تاریخ مدینة دمشق (کتاب)
 | مقالات ویکیشیعه با رویکرد «ارتباط با مکتب اهلبیت» نوشته میشوند. برای آگاهی از دیگر ابعاد موضوع، منابع دیگر را جویا شوید. |
 | |
| اطلاعات کتاب | |
|---|---|
| نامهای دیگر | تاریخ مدینة دمشق حماها الله و ذکر فضلها و تسمیة من حلها من الاماثل او اجتاز بنواحیها من واردیها و اهلها |
| نویسنده | علی بن حسن بن هبة الله شافعی معروف به ابنعساکر |
| تاریخ نگارش | ۵۴۹ق تا ۵۶۵ق |
| موضوع | تاریخی و شخصیتشناسی |
| سبک | نقلی و روایی |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | ۸۰ |
تاریخ مدینة دمشق تألیف ابنعساکر (۴۹۹-۵۷۱ هجری قمری)، مورخ و محدث اهل سنت، یکی از آثار مهم در زمینه تاریخ و جغرافیای تاریخی است. این کتاب که در ۸۰ جلد به نگارش درآمده، اطلاعات گستردهای از شخصیتهای تاریخی، اماکن و وقایع مهم منطقه شام از دوران جاهلیت تا قرن ششم هجری را ارائه میدهد. ابنعساکر علاوهبر تاریخ دمشق، به شخصیتهای برجسته دیگر مناطق اسلامی نیز پرداخته است.
از ویژگیهای بارز کتاب، بخشهای مربوط به زندگی امامان شیعه و فضائل اهل بیت(ع) است، که توسط محققان شیعه همچون محمدباقر محمودی تصحیح و تحقیق شده است.این اثر در دوران خلافت نورالدین زنگی و با حمایت وی تألیف شده و از مشایخ بغداد و دمشق بهعنوان منابع اصلی استفاده کرده است.
روش نگارش ابنعساکر در این کتاب مبتنی بر ذکر اسناد و اخبار به صورت گسترده برای هر موضوع است که از حیث دقت در نقل اسناد، مورد توجه خاص محققان قرار دارد. این کتاب تأثیر قابل توجهی بر تاریخنگاری اسلامی داشته و بهعنوان مبنای کار بسیاری از مورخان پس از خود قرار گرفته است. اهمیت این اثر به حدی است که منبعی معتبر برای تحقیقات تاریخی و رجالی محسوب میشود و الهامبخش نگارش خلاصهها و ذیلهای متعدد توسط محققان بعدی بوده است.
جایگاه و اهمیت
کتاب تاریخ مدینة دمشق، با عنوان کامل تاریخ مدینة دمشق حماها الله و ذکر فضلها و تسمیة من حلها من الاماثل او اجتاز بنواحیها من واردیها و اهلها نوشته ابنعساکر یکی از جامعترین آثار در زمینه جغرافیای تاریخی و زندگینامه شخصیتهای علمی، بهویژه راویان و محدثان دمشق است.[۱] این اثر در ۸۰ جلد گردآوری شده[۲] و تألیف آن حدود ۳۰ سال بهطول انجامیده است.[۳]
تاریخ دمشق یکی از مهمترین و معتبرترین منابع تاریخی[۴] برای شناخت شخصیتها و رویدادهای منطقه است و از شهرت فراوانی برخوردار است.[۵] این کتاب بهویژه در تاریخ اسلام،[۶] بهدلیل جامعیت و دقت خود در توصیف تاریخ دمشق و شخصیتهای آن اهمیت دارد.[۷]
کتاب علاوهبر تاریخنگاری، بهویژه به گزارشهای مفصل درباره اهلبیت(ع) پرداخته که آن را به منبعی مهم برای شیعیان تبدیل کرده است.[۸] این ویژگی باعث شده تا در کنار اهلسنت، محققان شیعه نیز از آن بهعنوان یک منبع معتبر استفاده کنند.[۹] ابنعساکر در این اثر به معرفی شخصیتها و مشایخ پرداخته[۱۰] و آن را به یک دانشنامه حدیثی و تراجمی بزرگ تبدیل کرده است.[۱۱]
