پرش به محتوا

گنجینة الاسرار: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی شیعه
Ms.sadeghi (بحث | مشارکت‌ها)
صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کتاب | عنوان = گنجینةالاسرار | عنوان اصلی = | تصویر = File:گنجینه الاسرار عمان سامانی.jpg| اشعار عرفانی عاشورایی | زیرنویس تصویر = |اندازه تصویر = 240 | نویسنده = نورالله بن عبدالله مشهور به عمان سامانی | برگرداننده...» ایجاد کرد
(بدون تفاوت)

نسخهٔ ‏۱۳ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۶:۲۲

گنجینةالاسرار
اطلاعات کتاب
نویسندهنورالله بن عبدالله مشهور به عمان سامانی
تاریخ نگارش۱۳۰۵ق
موضوعاشعار عرفانی عاشورایی
سبکمثنوی
زبانفارسی
به تصحیحسیدمحمد سادات اخوی، محمدعلی مجاهدی، مسعود نمازی بروجردی و ...
اطلاعات نشر
ناشرکتاب‌فروشی اسلامیه، عمان سامانی، سروش، شركت چاپ و نشر بين الملل، میثم، مولانا و ...
محل نشرتهران، قم، اصفهان، تبریز
تاریخ نشرقرن ۱۴ قمری به بعد


گنجینةالاسرار اشعاری است درباره واقعه کربلا، امام حسین (ع)، حضرت زینب(س) و نقش آفرینی شهدای آن همچون حضرت عباس(ع)، علی اکبر(ع)، قاسم و حر بن یزید ریاحی که توسط عمان سامانی(۱۲۵۸-۱۳۲۲ق) در قالب مثنوی سروده شده است.

گنجینةالاسرار از یک دیباچه و ۴۱ بخش تشکیل شده است. عمان سامانی در اشعارش از آیات، روایات، اصطلاحات عرفانی و اشعار شاعران دیگر مانند حافظ شیرازی، سعدی و مولوی استفاده می‌کند. وی از آرایه‌های ادبی همچون ترصیع، موازنه و ایهام بهره برده است.

گنجینةالاسرار دارای نقاط ضعفی همچون استفاده زیاد از لغات عربی و بیان وقایع تحریف شده مانند عروسی حضرت قاسم(ع) است.

گنجینةالاسرار عمانی سامانی بارها در داخل و خارج کشور چاپ شده و محتوای آن محور و موضوع کتابها، مقالات، پایان‌نامه‌ها، تئاتر و سمینارهای متعددی بوده است.

معرفی و جایگاه

گنجینةالاسرار مجموعه اشعاری است در رثای امام حسین(ع) و واقعه کربلا[۱] که توسط عَمَّان سامانی در سال ۱۳۰۵ هجری قمری سروده شده و به تشویق آغاسلیمان‌خان رئیس خواجه‌سرایان دربار ناصرالدین شاه قاجار چاپ و منتشر شد.[۲] اشعار او در قالبِ شعریِ مثنوی، است.[۳] عمان سامانی مجموعه اشعارش را گنجینةالاسرار نامگذاری کرد. [۴] به گفته محمدعلی مجاهدی اشعار سامانی بر وزن و شیوه زبده الاسرار صفی علیشاه است.[۵] به گفته سادات اخوی مصحح گنجینةالاسرار عمان سامانی بعد از سرودن اشعارش در سفر زیارتی که به عتبات عالیات می‌روند مورد تفقد و احترام مرجع تقلید شیعیان میرزای شیرازی قرار می‌گیرد.[۶]

