خلف بن حماد

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
خلف بن حماد
مشخصات فردی
لقب: اسدی
محل زندگی: کوفه
مشخصات دینی
از یاران: امام کاظم
فعالیت‌ها: نقل روایت
مشایخ: ابان بن تغلب، اسحاق بن عمار، حریز بن عبدالله، ربعی بن عبدالله، عبدالله بن سنان، عبدالله بن مسکان، فضیل بن یسار و مفضل بن عمر
شاگردان: ابراهیم بن هاشم، حسن بن علی وشّاء، صفوان بن یحیی، علی بن اسباط، محمد بن خالد برقی، محمد بن سنان و محمد بن عیسی

خلف بن حمّاد، راوی شیعی قرن دوم و سوم و از اصحاب امام کاظم (ع). رجالیان شیعه، غیر از ابن غضائری، وی را توثیق کرده‌اند. نام او در اسناد نزدیک به ۸۰ روایت در کتب اربعۀ شیعه آمده است.[۱]

شهرت

خلف اهل کوفه[۲] و به اسدی[۳] مشهور بود. وی غیر از ابوصالح خلف بن حماد کشی است که ابوعمرو محمد بن عمر کشی فراوان از او نقل کرده است.[۴]

مصاحبت با ائمه(ع)

نجاشی[۵] خلف را از راویان امام کاظم (ع) برشمرده، هرچند روایتی بی‌واسطه از امام صادق (ع) از وی نقل شده است.[۶]

هر چند در کتب رجال برقی و طوسی ذیل اصحاب امام صادق و امام کاظم نامی از او نیست، ولی هر دو از او حدیث روایت کرده‌اند.[۷]

وثاقت

نجاشی[۸] خلف را ثقه خوانده، اما ابن غضائری[۹] او را تضعیف کرده و امر او را مختلط و در نتیجه، روایات وی را تنها به عنوان شاهد مقبول دانسته است. علامۀ حلی[۱۰] و ابن داود حلی[۱۱] نیز به تبع توثیق نجاشی، او را در بخش اول کتب رجال خود (ممدوحین و معتمدین) آورده و به تضعیف ابن غضائری نیز اشاره کرده‌اند.

از این رو مامقانی[۱۲] چنین برداشت کرده است که این نحوۀ نقل آنان بر توقف دربارۀ راوی دلالت دارد. رجالیان متأخر و معاصر نیز توثیق نجاشی را ترجیح داده‌اند.[۱۳] ظاهر روایات منقول از وی[۱۴] نیز از پیوند نزدیک او با امام کاظم (ع) حکایت دارد.[۱۵]

روایات خلف

نام خلف بن حماد در اسناد قریب به هشتاد روایت در کتب اربعۀ شیعه آمده است[۱۶] که غالباً مضمون فقهی دارند.[۱۷] علاوه بر روایاتی که خلف بی‌واسطه از امام کاظم علیه‌السلام نقل کرده،[۱۸] از راویانی چون ابان بن تغلب، اسحاق بن عمار، حریز بن عبدالله، ربعی بن عبدالله، عبدالله بن سنان، عبدالله بن مسکان، فضیل بن یسار و مفضل بن عمر، احادیث امام باقر، امام صادق و امام کاظم علیهم السلام را نقل کرده است.[۱۹]

روایت کنندگان از وی

بزرگانی چون ابراهیم بن هاشم، حسن بن علی وشّاء، صفوان بن یحیی، علی بن اسباط، محمد بن خالد برقی، محمد بن سنان و محمد بن عیسی از او روایت کرده‌اند.[۲۰]

تألیف

خلف بن حماد کتابی داشته است که محمد بن حسین بن ابی خطاب و محمد بن خالد برقی آن را روایت کرده‌اند.[۲۱]