پیش از این کتاب، تاریخهای دیگری در زمینه جغرافیای تاریخی شهرها، مانند تاریخ الرقة نوشته ابوعلی قشیری، تاریخ اصفهان نگاشته ابونُعَیم اصفهانی، تاریخ نیشابور اثر حاکم نیشابوری و تاریخ بغداد از خطیب بغدادی، نگاشته شد؛ اما، به باور برخی محققان تاریخ دمشق نسبت به آنها، از نظر محتوا و جامعیت، برتری دارد.[۱۲] قبل از این کتاب، اثری با عنوان تاریخ دمشق از أبیزرعة عبدالرحمن بن عمرو بن عبداللّه بن صفوان دمشقی در قرن سوم هجری قمری نگاشته شده است.[۱۳]
زمان نگارش و گستره مطالب کتاب
ابنعساکر در دوره نورالدین زنگی و صلاحالدین ایوبی، همزمان با تقویت سیاستهای سنی و مقابله با فاطمیان، به جمعآوری حدیث پرداخت.[۱۴] نگارش کتابش را در دمشق و قبل از سفر به سرزمینهای شرقی، از جمله خراسان، آغاز کرد،[۱۵] با حمایت نورالدین سرعت گرفت و سرانجام در سال ۵۶۵ق به پایان رسید.[۱۶]
ابنعساکر در تاریخ مدینة دمشق به موضوعات متنوعی مانند فتوحات، مساجد، کلیساها، نهرها و شرح حال پیامبران، والیان، قضات، شاعران و دیگر شخصیتهایی که در دمشق و سراسر شام زیسته، وارد آن شده یا از آن عبور کردهاند پرداخته است.[۱۷] با وجود عنوان کتاب، دامنه آن به دمشق محدود نیست[۱۸] و تاریخ منطقه شام و نیز دورههایی از جاهلیت، سیره نبوی، خلفای راشدین، اموی و عباسی و دولتهای کوچک تا دولتهای اسلامی قرن ششم هجری را دربر میگیرد.[۱۹]
در این اثر، احوال و روایات ۱۰۲۲۶ شخصیت تاریخی گردآوری شده[۲۰] و بهویژه از نظر گزارشهای مربوط به شخصیتهای سیاسی قرن ششم هجری قمری اهمیت فراوان دارد.[۲۱] محققان بر این باورند که ابنعساکر با احاطهای گسترده، مطالب را با دقت گرد آورده و تنها به نقل رویدادها بسنده نکرده،[۲۲] بلکه زمینهای غنی برای شناخت تحولات فرهنگی، دینی، فکری و اجتماعی تاریخ اسلام فراهم کرده است.[۲۳]
ساختار کتاب
کتاب تاریخ مدینة دمشق با مقدمهای درباره تاریخ، ساختار و فضایل شهر دمشق آغاز میشود[۲۴] و در دو جلد نخست به تاریخ فرهنگی شام و گسترش اسلام و زبان عربی میپردازد.[۲۵] در این بخش، با استناد به احادیث، جایگاه سرزمین شام پس از مکه و مدینه برجسته شده است.[۲۶]
ابنعساکر مطالب اصلی کتاب را بهترتیب حروف الفبا و در سه بخشِ نامها، کنیهها و زنان تنظیم کرده است.[۲۷] او برای تبرک، ابتدا نام افرادی با نام «احمد» را آورده است.[۲۸] جلدهای سوم و چهارم به پیامبر اکرم(ص) اختصاص دارد[۲۹] و جلدهای پنجم تا هفتاد و چهارم شامل شرح حال و روایات بزرگان و مشاهیر است.[۳۰] ابنعساکر در معرفی هر شخصیت، اطلاعات کلی (نام، نسب، شهرت، موطن، ویژگیها، استادان و شاگردان)، روایات نقلشده، نظرات بزرگان و تاریخ وفات او را با سند کامل ارائه میدهد.[۳۱]