ابعاد مختلف گنجینةالاسرار همچون عرفان، ادبیات و بلاغت محور همایش‌ها و سمینارهای زیادی بوده است که بیانگر جایگاه بالای آن است مثلا در سومین گنگره ملی فرهنگ و ادبیات فارسی دو مقاله درباره ایدئولوژی و بلاغت در گنجینةالاسرار ارائه شد[۷] همچنین مقالات و پایان‌نامه‌های[۸] متعددی درباره این اثر نوشته شده است. نمایش و تئاتری با نام «بر فَرَس تندرو» بر اساس گنجینةالاسرار نوشته و در برج میلاد تهران اجرا شد.[۹] بارها قسمت‌هایی از مقتل گنجینةالاسرار توسط سیدمصطفی موسوی در صدا و سیما خوانده و اجرا شده است.[۱۰]

به گفته برخی در گنجینةالاسرار نقاط ضعفی همچون استفاده زیاد از واژه‌گان عربی و بیان وقایع تحریف شده مانند عروسی حضرت قاسم(ع)[۱۱] وجود دارد.[۱۲]

ساختار و ویژگی‌ها

گنجینةالاسرار از یک دیباچه و ۴۱ بخش تشکیل شده است. دیباچه آن درباره توصیف خدای‌متعال، بیان فضایل حضرت محمد (ص)، امام علی (ع) و اهل بیت (ع) و مختصری از زندگی‌نامه شخصی عمان سامانی و علت نگارش کتاب است.[۱۳] در ابتدای هر بخش خلاصه‌ای از آن بخش با نثری زیبا بیان می‌شود.[۱۴]

ویژگی‌ها

استفاده از آیات و روایات: او در اشعارش به مناسبت‌های مختلف از آیات قرآن[۱۵] و روایات اهل‌بیت (ع) استفاده کرده[۱۶] و برخی از معجزات و کرامات حضرت محمد (ص) و امام علی (ع) همچون شق القمر و رد الشمس را نیز بیان می‌کند.[۱۷]

بیان عرفانی اشعار: عمان سامانی با ذوق عرفانی که دارد، اشعارش را بیان می‌کند به طوری که در ۸۳۰ بیت گنجینةالاسرار نزدیک به ۳۰۰ اصطلاح عرفانی را ذکر می‌کند.[۱۸] به گفته کهدویی وحدت وجود محور اصلی گنجینه الاسرار است و عمان سامانی با این نگاه اشعارش را سروده است.[۱۹] به گفته مرتضی مطهری عمان سامانی در اشعارش برداشتی عرفانی از واقعه کربلا دارد.[۲۰]

بهره گرفتن از اشعار شاعران دیگر: به گفته محمد سادات اخوی عمان سامانی در سروده‌هایش از اشعار شاعران دیگر همچون عبدالرحمن جامی،[۲۱] وحشی بافقی،[۲۲] حافظ شیرازی،[۲۳] سعدی،[۲۴] هلالی جغتایی،[۲۵] خاقانی،[۲۶] و مولوی[۲۷] استفاده کرده است.

به کار بردن آرایه‌های ادبی: برات محمدی می‌گوید: سامانی در اشعارش از انواع آرایه‌های ادبی همچون ترصیع، موازنه، انواع جناس، واج‌آرایی، تکرار، عکس، ایهام بهره می‌برد و همین امر موجب برجستگی اثر او شده است.[۲۸]

استفاده از قالب مناظره: علیرضا قربانپور معتقد است عمان سامانی در اشعارش مناظره‌ها و گفتگوهایی را بین افراد واقعه کربلا ترسیم می‌کند[۲۹] همچون گفتگوی امام حسین(ع) با حضرت زینب(س)،[۳۰] مناظره امام با زعفر جنی،[۳۱] و با جبرئیل.[۳۲]

