ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۶۴.
- ↑ ارقه‌دان، «تاريخ صيدا بين أواخر القرن التاسع عشر وأوائل القرن العشرين كما نشرته مجلة العرفان»، ص۱۷۹؛ سنداوی، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقۀ جبل عامل»، ص۱۶۴.
منابع
- ابراهیم، علی عزیز، العلویون بین الغلو و الفلسفة و التصوف و التشیع، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۵ق.
- «أحمد عارف الزین (۱۸۸۴-۱۹۶۰) رائد إصلاحی فی جبل عامل»، دار المشرق، تاریخ بازدید: ۲۹ مهر ۱۴۰۵ش.
- ارقه‌دان، صلاح‌الدین، «تاريخ صيدا بين أواخر القرن التاسع عشر وأوائل القرن العشرين كما نشرته مجلة العرفان»، دراسات جامعیة فی الآداب والعلوم الإنسانیة، دانشگاه لبنان، تاریخ بازدید: ۲۹ مهر ۱۴۰۵ش.
- امین، سید محسن، أعیان الشیعة، بیروت، دار التعارف، ۱۴۰۳ق.
- حازمی، ابراهیم بن عبدالله، موسوعة أعلام القرن الرابع عشر و الخامس عشر الهجري في العالم العربي و الإسلامي من ۱۳۰۱ - ۱۴۱۷ھ، ریاض، دار الشریف، ۱۴۱۹ق.
- خسروشاهی، سید هادی، «استاد احمد عارف الزین (مدیر مجله العرفان و عالم بزرگ شیعی در لبنان)»، نامه آستان قدس، دی ۱۳۳۹، شماره ۲.
- رفاعی، عبدالجبار، معجم ما کتب عن الرسول و أهل البیت صلوات الله علیهم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۱ش.
- الزین، «الشيخ أحمد عارف الزين: مدير العرفان»، الدراسات الأدبیة (فی اللغة العربیة و الفارسیة و تفاعلهما) خریف ۱۹۶۰، السنة الثانیة، العدد ۳.
- «الشيخ أحمد عارف الزين ومجلة "العرفـــان" اللبنانية»، سایت کریم مروة (karimmroue)، تاریخ بازدید: ۲۹ مهر ۱۴۰۵ش.
- دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۳۷ش.
- زرکلی، الأعلام؛ قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت، دار العلم، ۱۹۸۹م.
- سنداوی، خالد؛ رامیار، رامک، «دانشمند شیعی، احمد عارف الزین (۱۸۸۳-۱۹۶۰)، از پیشگامان نهضت در منطقه جبل عامل»، پژوهش در تاریخ، سال ششم، زمستان ۱۳۹۴، شماره ۲.
- صائب، عبدالحمید، معجم مؤرخي الشیعة؛ المؤلفون في التاریخ بالعربیة منذ القرن الأول حتی نهایة القرن الرابع عشر من الهجرة، قم، مؤسسة دائرة معارف الفقه الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
- مغنیه، محمدجواد، «الشیخ احمد عارف الزین»، العرفان، المجلد الثامن و الاربعون، رجب و شعبان ۱۳۸۰ - الجزء ۵ و ۶.