جلدهای هفتاد و یکم تا هفتاد و چهارم به مستدرکها اختصاص یافته[۳۲] که در برخی چاپها مورد غفلت قرار گرفتهاند[۳۳] و در پایان، جلدهای هفتاد و ششم تا هشتادم شامل فهرستهای کتاب است.[۳۴]
پرداختن به امامان شیعه
ابنعساکر در تاریخ مدینة دمشق بخشی مهم را به امامان شیعه اختصاص داده و روایات فراوانی درباره زندگینامه و فضائل آنان گردآوری کرده است.[۳۵] احترام او به اهلبیت(ع) باعث شده تا از وی بهعنوان مورخی نسبتاً منصف یاد شود.[۳۶]
در تنظیم الفبایی کتاب، شرح حال امام حسن(ع)،[۳۷] امام حسین(ع)،[۳۸] امام سجاد(ع)،[۳۹] امام علی(ع)،[۴۰] و امام محمد باقر(ع)[۴۱] آمده و جلد ۴۲ بهطور کامل به امام علی(ع) اختصاص یافته است.[۴۲] در این بخش، با تکیه بر روایات متعدد، فضائل مهم امام علی(ع)[۴۳] مانند حدیث یوم الدار،[۴۴] حدیث منزلت،[۴۵] حدیث غدیر،[۴۶] حدیث مدینة العلم،[۴۷] حدیث وصایت،[۴۸] حدیث ثقلین،[۴۹] حدیث علی مَع الحَق،[۵۰] و حدیث خاصِف النَعل[۵۱] نقل شده است.
ابنعساکر همچنین گزارشهای گستردهای درباره امام حسن(ع)[۵۲] و نزدیک به ۴۰۰ روایت درباره امام حسین(ع)، فضائل او و قیام کربلا ارائه کرده است.[۵۳] او پیشگوییهای مربوط به شهادت امام حسین(ع)، وقایع عاشورا، رخدادهای پس از آن و سرنوشت قاتلان امام را نقل میکند، هرچند وارد تحلیل تاریخی قیام نشده و از برخی منابع مشهور مانند ابومخنف استفاده نکرده است.[۵۴] بااین حال، برخی محققان روایت او از قیام امام حسین(ع) را در مقایسه با دیگر مورخان اهلسنت شام، نسبتاً بیطرفانه دانستهاند، هرچند خالی از ضعف و تحریف نیست.[۵۵]
_%D9%85%D9%86_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87_%D8%AF%D9%85%D8%B4%D9%82.jpg)
چاپ قسمتهای مرتبط با امامان توسط محققان شیعه
بخشهای مربوط به امام علی(ع) و امام حسین(ع) در تاریخ مدینة دمشق بهصورت مستقل توسط محمدباقر محمودی تصحیح و منتشر شده است.[۵۶] او در آثار خود، افزون بر تحقیق و مستندسازی، توضیحات و احادیث تکمیلی از منابع دیگر را در پاورقیها به متن افزوده است.[۵۷] همچنین بخش مربوط به امام حسن(ع) در قالب کتابی یکجلدی توسط سید نصرالله موسوی گردآوری و چاپ شده است.[۵۸]
علاوهبر این، سید محمدحسین حسینی جلالی تلخیصی از تاریخ دمشق با عنوان الاکتفاء بما روی فی اصحاب الکساء(ع) تهیه کرده که به زندگی پنج تن آلعبا(ع) میپردازد.[۵۹] سید محمدرضا حسینی جلالی نیز با تکیه بر روایات تاریخ دمشق، کتاب الحسین(ع)، سماته و سیرته را تألیف کرده[۶۰] که بعدها با عنوان سیره و سیمای امام حسین(ع) به فارسی ترجمه و منتشر شده است.[۶۱]
نویسنده