پانویس

  1. منبع مقاله: دانشنامۀ جهان اسلام، ج۱۶، مقالۀ «‌خلف بن حمّاد»، نوشتۀ زهرا لطفی، ص۱۹.
  2. نجاشی، رجال، ص۱۵۲.
  3. ابن غضائری، الرجال لابن الغضائری، ص۵۶؛ طوسی، فهرست کتب الشیعة و اصولهم و اسماء المصنفین و اصحاب الاصول، ص۱۷۶
  4. رکـ: مامقانی، تنقیح المقال، ج۲۵، ص۳۸۲؛ نیز رکـ: طریحی، جامع المقال فیما یتعلق باحوال الحدیث و الرجال، ص۶۶؛ کاظمی، هدایة المحدثین الی طریقة المحمدین، ص۵۶؛ برای نمونه رکـ: کشی، رجال، صص۱۶، ۱۵۶، ۲۱۷، ۴۵۶، ۵۵۳.
  5. نجاشی، رجال، ص۱۵۲.
  6. کلینی، کافی، ج۷، ص۱۸۸؛ نیز رکـ: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۷، ص۶۶؛ موحد ابطحی، تهذیب المقال، ج۵، ص۳۹۷.
  7. رکـ: برقی، رجال، ج۲، ص۱۹؛ طوسی، تهذیب الاحکام، ج۱، ص۳۸۵؛ قس همو، فهرست کتب الشیعة و اصولهم و اسماء المصنفین و اصحاب الاصول، همانجا.
  8. نجاشی، رجال، ص۱۵۲.
  9. ابن غضائری، رجال، ص۵۶-۵۷.
  10. علامه حلی، خلاصة الاقوال، ص۱۳۹.
  11. ابن داوود حلی، کتاب الرجال، ص۸۸.
  12. مامقانی، تنقیح المقال، ج۲۵، ص۳۸۴.
  13. رکـ: مجلسی، الوجیزة فی الرجال، ص۷۴؛ مامقانی، تنقیح المقال، ج۲۵، ص۳۸۱؛ خویی، معجم رجال الحدیث، ج۷، ص۶۶؛ قس شوشتری، قاموس الرجال، ج۴، ص۱۹۴.
  14. رکـ: کلینی، کافی، ج۳، صص۹۲- ۹۴.
  15. رکـ: مامقانی، تنقیح المقال، ج۲۵، ص۳۸۲؛ موحد ابطحی، تهذیب المقال، ج۵، ص۳۹۷.
  16. خویی، معجم رجال الحدیث، ج۷، ص۶۳.
  17. رکـ: اردبیلی، جامع الرواة، ج۱، صص۲۹۷- ۲۹۸.
  18. برای نمونه رکـ: کلینی، کافی، ج۳، صص۹۲-۹۴، ج۵، ص۴۶۰؛ طوسی، تهذیب الاحکام، ج۱، ص۳۸۵.
  19. خویی، معجم رجال الحدیث، ج۷، ص۶۶.
  20. رکـ: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۷، صص۶۳- ۶۴؛ برای فهرست روایات وی در کتب اربعۀ شیعه رکـ: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۷، صص۳۹۲- ۳۹۶.
  21. رکـ: نجاشی؛ طوسی، فهرست کتب الشیعة و اصولهم و اسماء المصنفین و اصحاب الاصول، ص۱۷۶.

منابع

  • حلی، ابن داوود، کتاب الرجال، چاپ محمد صادق آل بحرالعلوم، نجف: ۱۳۹۲ق/۱۹۷۲م، چاپ افست، قم: بی‌تا.
  • ابن غضائری، الرجال لابن الغضائری، چاپ محمدرضا حسینی جلالی، قم: ۱۴۲۲ق.
  • اردبیلی، محمد علی، جامع الرواة و ازاحة الاشتباهات عن الطریق و الاسناد، قم: مکتبة المحمدی، بی‌تا.
  • برقی، احمد بن محمد، کتاب المحاسن، چاپ جلال الدین محدث ارموی، تهران: ۱۳۳۰ش.
  • خویی، ابوالقاسم، معجم رجال‌الحديث، بيروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳، چاپ افست قم [بى‌تا.].
  • شوشتری، محمدتقى شوشترى، قاموس الرجال، قم ۱۴۱۰ـ۱۴۲۴
  • طریحی، فخرالدین محمد، جامع المقال فیما یتعلق باحوال الحدیث و الرجال، تهران: ۱۳۷۴ش.
  • طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، چاپ حسن موسوی خرسان، تهران: ۱۳۹۰.
  • طوسی، محمد بن حسن، فهرست کتب الشیعة و اصولهم و اسماء المصنفین و اصحاب الاصول، چاپ عبدالعزیز طباطبائی، قم: ۱۴۲۰ق.
  • علامه حلی، حسن بن یوسف، خلاصة الاقوال فی المعرفة الرجال، چاپ جواد قیومی اصفهانی، قم: ۱۴۱۷ق.
  • کاظمی، محمد بن امین بن محمدعلی، هدایة المحدثین الی طریقة المحمدین، چاپ مهدی رجایی، قم: ۱۴۰۵.
  • کشّی، محمد بن عمر، اختیار معرفة الرجال، [تلخیص] محمد بن حسن طوسی، چاپ حسن مصطفوی، مشهد: ۱۳۴۸ش.
  • کلینی، محمدبن يعقوب، الكافى، چاپ على‌اكبر غفارى، بيروت ۱۴۰۱.
  • مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، چاپ محیی الدین مامقانی، قم: ۱۴۲۳ق.
  • مجلسی، محمدتقی، الوجیزة فی الرجال، چاپ محمدکاظم رحمان ستایش، تهران: ۱۳۷۸ش.
  • موحد ابطحی، محمدعلی، تهذیب المقال فی تنقیح کتاب الرجال لشیخ الجلیل ابی العباس احمد بن علی النجاشی، ج۵، قم: ۱۴۱۷ق.
  • نجاشی، احمد بن علی، فهرست اسماء مصنفی الشیعه المشتهر بـ رجال النجاشی، چاپ موسی شبیری زنجانی، قم: ۱۴۰۷ق.