پرش به محتوا

مذهب شیعه (کتاب)

افزودن پیوند
از ویکی شیعه
مذهب شیعه
اطلاعات کتاب
نویسندهدونالدسون
اطلاعات نشر
محل نشرلندن
تاریخ نشر۱۹۳۳
ترجمه فارسی
نام کتابSHIITE RELIGION
مترجماحمدوند و قزوینی نظم‌آبادی


کتاب مذهب شیعه نوشته دونالدسون، اسلام‌شناس آمریکایی و مبلغ کلیسا، از جامع‌ترین و نخستین آثار شرق‌شناسان درباره شیعه است. این کتاب در سال ۱۹۳۳م در لندن و به زبان انگلیسی منتشر شد. نویسنده آن را با هدف پرکردن خلأ مطالعات غربیان درباره شیعیان تألیف کرد.

کتاب مذهب شیعه با عنوان دیگر «تاریخ اسلام در ایران و عراق» در ۳۳ فصل تنظیم شده و به تاریخ و عقاید شیعه، زندگی دوازده امام، امامزادگان، شهرهای مقدس و حکومت‌های شیعی، با تمرکز بر ایران و عراق، می‌پردازد. توصیف شهرها و زیارتگاه‌های شیعه، به‌ویژه حرم امام حسین(ع) و حرم امام رضا(ع)، که بخشی از آن حاصل مشاهدات مستقیم نویسنده است، از موضوعات مهم این کتاب به‌شمار می‌رود.

با وجود استناد نویسنده به منابع متعدد، برخی پژوهشگران به استفاده او از منابع روایی و داستانی کم‌اعتبار و محدودبودن مراجعه او به منابع متقدم شیعه انتقاد کرده‌اند. همچنین دیدگاه‌های او درباره برخی امامان، به‌ویژه امام حسن(ع) و امام حسین(ع)، و تحلیل وی درباره مهدویت مورد نقد پژوهشگران قرار گرفته است. این کتاب به زبان فارسی و عربی نیز ترجمه و منتشر شده است.

معرفی و جایگاه

کتاب مذهب شیعه (عقیده شیعه[۱]) نوشته دوایت دونالدسون در سال ۱۹۳۳ در لندن[۲] و به زبان انگلیسی منتشر شد.[۳] مؤلف نام دوم کتاب را «تاریخ اسلام در ایران و عراق» نهاده است.[۴] این کتاب را از اولین آثار شرق‌شناسانه درباره تشیع در دوره مدرن معرفی کرده‌اند.[۵] این کتاب را از جمله تألیفات جامع غربی‌ها پیرامون تشیع دانسته‌اند که شامل تمام دوازده امام شیعه[۶] و امامزادگان مشهور، شهرهای مقدس، حکومت‌ها و عقائد شیعه می‌شود و بیشتر بر تشیع در ایران و عراق تمرکز دارد.[۷] نویسنده این پژوهش را با هدف پرکردن خلأیی کـه در مطالعات غرب و غربیان درباره شیعیان و تشیع وجود داشت، تألیف کرد.[۸] این کتاب مهم‌ترین اثر دونالدسون دانسته شده است.[۹]

برخی از مطالب در کتاب مذهب شیعه از جمله مطالب پیرامون شهرها و زیارتگاه‌ها، نتیجه مشاهدات مستقیم نویسنده از این مکان‌ها بوده است. این مطالب به‌جهت تصویری توصیفی که از آنها در زمان نگارش این پژوهش می‌دهد، بسیار حائز اهمیت دانسته شده است[۱۰] از جمله تصویـری که از شهر مدینه و قبر حضرت حمزه، که پیش از تخریب وهابی‌ها بوده، مهم دانسته شده و در کتاب‌ها بازتاب داشته است.[۱۱] این کتاب به فارسی[۱۲] و عربی[۱۳] ترجمه شده است. کتاب در مباحث تاریخی، بیشتر به منابع مشهوری چون تاریخ یعقوبی، مروج الذهب و اخبار الطوال نوشته دینوری (که او را شیعه می‌داند) ارجاع داده است.[۱۴]