ابنعساکر با نام کامل علی بن حسن بن هبةالله شافعی دمشقی،[۶۲] از بزرگان حدیث و تاریخ اهلسنت در قرن ششم هجری قمری بود.[۶۳] او حافظ حدیث، فقیه و مورخی برجسته است[۶۴] که شهرتش را از حفظ گسترده احادیث و سفرهای علمی فراوان بهدست آورد.[۶۵] مهمترین اثر او، کتاب تاریخ مدینة دمشق،[۶۶] نشاندهنده توان علمی، پشتکار و جایگاه ممتاز او در علوم حدیث و تاریخ است.[۶۷]
ابنعساکر در سال ۴۹۹ق در دمشق متولد شد، در مدرسه نظامیه بغداد تحصیل کرد[۶۸] و بیش از ۲۰ سال برای فراگیری حدیث [۶۹]به شهرهای مهم اسلامی سفر کرد که حاصل آن تسلط گسترده بر اسناد و متون حدیثی بود.[۷۰] ابنعساکر افزون بر تاریخ دمشق، دهها اثر علمی دیگر نیز نگاشت و سرانجام در ۱۱ رجب ۵۷۱ق در دمشق درگذشت.[۷۱]
روش تألیف
ابنعساکر، محدثی که روش محدثان را در تاریخنگاری مدینة دمشق دنبال کرد،[۷۲] بر جنبه حدیثی کتابش بر جنبه تاریخی آن برتری دارد و از روش تاریخ بغداد بهره برده و اطلاعات را از مشایخ بغداد و دمشق جمعآوری کرده است.[۷۳] وی در روش نوشتاری خود به طور خاص از کتاب تاریخ بغداد پیروی کرده[۷۴] و اطلاعات آن را از مشایخ بغداد و دمشق جمعآوری کرده است.[۷۵] او به صحت خبر، جزئیات و تعدد روایتها اهمیت میداد[۷۶] و نماینده اوج این سبک در قرن ششم بود.[۷۷] روش او در تاریخنگاری مورد تقلید دیگران، مانند ذهبی، قرار گرفت،[۷۸] اما برخی مسائل مهم را بهدلیل اهمیت ندادن، گذرا یا حذف میکرد.[۷۹]
تلخیصها
چندین شخصیت، از جمله ذهبی و ابنمنظور، کتاب تاریخ مدینة دمشق را تلخیص کردهاند[۸۰] و نسخههایی از آن هنوز در کتابخانههای جهان موجود است.[۸۱] تراجم زنان و عثمان بن عفان نیز توسط سکینة الشهابی منتشر شده[۸۲] و آثار سیره نبوی نیز بر اساس این کتاب نوشته شدهاند.[۸۳] ابنشداد و محققانی مانند ابوعمرو بن حاجب و علمالدین برزالی نیز از این اثر بهره برده و ذیل نوشتهاند.[۸۴] چند کتاب مهم بر اساس آن تدوین شدهاند، از جمله تحفة المذکر المنتقی، المنتخب، فاکهة المجالس و کتاب العقد الفاخر.[۸۵]
نسخههای خطی و چاپی
تعدادی نسخه خطی از کتاب تاریخ مدینة دمشق در کتابخانههای جهان موجود است که یکی از آنها در کتابخانه الازهر در قاهره بههمراه قرائت، تصحیح و اضافات ابنعساکر و پسرش قاسم است.[۸۶] اگرچه این نسخه از برخی جهتها ناقص است، از کهنترین نسخ موجود بهشمار رفته است.[۸۷] نسخههای دیگری نیز در کتابخانه ظاهریة دمشق و همچنین در کتابخانههای عراق، مغرب، تونس، ترکیه، لندن، دوبلین، کمبریج، لنینگراد، ایالات متحده آمریکا و هند وجود دارند که هیچیک کامل نیستند.[۸۸] این کتاب توسط ناشران گوناگون و با تحقیق محققان مختلف منتشر شده است.[۸۹] یکی از آنها انتشارات دارالفکر در بیروت است که کتاب را در ۸۰ جلد با تحقیق علی شیری در سال ۱۴۱۵ق بهچاپ رسانده است.
