محمدباقر بهاری همدانی
 | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | محمدباقر بن محمدجعفر بهاری |
| تاریخ تولد | ۱۲۷۵ق یا ۱۲۷۷ق |
| محل زندگی | همدان |
| تاریخ وفات | ۲۹ شعبان ۱۳۳۳ق |
| محل دفن | جوار امامزاده عبدالله همدان، مقبره معروف به قبر آخوند |
| شهر وفات | همدان |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | میرزا محمدحسن شیرازی، شیخ محمد حسین کاظمی، محمد فاضل شربیانی، ملا محمد ایروانی، میرزا حسین خلیلی، محمدحسن مامقانی، محمد طه نجف، حبیبالله رشتی، محمدکاظم خراسانی، ملا حسینقلی همدانی |
| محل تحصیل | همدان، بروجرد و نجف |
| تألیفات | الفوائد الاصولیة در موضوع تسامح در ادله سنن، دعوة الرشاد در ردّ اشاعره، روح الجوامع در علم رجال، الجمع بین فاطمیتین، اعلان الدعوة، الدعوة الحسینیة استحباب گریه برای امام حسین(ع)، ایضاح الخطا در دفاع از مشروطه |
محمدباقر بن محمدجعفر بهاری، (۱۲۷۵ یا ۱۲۷۷ ـ ۱۳۳۳ق) از فقیهان شیعه در همدان در اواخر دوره قاجار بود. بهاری، در روستای بهارِ همدان زاده شد[۱] و تحصیلات دینی را نزد پدرش و در همدان و بروجرد آغاز کرد.[۲] در سال ۱۲۹۷ق برای ادامه تحصیل به حوزه نجف رفت و نزد میرزا محمدحسن شیرازی، شیخ محمدحسین کاظمی، ملا محمد شربیانی، ملا محمد ایروانی، میرزا حسین خلیلی، محمدحسن مامقانی، محمد طه نجف، حبیبالله رشتی و محمدکاظم خراسانی به تحصیل پرداخت. همچنین اخلاق، سلوک و حکمت را نزد ملا حسینقلی همدانی آموخت و از شاگردان خاص او شناخته شد و پس از حدود بیست سال اقامت در نجف، در ۱۳۱۶ق به همدان بازگشت.[۳]
به گفته شرححالنگاران، بهاری همدانی پس از درگذشت سید عبدالمجید گروسی، به درخواست مردم، امامت مسجد جامع و تولیت موقوفات آن را برعهده گرفت.[۴] گفته شده است که وی به اجرای احکام و حدود شرعی پایبند بود و شخصاً آنها را اجرا میکرد.[۵]
براساس منابع، بهاری از روحانیون مؤثر در نهضت مشروطه شناخته میشد.[۶] او در رساله «ایضاح الخطا فی الردع عن الاستبداد» دیدگاه خود درباره مشروطه را به رشته تحریر درآورد و ضمن نقد دیدگاه شیخ فضلالله نوری و نکوهش استبداد، میان «مشروطه» و «مشروعه» تعارضی نمیدید.[۷]
براساس گزارش منابع، بهاری در نهضت عدالتخواهی روحانیون تهران و مهاجرت آنان به قم در ۱۳۲۴ق و انتخاب نخستین نماینده همدان در مجلس اول نقش داشت. وی در ۲۲ شعبان ۱۳۲۵ق به عضویت و سپس ریاست انجمن ولایتی همدان رسید.[۸] در دوره استبداد صغیر نیز برای مقابله با محمدعلی شاه نیروی مسلح تشکیل داد[۹] و قصد حمایت از سید عبدالله بهبهانی در برابر نیروهای دولتی را داشت که با مخالفت بهبهانی روبهرو شد.[۱۰] در سال ۱۳۲۸ق به عضویت «هیأت خمسه علمیه» برگزیده شد، اما نپذیرفت و سال بعد ریاست «هیأت اتحادیه» علما را برعهده گرفت.[۱۱] وی در ۱۳۳۲ق نامزد نمایندگی مجلس سوم شد، ولی رأی نیاورد. به گفته منابع، سختگیری او در اجرای احکام شرعی و تأکید بر امر به معروف و نهی از منکر، در کاهش مقبولیت و خانهنشینی او مؤثر بوده است.[۱۲]
به گزارش منابع، بهاری از مخالفان جدی سالارالدوله، برادر محمدعلی شاه بود. گزارش شده است که سالارالدوله پس از تصرف بخشهایی از کردستان و در تلاش برای گسترش قدرت و دستیابی به سلطنت، از علما و روحانیون همدان درخواست حمایت کرد؛ اما بهاری مخالفت کرد و تلگرافی در رد شورش او فرستاد. در پی این مخالفت، نیروهای سالارالدوله قصد حمله و به توپ بستن منزل او را داشتند که با مقاومت مردم و طرفدارانش ناکام ماند و گزارشهایی نیز از تلاش برای ترور وی وجود دارد.[۱۳]
محمدباقر بهاری همدانی در ۲۹ شعبان ۱۳۳۳ق[۱۴] در همدان درگذشت[۱۵] و پیکرش در جوار امامزاده عبدالله، در مقبرهای معروف به «قبر آخوند» به خاک سپرده شد.