انتقادات

دونالدسون با اینکه تلاش کرده مطالب خود را مستند به منابع، به‌خصوص منابع شیعه، قرار دهد[۱۵] اما برخی مستندات وی را ضعیف دانسته‌اند.[۱۶] او در منابع روایی و عقیدتی، عمدتاً از آثار متأخر از جمله تألیفات علامه مجلسی (مانند تحفة الزائر و بحار الانوار) و قصص العلماء نوشته تنکابنی استفاده کرده است.[۱۷] استفاده او از منابع متقدم شیعه را بسیار محدود خوانده‌اند.[۱۸] برخی محققان معتقدند استفاده بیش از حد نویسنده از منابع داستانی و برخی آثار نامعتبر، موجب نادرستی‌هایی در کتاب گشته است.[۱۹] نسخه انگلیسی کتاب را دارای غلط‌های چاپی فراوان به‌ویژه در کتاب‌شناسی دانسته‌اند.[۲۰] یکدست نبودن املای نام‌ها و غیر منسجم بودن آوانگاری از دیگر اشکالات کتاب برشمرده شده است.[۲۱]

امامان شیعه

از جمله انتقادات بر کتاب مذهب شیعه، مطالبی است که در مورد امام حسن(ع) و امام حسین(ع) بیان شده است.[۲۲] در این کتاب، امام حسن(ع) شخصیتی ناتوان نشان داده شده است.[۲۳] مقاله‌هایی در نقد رویکرد نویسنده نسبت به امام حسن(ع) نوشته شده است.[۲۴] همچنین برخی پژوهشگران به نقد و بررسی برخی مطالب این کتاب پیرامون امام حسین(ع) نیز پرداخته‌اند.[۲۵] در نقد رویکرد کلی نویسنده گفته شده که این‌گونه تصویرگری و بررسی شخصیت امام با بهره‌مندی از دیدگاه مخالفان، بدون در نظر گرفتن دیدگاه شیعه و منابع شیعی، غیرعلمی و ناقص است.[۲۶]

مطالب کتاب پیرامون امام کاظم(ع)[۲۷] و امام حسن عسکری[۲۸] نیز مورد بررسی پژوهشگران قرار گرفته که با نقدهای کمتری همراه بوده است. برخی مطالب در کتاب مذهب شیعه پیرامون مهدویت تحت تاثیر ابن‌خلدون دانسته شده که مهدویت را ساختگی می‌داند.[۲۹] این بخش از مطالب نیز توسط پژوهشگران مورد نقد قرار گرفته است.[۳۰]

ساختار و محتوا

کتاب از سی و دو فصل تشکیل شده است.[۳۱] فصل نخست به موضوع خلافت از دیدگاه شیعه اختصاص یافته و در آن به وقایعی از زندگانی پیامبر اسلام(ص) که به مسئله خلافت امام علی(ع) تصریح گردیده، مانند واقعه غدیرخم اشاره شده است. فصل دوم درباره دوره خلافت خلفاء و برخورد امام علی(ع) با آنان پرداخته است.[۳۲] دو فصل سوم و چهارم به امام علی(ع) اختصاص دارد.[۳۳] در ادامه برای هر یک از امامان، یک فصل قرار داده است.[۳۴]

نویسنده، تمام شهرهای مقدس از نگاه شیعه را مورد بررسی قرار داده[۳۵] و مفصل‌ترین بخش‌ها به توصیف مزار امام حسین(ع) و مزار امام رضا(ع) اختصاص یافته است.[۳۶] نویسنده همچنین به برخی امام‌زادگان مشهور نیز پرداخته که مفصل‌ترین آنها به فاطمه معصومه و عبدالعظیم حسنی اختصاص دارد.[۳۷] فصل بیست و ششم کتاب، درباره دولت آل‌بویه به عنوان یکی از مقتدرترین دولت‌های شیعه می‌باشد.[۳۸] نویسنده در فصل‌های پایانی به برخی از اعتقادات شیعه مانند امامت، عصمت و شفاعت پرداخته و از برخی از عالمان و فقیهان شیعه و کتاب‌های آنان نیز سخن گفته است.[۳۹] فصل سی و سوم کتاب درباره ظهور فرقه‌های مرتبط با تشیع مثل اسماعیلیه، شیخیه، بابیه و بهائیه است.[۴۰]

نویسنده

دوایت مارتین دونالدسون (Dwight M. Donaldson) اسلام‌شناس آمریکایی و مبلغ کلیسای مشایخی است.[۴۱] وی در سال ۱۸۸۴م در خانواده‌ای روحانی وابسته به کلیسای مشایخی در امریکا به دنیا آمد.[۴۲] وی در سال ۱۹۰۷م به هند رفت و سه سال در کالج مسیحی تدریس کرد.[۴۳] سپس به آمریکا بازگشت و در مدرسه عالی الهیات هاروارد، مطالعات علوم دینی را ادامه داد.[۴۴] او در سال ۱۹۱۴م در قالب مبلغ کلیسای مشایخی به شهر مشهد رفت.[۴۵] دونالدسون در مشهد به تحقیق درباره مذهب شیعه و تاریخ شیعه در ایران و عراق پرداخت.[۴۶] او مقالات متعددی عمدتاً با موضوع ایران و تشیع، از جمله در مجله جهان اسلام، که خود سال‌ها عضو هیئت سردبیری آن بود، منتشر کرد.[۴۷] وی پس از ۲۶ سال زندگی در مشهد[۴۸] و در پی اخراج آموزگاران تبشیری از ایران و ملی شدن مدارس آنان، به هند فراخوانده شد.[۴۹] و در نهایت در سال ۱۹۵۱م به امریکا بازگشت.[۵۰] دونالدسون در ۱۹۷۶م برابر با ۱۳۵۵ش درگذشت.[۵۱]