پانویس
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، مقدمة، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۲۸-۲۹؛ مارگلیوث، دراسات عن المورخین العرب، بیروت، ص۱۶۶؛ شهابی، مقدمه و حاشیه بر تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۰۲ق، ص۲۰. بروکلمان، تاریخ الأدب العربی، قاهره، ج۶، ص۷۰.
- ↑ بستانی، تذکرة النوادر من المخطوطات العربیة، ۱۳۵۰ق، ص۸۴.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، مقدمة، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۰-۳۱.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، مقدمة، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۲۸-۲۹.
- ↑ کسایی، «ابنعساکر»، ص۲۹۳.
- ↑ ابنعساکر، معجم الشیوخ، تقدیم، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۲.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، مقدمة، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۲۸-۲۹.
- ↑ جهانبخش، «در شام هم حدیث زخورشید میرود»، ص۱۱۱.
- ↑ «مدینة دمشق (کتاب)»، دانشنامه اسلامی.
- ↑ نرم افزار تراجم
- ↑ غلامعلی، «سبکشناسی کتاب مختصر تاریخ دمشق»، ص۸۳.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، مقدمة، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۲۸-۲۹.
- ↑ دارقطنی، المؤتلف و المختلف، ۱۴۰۶ق، ج۵، ص۲۶۲۴.
- ↑ کسایی، «ابنعساکر»، ص۲۹۱.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، مقدمة، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۲۹.
- ↑ شهابی، مقدمه و حاشیه بر تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۰۲ق، ص۲۳-۲۴.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، مقدمة، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۲۸؛ منجد، معجم المورخین، ۱۳۹۸ق، ص۳۸-۳۹؛ فروخ، تاریخ الادب العربی، ۲۰۰۶م، ج۳، ص۳۵۷.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، مقدمة، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۲۸.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، مقدمة، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۲-۳۳.
- ↑ غلامعلی، «سبکشناسی کتاب مختصر تاریخ دمشق»، ص۸۵.
- ↑ ناصری طاهری، تاریخ جامع جنگهای صلیبی، ۱۳۹۴ش، ص۲۷.
- ↑ ابنعساکر، معجم الشیوخ، تقدیم، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۲.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، مقدمة، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۲-۳۳.
- ↑ منجد، معجم المورخین، ۱۳۹۸ق، ص۳۸-۳۹؛ فروخ، تاریخ الادب العربی، ۲۰۰۶م، ج۳، ص۳۵۷.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، مقدمة، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۲۸.
- ↑ غلامعلی، «سبکشناسی کتاب مختصر تاریخ دمشق»، ص۸۴.
- ↑ غلامعلی، «سبکشناسی کتاب مختصر تاریخ دمشق»، ص۸۴-۸۵.
- ↑ غلامعلی، «سبکشناسی کتاب مختصر تاریخ دمشق»، ص۸۴-۸۵.
- ↑ غلامعلی، «سبکشناسی کتاب مختصر تاریخ دمشق»، ص۸۴-۸۵.
- ↑ غلامعلی، «سبکشناسی کتاب مختصر تاریخ دمشق»، ص۸۴-۸۵.
- ↑ غلامعلی، «سبکشناسی کتاب مختصر تاریخ دمشق»، ص۸۵.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۷۱، ص۵.
- ↑ غلامعلی، «سبکشناسی کتاب مختصر تاریخ دمشق»، ص۸۴-۸۵.
- ↑ غلامعلی، «سبکشناسی کتاب مختصر تاریخ دمشق»، ص۸۴-۸۵.
- ↑ قایدان، مکتب تاریخنگاری شام، ۱۳۷۴ش، ص۸.
- ↑ قایدان، مکتب تاریخنگاری شام، ۱۳۷۴ش، ص۸.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۳، ص۱۶۳-۳۰۵.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۴، ص۱۱۱-۲۶۰.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۴۱، ص۳۶۰-۴۱۶.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۴۲، ص۳-۵۸۹.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۵۴، ص۲۶۸-۲۹۹.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۴۲، ص۳-۵۸۹.