محتوا

محتوای اشعار عمان سامانی عبارت است از: حمد و ستایش و تسبیح خدای متعال،[۳۳] عشق به جمال و جلال الهی،[۳۴] عرضه امانتِ عشق به انسان، جنبه عقل و شهوت انسان،[۳۵] فطرت و شرافت انسان، انسان کامل و ولی الله،[۳۶] عشق امام حسین(ع) به خدای متعال،[۳۷] بیان واقعه کربلا و اتفاقات آن،[۳۸] تبیین سعادت و شقاوت انسان‌ها و ذکر مصادیق آنها مخصوصا در واقعه کربلا مانند شمر،[۳۹] امتحان الهی از پیامبران همچون آدم، نوح، ایوب، ابراهیم، یونس، یوسف، یعقوب، موسی، عیسی و حضرت محمد(ص) و اهل‌بیت(ع) مانند امام علی(ع)، امام حسن(ع)[۴۰] و امام حسین(ع)،[۴۱] عشق و ارادت عَمان سامانی به امام حسین(ع)،[۴۲] آزمایش اصحاب در شب عاشورا توسط امام حسین(ع)،[۴۳] قصه حر بن یزید ریاحی در کربلا،[۴۴] مقام و منزلت حضرت عباس(ع)[۴۵] و قصه آب آوردن از رود فرات،[۴۶] مقام و منزلت قاسم(ع)،[۴۷] مقام و منزلت علی اکبر(ع)[۴۸] و قصه جهاد وی،[۴۹] میدان رفتن امام حسین(ع)،[۵۰] مقام و منزلت حضرت زینت(س) و قصه وی در کربلا،[۵۱] سفارش امام حسین(ع) به حضرت زینب(س) درباره امام سجاد(ع)،[۵۲] قصه علی اصغر()ع در کربلا،[۵۳] قصه زعفر جنی و اجازه خواستن از امام حسین(ع) برای یاریش،[۵۴] هدایت‌گری امام حسین(ع) و موعظه دشمنان در کربلا[۵۵] و نبرد امام حسین(ع) با دشمنان و نحوه شهادت حضرت.[۵۶]

وضعیت چاپ و نشر

مثنوی گنجینةالاسرار عمان سامانی بعد از چاپ اول بارها بوسیله انتشارات متعددی همچون عمان سامانی،[۵۷] موسسه ادیب فقه جواهری،[۵۸] چاپ و نشر بین الملل، [۵۹] سروش،[۶۰] جمهوری،[۶۱] اسوه،[۶۲] جهان بین،[۶۳] با عناوین مختلفی مانند گنجینةالاسرار، گنجينه‌الاسرار و قصائد و گنجینةالاسرار در مصائب آل احمد مختار (ع) تجدید چاپ شد.

تک نگاری

کتابهای متعددی در شرح اشعار عرفانی عاشورایی عمان سامانی در گنجینةالاسرار نوشته شده است:

  • اسرار کربلا: شرح بعضی ابیات گنجینةالاسرار عمان سامانی، علی موسوی مطلق، سلسال، قم، ۱۳۸۰ش.[۶۴]
  • با اشک خونفشانی: گنجینةالاسرار عمان سامانی و دوازده بند محتشم کاشانی، رسول جعفر زاده، آفرند، قم، ۱۳۸۱ش.[۶۵]
  • سرالاسرار: شرح و تصحیحی نو و متفاوت بر مثنوی عاشورایی گنجینةالاسرار عمان سامانی، مسعود نمازی بروجردی، سامان دانش، تهران، ۱۳۹۲ش. این کتاب بر اساس اولین نسخه چاپ سنگی گنجینةالاسرار (نسخه جلالی، ۱۳۰۶ق) نوشته شده است.[۶۶]
  • سلوک خونین (شرح گنجینةالاسرار عمان سامانی)، ابراهیم کلانتری، نشر معارف، قم، ۱۳۸۱ش.[۶۷]
  • شرح عرفانی ابیات گنجینةالاسرار عمان سامانی، پریوش خداوردی، نشر صادق، تهران، ۱۳۸۲ش.[۶۸]
  • گلگشتی در گنجینةالاسرار عمان سامانی، بهادر محمدی سامانی، نشر جهان‌بین، فرخ شهر، ۱۳۸۲ش.[۶۹]
  • عرفان و عاشورا (با نگاهی به گنجینةالاسرار عمان سامانی)، حسن کرمی، انتشارات حقوق اسلامی، ۱۴۰۱ش.[۷۰]
  • کربلا آیینه عشق(شرح گنجینةالاسرار عمان سامانی)، مجید ملایی، انتشارات خسرو شیرین، ۱۳۹۴ش.[۷۱]
  • جلوه‌های عاشورایی (گنجینةالاسرار عمان سامانی و دوازده بند محتشم کاشانی)، محمد قربانپور، نشر طوبای محبت، ۱۳۸۶ش.[۷۲]