پانویس

  1. ↑ الصراف، «پژوهش‌های شرق شناسان درباره امام حسن(ع) نقد و بررسی کتاب مذهب شیعه دونالدسن»، ص۲۵۹.
  2. ↑ Donaldson، The Shi'Ite Religion، 1933، section.
  3. ↑ سحاب، فرهنگ خاورشناسان، ۱۳۱۷ش، ص۱۱۲.
  4. ↑ «مذهب شیعه، تاریخ اسلام در ایران و عراق، دو جلدی، دونالدسن، ترجمه: عباس احمدوند،سال نشر ۱۳۹۵»، پژوهشکده تاریخ و سیره اهل‌بیت(ع).
  5. ↑ «کتاب «دین شیعه»، نوشته دوایت دونالدسون (1884-1976)»، شورای جهانی مراکز شیعی.
  6. ↑ طاووسی مسرور، دهقانی، «تصویر امام حسن عسکری در آثار غربیان»، ص۴۶.
  7. ↑ پیچ، «دونالدسن،دوایت مارتین»، دانشنامه جهان اسلام ج۱۸، ص۴۰۵.
  8. ↑ الصراف، «پژوهش‌های شرق شناسان درباره امام حسن(ع) نقد و بررسی کتاب مذهب شیعه دونالدسن»، ص۲۶۱.
  9. ↑ کامیاب، موسوی گیلانی، «بررسی و نقد نظریه دوایت.م دونالدسن در تبیین اصالت مهدویت»، ص۴۰.
  10. ↑ الصراف، «پژوهش‌های شرق شناسان درباره امام حسن(ع) نقد و بررسی کتاب مذهب شیعه دونالدسن»، ص۲۵۹.
  11. ↑ نجمی، حمزه سیدالشهداء، ۱۳۸۵ش، ص۲۱۰.
  12. ↑ «مذهب شیعه»، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی،
  13. ↑ «عقیدة الشیعه و هو کتاب عن تاریخ الاسلام فی ایران و العراق»، کتابخانه تخصصی امیرالمومنین علی(ع).
  14. ↑ حسین‌زاده شانه‌چی، «معرفی و بررسی اجمالی کتاب عقیدة الشیعه»، ص۷۲.
  15. ↑ رزاقی موسوی، «خاورشناسان و جایگاه اجتماعی و سیاسی امام حسن(ع)»، ج۳، ص۳۸۶.
  16. ↑ خلیلی، موسوعة العتبات المقدسة، ۱۳۸۷ق، ج۳، ص۲۳۲.
  17. ↑ حسین‌زاده شانه‌چی، «معرفی و بررسی اجمالی کتاب عقیدة الشیعه»، ص۷۲.
  18. ↑ حسین‌زاده شانه‌چی، «معرفی و بررسی اجمالی کتاب عقیدة الشیعه»، ص۷۲.
  19. ↑ الصراف، «پژوهش‌های شرق شناسان درباره امام حسن(ع) نقد و بررسی کتاب مذهب شیعه دونالدسن»، ص۲۶۱.
  20. ↑ «The Shi'Ite Religion. By Dwight M. Donaldson, pp. 393. London: Luzac and Co., 1934. 15s.»، Cambridge.
  21. ↑ «The Shi'Ite Religion. By Dwight M. Donaldson, pp. 393. London: Luzac and Co., 1934. 15s.»، Cambridge.
  22. ↑ کامیاب، موسوی گیلانی، «بررسی و نقد نظریه دوایت.م دونالدسن در تبیین اصالت مهدویت»، ص۴۰.
  23. ↑ رزاقی موسوی، «خاورشناسان و جایگاه اجتماعی و سیاسی امام حسن(ع)»، ج۳، ص۳۸۶.
  24. ↑ برای نمونه ر.ک: الصراف، «پژوهش‌های شرق شناسان درباره امام حسن(ع) نقد و بررسی کتاب مذهب شیعه دونالدسن»؛ صفری فروشانی، اخلاقی، «نقد و بررسی زندگی امام حسن از دیدگاه دونالدسن».
  25. ↑ برای نمونه ر.ک: فقیهی، امیری دوماری، «تحلیل انتقادی دیدگاه دونالدسون درباره امام حسین (علیه السلام) در کتاب مذهب شیعه»، ص۱۴.