- ↑ طباطبایی، أهل البیت(ع) فی المکتبة العربیة، ۱۴۱۷ق، ص۸۹.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: ابنعساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۴۲، ص۴۸-۴۹.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: ابنعساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۴۲، ص۹۸-۱۲۰.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: ابنعساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۴۲، ص۱۱۴-۱۲۰.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: ابنعساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۴۲، ص۳۷۸-۳۸۴.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: ابنعساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۴۲، ص۳۹۱-۳۹۲.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: ابنعساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۴۱، ص۱۹،؛ ج۴۲، ص۲۱۹-۲۲۰،؛ ج۵۴، ص۹۲.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: ابنعساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۴۲، ص۴۴۹.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: ابنعساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۴۲، ص۴۵۱-۴۵۵.
- ↑ طباطبایی، أهل البیت(ع) فی المکتبة العربیة، ۱۴۱۷ق، ص۸۹.
- ↑ تاریخ مدینة دمشق منبع عاشوراپژوهی، حدیث نت.
- ↑ «تاریخ مدینة دمشق منبع عاشوراپژوهی»، حدیث نت.
- ↑ برای اطلاعات بیشتر رجوع کنید به: قایدان، «تحریفات عاشورا در مکتب تاریخنگاری شام»، ص۴۵-۷۲.
- ↑ رفاعی، معجم ما کتب عن الرسول و أهل البیت(ع)، ۱۳۷۱ش، ج۵، ص۳۱۵؛ ج۷، ص۱۶.
- ↑ طباطبایی، أهل البیت(ع) فی المکتبة العربیة، ۱۴۱۷ق، ص۸۹.
- ↑ موسوی، ترجمه الامام الحسنبنعلی(ع) من تاریخ مدینه دمشق للحافظ ابن عساکر، ۱۳۹۹ش.
- ↑ حسینی جلالی، الاکتفاء بما روی فی اصحاب الکساء(ع)، ۱۴۲۲ق.
- ↑ حسینی جلالی، الحسین(ع)، سماته و سیرته، ۱۳۷۳ش.
- ↑ حسینی جلالی، سیره و سیمای امام حسین(ع)، ۱۳۸۳ش.
- ↑ کحاله، معجم المؤلفین، ۱۳۷۶ق، ج۷، ص۶۹؛ عمادالدین کاتب، خریدة القصر، مقدمه، ۱۳۷۵ق، ج۱، ص۳۱.
- ↑ یاقوت حموی، معجم الأدباء، ۱۹۹۳م، ج۴، ص۱۶۹۸.
- ↑ کحاله، معجم المؤلفین، ۱۳۷۶ق، ج۷، ص۶۹.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، مقدمة، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۲۸-۲۹.
- ↑ عمادالدین کاتب، خریدة القصر، مقدمه، ۱۳۷۵ق، ج۱، ص۳۱.
- ↑ ابنعساکر، معجم الشیوخ، تقدیم، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۲.
- ↑ عمادالدین کاتب، خریدة القصر، مقدمه، ۱۳۷۵ق، ج۱، ص۳۱؛ یاقوت حموی، معجم الأدباء، ۱۹۹۳م، ج۴، ص۱۶۹۸.
- ↑ قایدان، مکتب تاریخنگاری شام، ۱۳۷۴ش، ص۸.
- ↑ کحاله، معجم المؤلفین، ۱۳۷۶ق، ج۷، ص۶۹-۷۰؛ یاقوت حموی، معجم الأدباء، ۱۹۹۳م، ج۴، ص۱۶۹۸؛ عمادالدین کاتب، خریدة القصر، مقدمه، ۱۳۷۵ق، ج۱، ص۳۱.
- ↑ یاقوت حموی، معجم الأدباء، ۱۹۹۳م، ج۴، ص۱۶۹۸.
- ↑ ون دایک، إکتفاء القنوع، بیروت، ص۹۲.