برخی از آثار محمدباقر بهاری همدانی:
| ردیف | عنوان اثر | موضوع / توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | الفوائد الاصولیة | تسامح در ادله سنن |
| ۲ | دعوة الرشاد | ردّ اشاعره |
| ۳ | روح الجوامع | علم رجال |
| ۴ | الجمع بین فاطمیَّتَین | |
| ۵ | اعلان الدعوة و الدعوة الحسینیة | استحباب گریه برای امام حسین(ع) |
| ۶ | الدرة الغرویة و التحفة الحسینیة | سه جلد |
| ۷ | در احوالات حضرت سیدالشهدا(ع) | |
| ۸ | رسالهای درباره عدالت | عدالت |
| ۹ | رسالة الوجیزة | غیبت امام مهدی(عج) |
| ۱۰ | آیة کن فیکون | ردّ ارتباط آیه با عقاید اخباریها |
| ۱۱ | التنبیه علی بعض ما فعل بالکتب | درباره تحریف نسخههای چاپی |
| ۱۲ | تسدیدالمکارم و تفضیح الظالم | تحریف نسخه چاپی مکارم الاخلاق |
| ۱۳ | حاشیه بر قوانین الاصول | - |
| ۱۴ | حاشیه بر فرائد الاصول و مکاسب | - |
| ۱۵ | حاشیه بر المقاصد العلیة شهید ثانی | - |
| ۱۶ | حاشیه بر منبع الحیاة سید نعمتالله جزایری | - |
| ۱۷ | حاشیه بر الفیه ابن مالک | |
| ۱۸ | ردیه بر نصاری | ردّ مسیحیان |
| ۱۹ | ردّ بر منکران صاحب الزمان(عج) | ردّ منکران امام مهدی(عج) |
| ۲۰ | ردّ بر قصیده بغدادیه | ردّ قصیده بغدادیه |
پانویس
- ↑ امین، اعیان الشیعه ۱۴۰۳ق، ج۳، ص۵۳۷؛ حرزالدین، معارف الرجال، ۱۴۰۵، ج۱، ص۱۴۴.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۳، ص۵۳۷.
- ↑ امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۳، ص۵۳۷؛ حرزالدین، معارف الرجال، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۱۴۴؛ درخشان، بزرگان و سخن سرایان همدان، ۱۳۴۲ش، ،ج۲، ص۵۱.
- ↑ اذکایی، «برگهایی از تاریخ سوسیال دموکراسی همدان»، ص۷.
- ↑ درخشان، بزرگان و سخن سرایان همدان، ۱۳۴۲ش، ج۲، ص۵۱.
- ↑ مرتضوی برازجانی، زندانی بزه رود، ۱۳۳۷ش، ص۸۰.
- ↑ اذکایی، «برگهایی از تاریخ سوسیال دموکراسی همدان»، ص۱۵۳.
- ↑ اذکایی، «برگهایی از تاریخ سوسیال دموکراسی همدان»، ص۸.
- ↑ اذکایی، «برگهایی از تاریخ سوسیال دموکراسی همدان»، ص۱۸.
- ↑ صفایی، رهبران مشروطه، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۱۹۸.
- ↑ جایگاه اندیشمندان، آزادی خواهان و روحانیان در تحولات همدان در آستانه انقلاب مشروطیت، وبگاه افق حوزه.
- ↑ اذکایی، «برگهایی از تاریخ سوسیال دموکراسی همدان»، ص۸.
- ↑ اذکایی، «برگهایی از تاریخ سوسیال دموکراسی همدان»، ص۸.
- ↑ حائری، روزشمار قمری، ۱۳۸۱ش، ص۲۳۹.
- ↑ اذکایی، «برگهایی از تاریخ سوسیال دموکراسی همدان»، ص۸.
منابع
- اذکایی، پرویز، «برگهایی از تاریخ سوسیال دموکراسی همدان»، شماره ۱۲، تابستان ۱۳۷۵ش.
- امین، سید محسن، اعیان الشیعه، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق.
- حرزالدین، محمد بن علی، معارف الرجال فی تراجم العلماء و الادباء، قم، کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی، ۱۴۰۵ق.
- درخشان، مهدی، بزرگان و سخن سرایان همدان، تهران، نشر اطلاعات، ۱۳۴۱ـ۱۳۴۲ش.
- صفایی، ابراهیم، رهبران مشروطه، تهران ۱۳۶۳ش.
- مرتضوی برازجانی، اسماعیل، زندانی بزه رود، تهران، بینا، ۱۳۳۷ش.