  26. ↑ رزاقی موسوی، «خاورشناسان و جایگاه اجتماعی و سیاسی امام حسن(ع)»، ج۳، ص۳۸۶.
  27. ↑ رزاقی موسوی، «بررسی انتقادی آثار خاورشناسان درباره امام کاظم علیه السلام».
  28. ↑ طاووسی مسرور، دهقانی، «تصویر امام حسن عسکری در آثار غربیان»، ص۴۷.
  29. ↑ کامیاب، موسوی گیلانی، «بررسی و نقد نظریه دوایت.م دونالدسن در تبیین اصالت مهدویت»، ص۳۹.
  30. ↑ برای اطلاعات بیشتر ر.ک: کامیاب، موسوی گیلانی، «بررسی و نقد نظریه دوایت.م دونالدسن در تبیین اصالت مهدویت».
  31. ↑ ناجی، التشیع و الاستشراق، ۲۰۱۱م، ص۱۷۰.
  32. ↑ حسین‌زاده شانه‌چی، «معرفی و بررسی اجمالی کتاب عقیدة الشیعه»، ص۶۹.
  33. ↑ حسین‌زاده شانه‌چی، «معرفی و بررسی اجمالی کتاب عقیدة الشیعه»، ص۶۹.
  34. ↑ ناجی، التشیع و الاستشراق، ۲۰۱۱م، ص۱۷۰.
  35. ↑ ناجی، التشیع و الاستشراق، ۲۰۱۱م، ص۱۷۰.
  36. ↑ حسین‌زاده شانه‌چی، «معرفی و بررسی اجمالی کتاب عقیدة الشیعه»، ص۷۰.
  37. ↑ حسین‌زاده شانه‌چی، «معرفی و بررسی اجمالی کتاب عقیدة الشیعه»، ص۷۰.
  38. ↑ حسین‌زاده شانه‌چی، «معرفی و بررسی اجمالی کتاب عقیدة الشیعه»، ص۷۰.
  39. ↑ ناجی، التشیع و الاستشراق: عرض نقدی مقارن لدراسات المستشرقین عن العقیدة الشیعیه و ائمتها، ۲۰۱۱م، ص۱۷۰.
  40. ↑ حسین‌زاده شانه‌چی، «معرفی و بررسی اجمالی کتاب عقیدة الشیعه»، ص۷۱.
  41. ↑ پیچ، «دونالدسن،دوایت مارتین»، دانشنامه جهان اسلام ج۱۸، ص۴۰۵.
  42. ↑ فقیهی، امیری دوماری، «تحلیل انتقادی دیدگاه دونالدسون درباره امام حسین (علیه السلام) در کتاب مذهب شیعه»، ص۱۱.
  43. ↑ فقیهی، امیری دوماری، «تحلیل انتقادی دیدگاه دونالدسون درباره امام حسین (علیه السلام) در کتاب مذهب شیعه»، ص۱۲.
  44. ↑ پیچ، «دونالدسون،دوایت مارتین»، دانشنامه جهان اسلام ج۱۸، ص۴۰۵.
  45. ↑ فقیهی، امیری دوماری، «تحلیل انتقادی دیدگاه دونالدسون درباره امام حسین (علیه السلام) در کتاب مذهب شیعه»، ص۱۲.
  46. ↑ فقیهی، امیری دوماری، «تحلیل انتقادی دیدگاه دونالدسون درباره امام حسین (علیه السلام) در کتاب مذهب شیعه»، ص۱۲.
  47. ↑ پیچ، «دونالدسن،دوایت مارتین»، دانشنامه جهان اسلام ج۱۸، ص۴۰۵.
  48. ↑ کامیاب، موسوی گیلانی، «بررسی و نقد نظریه دوایت.م دونالدسن در تبیین اصالت مهدویت»، ص۴۰.
  49. ↑ پیچ، «دونالدسن،دوایت مارتین»، دانشنامه جهان اسلام ج۱۸، ص۴۰۵.
  50. ↑ پیچ، «دونالدسن،دوایت مارتین»، دانشنامه جهان اسلام ج۱۸، ص۴۰۵.
  51. ↑ فقیهی، امیری دوماری، «تحلیل انتقادی دیدگاه دونالدسون درباره امام حسین (علیه السلام) در کتاب مذهب شیعه»، ص۱۲.