پانویس

  1. اخوی، «مقدمه» در گنجینةالاسرار، ص۵
  2. سامانی، گنجینةالاسرار، ۱۳۹۳ش، ص۴۱–۴۲.
  3. سامانی، گنجینةالاسرار، ۱۳۹۳ش، ص۴۲–۴۴.
  4. سامانی، گنجینةالاسرار، ۱۳۹۳ش، ص۴۴.
  5. مجاهدی، گنجینةالاسرار و غزلیات وحدت کرمانشاهی، ۱۳۸۳ش، ص۱۸.
  6. اخوی، «مقدمه» در گنجینةالاسرار، ص۷
  7. «مجموعه مقالات سومین گنگره ملی فرهنگ و ادبیات فارسی»، انجمن علمی پژوهشی دانش پژوهان بوعلی سینا.
  8. وبگاه گنج ایرانداک.
  9. معینی، «بر فَرَس تندرو».
  10. اخوی، «مقدمه» در گنجینةالاسرار، ص۱۳
  11. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۱۸۷.
  12. محمدی و قربانپور، تحلیل سبک‌شناسی و آسیب‌شناسی دو اثر عرفانی-عاشورایی (آتشکده نیّر تبریزی و گنجینةالاسرار عمان سامانی)، ص۱۹۴-۱۹۵.
  13. سامانی، گنجینةالاسرار، ۱۳۹۳ش، ص۳۵ تا ۴۴.
  14. محمدی و قربانپور، تحلیل سبک‌شناسی و آسیب‌شناسی دو اثر عرفانی-عاشورایی (آتشکده نیّر تبریزی و گنجینةالاسرار عمان سامانی)، ص۱۸۶–۱۹۰
  15. سامانی، گنجینةالاسرار، ۱۳۹۳ش، ص۳۹-۵۵-۶۳-۹۷-۲۱۱-۲۶۴.
  16. سامانی، گنجینةالاسرار، ۱۳۹۳ش، ص۳۶-۳۷-۴۸-۸۵-۱۳۲-۱۹۵-۲۸۹.
  17. سامانی، گنجینةالاسرار، ۱۳۹۳ش، ص۳۹.
  18. محمدی و قربانپور، تحلیل سبک‌شناسی و آسیب‌شناسی دو اثر عرفانی-عاشورایی (آتشکده نیّر تبریزی و گنجینةالاسرار عمان سامانی)، ص۱۸۶–۱۹۰.
  19. خدادای، کهدویی، «تجلّی نظریه وحدت وجود در اشعار عمان سامانی با نگاهی به آرای شمس تبریزی و مولوی»، ص۱۱۲.
  20. مطهری، محموعه آثار استاد شهید مطهری، ۱۳۸۲ش، ج۱۷، ص۳۸۲.
  21. سامانی، گنجینةالاسرار، ۱۳۹۳ش، ص۳۷.
  22. سامانی، گنجینةالاسرار، ۱۳۹۳ش، ص۳۹.
  23. سامانی، گنجینةالاسرار، ۱۳۹۳ش، ص۵۶-۶۹-۷۳-.
  24. سامانی، گنجینةالاسرار، ۱۳۹۳ش، ص۴۱-۴۳-۵۶-۶۳.
  25. سامانی، گنجینةالاسرار، ۱۳۹۳ش، ص۳۹.
  26. سامانی، گنجینةالاسرار، ۱۳۹۳ش، ص۱۶۱.
  27. سامانی، گنجینةالاسرار، ۱۳۹۳ش، ص۲۳۲–۲۷۲.
  28. محمدی و قربانپور، تحلیل سبک‌شناسی و آسیب‌شناسی دو اثر عرفانی-عاشورایی (آتشکده نیّر تبریزی و گنجینةالاسرار عمان سامانی)، ص۱۹۱.
  29. محمدی و قربانپور، تحلیل سبک‌شناسی و آسیب‌شناسی دو اثر عرفانی-عاشورایی (آتشکده نیّر تبریزی و گنجینةالاسرار عمان سامانی)، ص۱۹۱.
  30. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۲۵۱.
  31. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۲۹۹.
  32. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۳۱۹.
  33. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۳۵.
  34. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۴۷.
  35. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۵۵.
  36. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۶۳.
  37. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۷۳.
  38. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۹۱-۱۳۱.