- ↑ جهانبخش، «در شام هم حدیث ز خورشید میرود»، ص۱۱۰.
- ↑ ون دایک، إکتفاء القنوع، بیروت، ص۹۲؛ قایدان، «تحریفات عاشورا در مکتب تاریخ نگاری شام»، ص۴۵-۷۲.
- ↑ منجد، معجم المورخین، ۱۳۹۸ق، ص۳۸-۳۹؛ فروخ، تاریخ الادب العربی، ۲۰۰۶م، ج۳، ص۳۵۷.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، مقدمة، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۳-۳۴.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، مقدمة، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۳-۳۴.
- ↑ قایدان، «تحریفات عاشورا در مکتب تاریخنگاری شام»، ص۴۵-۷۲.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، مقدمة، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۲-۳۳.
- ↑ بروکلمان، تاریخ الأدب العربی، قاهره، ج۶، ص۷۱-۷۲؛ عواد، «کتابشناسی ابنعساکر»، ص۶۳-۶۵؛ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، مقدمة، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۴.
- ↑ بروکلمان، تاریخ الأدب العربی، قاهره، ج۶، ص۷۱-۷۲.
- ↑ دارقطنی، المؤتلف و المختلف، ۱۴۰۶ق، ج۵، ص۲۶۲۴.
- ↑ ابنشداد، الاعلاق الخطیرة، ۱۹۵۳م، ص۱۷، ۲۵، ۲۶، ۲۷، ۶۱، ۷۳، ۲۶۹.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، مقدمة، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۴؛ عواد، «کتابشناسی ابنعساکر»، ص۶۵؛ رفاعی، معجم ما کتب عن الرسول و أهل البیت(ع)، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۳۳۹؛ ج۴، ص۱۱۴.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، مقدمة، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۵.
- ↑ منجد، معجم المورخین، ۱۳۹۸ق، ص۴۱-۴۲؛ عواد، «کتابشناسی ابنعساکر»، ص۶۰-۶۳.
- ↑ منجد، معجم المورخین، ۱۳۹۸ق، ص۴۱-۴۲.
- ↑ منجد، معجم المورخین، ۱۳۹۸ق، ص۴۱-۴۲؛ بروکلمان، تاریخ الأدب العربی، قاهره، ج۶، ص۶۹- ۷۱.
- ↑ برای اطلاعات بیشتر رجوع کنید به: عواد، «کتابشناسی ابنعساکر»، ص۶۴ به بعد.
منابع
- ابنشداد، محمد بن علی، الأعلاق الخطیرة فی ذکر أمراء الشام و الجزیرة، دمشق، المعهد العلمی الفرنسی للدراسات العربیة، ۱۹۵۳م.
- ابنعساکر، علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق و ذکر فضلها و تسمیة من حلها من الأماثل أو اجتاز بنواحیها من واردیها و أهلها، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۵ق.
- ابنعساکر، علی بن حسن، معجم الشیوخ، دمشق، دارالبشائر، ۱۴۲۱ق.
- بروکلمان، کارل، تاریخ الأدب العربی، قاهره، دار المعارف، چاپ سوم، بیتا.
- بستانی، تذکرة النوادر من المخطوطات العربیة، حیدرآباد هند، مطبعة دائرة المعارف العثمانیة، ۱۳۵۰ق.
- «تاریخ مدینة دمشق (کتاب)»، دانشنامه اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۵ اسفند ۱۴۰۳ش.
- «تاریخ مدینة دمشق منبع عاشوراپژوهی»، حدیث نت، تاریخ بازدید: ۱۵ اسفند ۱۴۰۳ش.
- جهانبخش، جویا، «در شام هم حدیث ز خورشید میرود»، آینه پژوهش، شماره ۷۷-۷۸، بهمن و اسفند ۱۳۸۱ش.
- حسینی جلالی، سید محمدحسین، الاکتفاء بما رُوی فی اصحاب الکساء(ع)، تحقیق سید محمدجواد جلالی, قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی, ۱۴۲۲ق.
