علی بن ریان بن صلت

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
اطلاعات یاران امامان
نام کامل: علی بن ریان بن صلت اشعری قمی
خویشاوندان
سرشناس:
ریان بن صلت و محمد بن ریان بن صلت
ولادت: اوائل سده سوم
وفات: پس از ۲۵۴ق
از یاران: امام هادی و امام حسن عسکری (ع)
شاگردان: سهل بن زیاد آدمی، محمّد بن عیسی بن عبید یقطینی، ابراهیم بن هاشم قمی، علی بن ابراهیم بن هاشم قمی و عبداللّه بن جعفر حمیری قمی
آثار: کتاب «‌المسائل‌»

على بن ريان بن صلت اشعری قمى از عالمان و محدثان برجسته شیعه در قرن سوم هجری قمری و از اصحاب امام حسن عسگری (ع) بود. پدرش ریان بن صلت نیز از محدثان بزرگ بود. عالمان و محدثان بزرگی مانند احمد بن محمد بن خالد برقی، احمد بن ابی عبدالله برقی، احمد بن محمد بن عیسی، سهل بن زیاد آدمی و علی بن ابراهیم قمی شاگرد او بودند.

ولادت

تاریخ تولد او چندان روشن نیست و تراجم نویسان كمتر به آن پرداخته‌اند. شاید بتوان گفت در اوائل سده سوم متولد شده باشد. برخی از شواهد نیز، این سخن را تأیید و تقویت می‌كند.[۱]

خاندان او

علی بن ریان در خانواده دانش و فقاهت چشم به دنیا گشود. پدرش، ریان بن صلت اشعری قمی، یكی از محدثان برجسته شیعه است. شیخ طوسی درباره ریان بن صلت می گوید: «او از یاران حضرت امام رضا (ع) و چهره‌ای موثق و نامدار است[۲] وی تصریح می كند كه او از یاران امام هادی (ع) بوده و گویا اصالةً اهل بغداد است».[۳]

علی بن ریان، برادری داشت به نام محمد كه او هم از محدثین شیعه است. نجاشی درباره‌ محمد می‌گوید: محمد بن ریان بن صلت اشعری قمی، كتابی دارد به نام المسائل كه از حضرت امام حسن عسكری (ع) روایت می كند».[۴] شیخ طوسی می نویسد: «محمد بن ریان از محدثان مورد اطمینان شیعه است».[۵]

از منظر دانشمندان رجال و حدیث

نجاشی: «علی بن ریان بن صلت اشعری قمی، یكی از محدثان مورد اعتماد و موثق است».[۶]

علامه حلی: «علی بن ریان اشعری قمی، از روایتگران موثق و صاحب نام است».[۷]

مامقانی: «در این محدث عالی مقام شیعی، هیچ عیب و نقطه منفی وجود ندارد. او قطعاً از دانشوران مورد اعتبار و موثق است و در این سخن جای هیچ شك و شبهه‌ای وجود ندارد».[۸]

سایر دانشمندانِ تراجم به نقل آنچه گفته شد بسنده كرده‌اند و تمامی آنان به شخصیت ارزشمند و برجسته این محدث گرانقدر با دیده احترام و عظمت نگریسته و از او تجلیل كرده‌اند.[۹]

اساتید

علاوه بر امامان (ع) وی از محضر جمعی از یاران امامان نیز استفاده برد که به نام برخی از آنان اشاره می شود:

  1. پدرش ریان بن صلت
  2. احمد بن خلف[۱۰]
  3. حسن بن راشد بغدادی: حسن بن راشد از یاران حضرت جواد و حضرت هادی (ع) بود. وی یكی از چهره‌های حدیثی، موثق و موجه است.[۱۱]
  4. حسین بن راشد بغدادی: او برادر حسن بن راشد است. شیخ طوسی او را از اصحاب و یاران حضرت هادی (ع) برمی شمرد. به نظر می رسد او نیز همانند برادرش از محدثان شیعه باشد.[۱۲]
  5. عبیدالله بن عبدالله دهقان[۱۳]
  6. علی بن محمد معروف به ابن وَهْبه عَبْدَسی
  7. قاسم الصیقل: وی از یاران حضرت موسی بن جعفر (ع) است. از منظر اعتقادی و باورهای دینی و گرایش‌های مذهبی به ظاهر باید یك محدث شیعی باشد؛ ولی درباره وجاهت و وثاقت او مطلب ویژه‌ای را نقل نكرده‌اند.[۱۴]

شاگردان

نام برخی از شاگردان او در كتب تراجم چنین آمده است:

آثار

علی بن ریان كتاب‌هایی را هم تألیف كرده است: نجاشی می نویسد: «او از حضرت هادی (ع) «نسخه»‌ای دارد و علاوه بر آن كتاب منشورالاحادیث هم از اوست».[۱۶]

شیخ طوسی در فهرست می گوید: «علی بن ریان به اتفاق برادرش محمد بن ریان كتابی را تصنیف كردند».[۱۷]

آقا بزرگ تهرانی در كتاب الذریعة درباره واژه «نسخه» كه در تعبیر نجاشی بكار رفته بود می‌گوید:

«نسخه یك عنوان گسترده و عامی است كه چندین رساله و كتاب كوچك را در خود جای داده و آن‌ها را دربرمی گیرد: همانند كتاب‌هائی كه در سده دوم و سوم هجری به وسیله اصحاب امامان علیه‌السلام تصنیف می‌شد. این‌ها مسائل و احكام عملیه دینی - كه به عنوان منابع اصلی تشریع و قانون گذاری محسوب می‌شوند - را شامل می‌شود: مانند اصول چهارصدگانه كه دانشوران پرتلاش شیعه آن را در سده‌های پیشین جمع‌آوری كرده‌اند.»[۱۸]

وی در ادامه می گوید: «كتاب دیگر ایشان منشورالاحادیث است و بعضی از دانشمندان منثورالاحادیث هم نقل كرده‌اند».[۱۹]

پانویس

  1. نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ص۲۷۸؛ طوسی، محمد بن حسن، الرجال، ص۴۰۰.
  2. طوسی، محمد بن حسن، الرجال، ص۳۵۷.
  3. طوسی، محمد بن حسن، الرجال، ص۴۱۶.
  4. نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ص۳۷۰.
  5. طوسی، محمد بن حسن، الرجال، ص۳۹۱.
  6. نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ص‌۱۹۹.
  7. خلاصة الاقوال، ص‌۹۹.
  8. مامقانی، عبد الله، تنقیح المقال فی علم الرجال، ج‌۲، ص‌۲۸۹.
  9. خویی، ابوالقاسم، معجم الرجال الحدیث، ج‌۱۳، ص‌۲۸؛ اردبیلی، محمد بن علی، جامع الرواة، ج‌۱، ص‌۵۸۰.
  10. خویی، ابوالقاسم، معجم الرجال الحدیث، ج‌۱۳، ص‌۲۸.
  11. طوسی، محمد بن حسن، الرجال، ص‌۴۰۰ و ۴۱۳؛ مامقانی، عبد الله، تنقیح المقال فی علم الرجال، ج‌۱، ص‌۳۷۶.
  12. طوسی، محمد بن حسن، الرجال، ص‌۳۴۶؛ مامقانی، عبد الله، تنقیح المقال فی علم الرجال، ج‌۱، ص‌۳۲۷.
  13. خویی، ابوالقاسم، معجم الرجال الحدیث، ج‌۱۳، ص‌۲۹.
  14. خویی، ابوالقاسم، معجم الرجال الحدیث، ج‌۱۳، ص‌۲۹.
  15. خویی، ابوالقاسم، معجم الرجال الحدیث، ج‌۱۳، ص‌۲۹؛ اردبیلی، محمد بن علی، جامع الرواة، ج‌۱، ص‌۵۸۰؛ نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ص‌۱۹۸.
  16. نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ص‌۱۹۹.
  17. طوسی، محمد بن حسن، الفهرست، ص‌۹۰.
  18. آقا بزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه الی تصانیف الشیعه، ج‌۲۴، ص‌۱۴۷.
  19. آقا بزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه الی تصانیف الشیعه، ج‌۲۳، ص‌۱۵.

منابع

  • آقا بزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه الی تصانیف الشیعه، قم، اسماعیلیان.
  • اردبیلی، محمد بن علی، جامع الرواة، بیروت، دارالاضواء.
  • خویی، ابوالقاسم، معجم الرجال الحدیث، قم، نشر الثقافة الاسلامیة، ۱۳۷۲ش.
  • طوسی، محمد بن حسن، الرجال، قم، موسسة النشر الاسلامیه التابعة لجامعة المدرسین، ۱۳۷۳ش.
  • طوسی، محمد بن حسن، الفهرست، قم، ستاره.
  • کشی، محمد بن عمر، اختیار معرفة الرجال، مشهد، دانشگاه مشهد، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، مرکز تحقیقات و مطالعات، ۱۳۴۸ش.
  • مامقانی، عبد الله، تنقیح المقال فی علم الرجال، قم، موسسه آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث.
  • نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، قم، موسسة النشر الاسلامیه التابعة لجامعة المدرسین، ۱۳۶۵ش.