  39. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۹۷.
  40. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۱۰۷.
  41. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۱۱۳.
  42. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۱۲۳.
  43. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۱۳۱.
  44. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۱۵۵-۱۶۱.
  45. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۱۸۱.
  46. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۱۶۹-۱۷۵-۱۸۳.
  47. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۱۸۷-۱۹۵.
  48. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۲۰۱.
  49. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۲۰۹-۲۱۵-۲۲۵.
  50. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۲۳۵.
  51. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۲۴۳-۲۵۱-۲۵۹-۲۶۳.
  52. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۲۷۱.
  53. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۲۷۹.
  54. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۲۹۵-۲۹۹.
  55. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۳۱۱.
  56. سامانی، گنجینه الاسرا، ۱۳۹۳ش، ص۳۱۹.
  57. خانه کتاب و ادبیات ایران: https://ketab.ir/book/3600bb3c-4fd7-4764-b6a5-75a6aaafc066
  58. بوستان کتاب: https://www.bustaneketab.ir/book/26622
  59. خانه کتاب و ادبیات ایران: https://ketab.ir/book/3acbb069-424b-4f1a-baef-3ec4c39fa45b
  60. خانه کتاب و ادبیات ایران: https://ketab.ir/book/1a2adce9-df7f-4a0e-93fd-d56e283402ab
  61. خانه کتاب و ادبیات ایران: https://ketab.ir/book/295ea2fd-cb18-488d-b0e7-ad9afad7bd6a
  62. خانه کتاب و ادبیات ایران: https://ketab.ir/book/aeb7e00a-6060-4bd8-bc7b-a09cfe754ec7
  63. خانه کتاب و ادبیات ایران: https://ketab.ir/book/112e05bb-ebe1-40fa-a7e9-94696916eda2
  64. خانه کتاب و ادبیات ایران: https://ketab.ir/book/3e414a28-d280-45dc-a7cb-cb9e235c53dd
  65. خانه کتاب و ادبیات ایران: https://ketab.ir/book/21b1c394-c43a-4ab5-a7ba-95e19a8bda9f
  66. عمان سامانی و گنجینةالاسرار در کتاب سر الاسرار، تصحیح دکتر مسعود نمازی بروجردی، وبگاه کتابخانه آستان قدس رضوی.
  67. خانه کتاب و ادبیات ایران: https://ketab.ir/book/aa099a82-a156-4365-b14f-a8ce2c799c68
  68. گیسوم: https://www.gisoom.com/book/1276167
  69. خانه کتاب و ادبیات ایران: https://ketab.ir/book/112e05bb-ebe1-40fa-a7e9-94696916eda2
  70. بوستان کتاب: https://www.bustaneketab.ir/book/58084/43888
  71. گیسوم: https://www.gisoom.com/book/11129396
  72. گیسوم: https://www.gisoom.com/book/1420046

منابع


پیوند به بیرون