- حسینی جلالی، سید محمدرضا، الحسین(ع)، سماته و سیرته، قم، دارالمعروف، ۱۳۷۳ش.
- حسینی جلالی، سید محمدرضا، سیره و سیمای امام حسین(ع)، ترجمه جویا جهانبخش، تهران، اساطیر، ۱۳۸۳ش.
- دارقطنی، علی بن عمر، المؤتلف و المختلف، بیروت، دارالمغرب الإسلامی، ۱۴۰۶ق.
- رفاعی، عبدالجبار، معجم ما کتب عن الرسول و أهل البیت صلوات الله علیهم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، ۱۳۷۱ش.
- شهابی، سکینه، مقدمه و حاشیه بر تاریخ مدینة دمشق (تراجم النساء)، دمشق، ۱۴۰۲ق.
- طباطبایی، عبدالعزیز، أهل البیت(ع) فی المکتبة العربیة، قم، موسسة آلالبیت(ع) لإحیاء التراث، ۱۴۱۷ق.
- فروخ، عمر، تاریخ الادب العربی، بیروت، دار العلم للملایین، ۲۰۰۶م.
- قایدان، اصغر، «تحریفات عاشورا در مکتب تاریخ نگاری شام»، مشکوة، شماره ۷۶ و ۷۷، پاییز و زمستان ۱۳۸۱ش.
- قایدان، اصغر، مکتب تاریخنگاری شام، تهران، کیهان فرهنگی، ۱۳۷۴ش.
- عمادالدین کاتب، محمد بن محمد، خریدة القصر و جریدة العصر، بغداد، المجمع العلمی العراقی، ۱۳۷۵ق.
- عواد، کورکیس، «کتابشناسی ابنعساکر»، ترجمه اسماعیل باغستانی، کتاب ماه دین، شماره ۸۹ و ۹۰، اسفند ۱۳۸۳ش و فروردین ۱۳۸۴ش.
- غلامعلی، مهدی، «سبکشناسی کتاب مختصر تاریخ دمشق»، حدیث اندیشه، شماره ۸ و ۹، پاییز ۱۳۸۸ش و تابستان ۱۳۸۹ش.
- کحاله، عمر رضا، معجم المؤلفین، بیروت،دار إحیاء التراث العربی، ۱۳۷۶ق.
- کسایی، نورالله، «ابنعساکر»، در دائرة المعارف بزرگ اسلامی (ج۴)، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی زیر نظر موسوی بجنوردی، ۱۳۷۰ش.
- مارگلیوث، د. س، دراسات عن المورخین العرب، ترجمۀ حسین نصار، بیروت، دارالثقافة، بیتا.
- محمودی، محمد باقر، ترجمه ریحانه رسول الله الامام الشهید حسین بن علی بن ابیطالب(ع) من تاریخ دمشق لإبن عساکر، بیروت، مجمع إحیاء الثقافة الاسلامیة، چاپ دوم، ۱۴۱۴ق.
- محمودی، محمد باقر، ترجمة الإمام علی بن أبی طالب(ع) من تاریخ مدینه دمشق، تهران، مجمع احیاء فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۱ش.
- منجد، صلاحالدین، معجم المورخین الدمشقیین، بیروت، دارالکتاب الجدید، ۱۳۹۸ق.
- موسوی منش، سید نصرالله، ترجمه الامام الحسنبنعلی(ع) من تاریخ مدینه دمشق للحافظ ابن عساکر، تهران، انتشارات تک، ۱۳۹۹ش.
- ناصری طاهری، عبدالله، تاریخ جامع جنگهای صلیبی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۴ش.
- ون دایک، ادوارد، إکتفاء القنوع بما هو مطبوع من أشهر التآلیف العربیة فی المطابع الشرقیة و الغربیة، بیروت، دارصادر، بیتا.
- یاقوت حموی، یاقوت بن عبد الله، معجم الأدباء، بیروت، دارالغرب الإسلامی، ۱۹۹۳م.