منابع

  • پیچ، رولاند، «دونالدسن،دوایت مارتین»، ترجمه: ریحانه باقری، دانشنامه جهان اسلام، زیرنظر: حداد عادل، تهران، بنیاد دائره المعارف اسلامی، ۱۳۹۲ش.
  • حسین‌زاده شانه‌چی، حسن، «معرفی و بررسی اجمالی کتاب عقیدة الشیعه»، شیعه شناسی، شماره ۱۸، تابستان ۱۳۸۶ش.
  • خلیلی، جعفر، موسوعة العتبات المقدسة، بیروت، موسسه الاعلمی، ۱۳۸۷ق.
  • رزاقی موسوی، سید قاسم، «بررسی انتقادی آثار خاورشناسان درباره امام کاظم علیه السلام»، تاریخ اسلام، دوره ۱۴، شماره ۱، بهار ۱۳۹۲ش.
  • رزاقی موسوی، سید قاسم، «خاورشناسان و جایگاه اجتماعی و سیاسی امام حسن(ع)»، مجموعه مقالات همایش سبط النبی امام حسن مجتبی(ع)، به کوشش: عباس جعفری، حسین رسولیان، قم، مجمع جهانی اهل‌بیت(ع)، ۱۳۹۳ش.
  • سحاب، ابوالقاسم، فرهنگ خاورشناسان در شرح حال و خدمات دانشمندان ایران‌شناس و مستشرقین، تهران، شرکت سهامی طبع کتاب، ۱۳۱۷ش
  • الصراف، زهیر هاشم، «پژوهش‌های شرق شناسان درباره امام حسن(ع) نقد و بررسی کتاب مذهب شیعه دونالدسن»، ترجمه علی علیمحمدی، آینه پژوهش، شماره ۱۸۴، مهر و آبان ۱۳۹۹ش.
  • صفری فروشانی، نعمت‌الله، اخلاقی، معصومه، «نقد و بررسی زندگی امام حسن از دیدگاه دونالدسن»، طلوع نور، سال دهم، شماره ۳۹، بهار ۱۳۹۱ش.
  • طاووسی مسرور، سعید، دهقانی، علی‌رضا، «تصویر امام حسن عسکری در آثار غربیان»، نشریه سیره پژوهی اهل‌بیت، شماره ۷، پاییز و زمستان ۱۳۹۷ش.
  • «عقیده الشیعه و هو کتاب عن تاریخ الاسلام فی ایران و العراق»، کتابخانه تخصصی امیرالمومنین علی(ع)، تاریخ بازدید: ۷ آبان ۱۴۰۵ش.
  • فقیهی، فاطمه، امیری دوماری، نفیسه، «تحلیل انتقادی دیدگاه دونالدسون درباره امام حسین (علیه السلام) در کتاب مذهب شیعه»، تاریخنامه اسلام، دوره۵، شماره۹، ۱۴۰۲ش.
  • کامیاب، مسلم، موسوی گیلانی، سید رضی، «بررسی و نقد نظریه دوایت.م دونالدسن در تبیین اصالت مهدویت»، عصر آدینه، شماره ۲۴، زمستان ۱۳۹۶ش.
  • «کتاب «دین شیعه»، نوشته دوایت دونالدسون (1884-1976)»، شورای جهانی مراکز شیعی، تاریخ بازدید: ۷ آبان ۱۴۰۵ش.
  • «مذهب شیعه»، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  • «مذهب شیعه، تاریخ اسلام در ایران و عراق، دو جلدی، دونالدسن، ترجمه: عباس احمدوند،سال نشر ۱۳۹۵»، پژوهشکده تاریخ و سیره اهل‌بیت(ع)، تاریخ درج مطلب: ۱۳ مهر ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۷ آبان ۱۴۰۵ش.
  • ناجی، عبدالجبار، التشیع و الاستشراق: عرض نقدی مقارن لدراسات‌ المستشرقین عن‌ العقیده‌ الشیعیه و ائمتها، بیروت، المرکز الأکادیمی للأبحاث، ۲۰۱۱م.
  • نجمی، محمدصادق، حمزه سیدالشهداء، تهران، مشعر، ۱۳۸۵ش.
  • Donaldson، The Shi'Ite Religion، London، LUZAK، 1933
  • تاریخ بازدید: ۷ آبان ۱۴۰۵ش ،The Shi'Ite Religion. By Dwight M. Donaldson, pp. 393. London: Luzac and Co., 1934. 15s.»، Cambridge.
برگرفته از «https://fa.wikishia.net/w/index.php?title=مذهب_شیعه_(کتاب)&oldid=1548706»